Тинчлик кенгаши бошқа мамлакатлар изидан эргашадиган кашшофдир — экспертлар
ASTANА. Каzinform — 19 февраль куни Вашингтонда Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев иштирокида Тинчлик кенгашининг биринчи йиғилиши бўлиб ўтди, бу экспертлар ҳамжамиятида катта қизиқиш уйғотди, деб таъкидлади Каzinform агентлигининг Вашингтондаги мухбири.
АҚШ Тинчлик кенгашига 10 миллиард доллар ажратади. Дональд Трампнинг сўзларига кўра, бу уруш харажатлари билан солиштирганда катта миқдор эмас.
Тинчлик кенгашининг роли ҳақида гапирар экан, АҚШ президенти ташкилот БМТ билан яқиндан ҳамкорлик қилишини таъкидлади.
АҚШ президентининг сўзларига кўра, Тинчлик кенгаши мамлакатларни бирлаштирибгина қолмай, балки муаммоларни биргаликда ҳал қилиш учун аниқ қадамлар қўйишини ва амалга оширишини ҳам намойиш этади.
CFive мустақил таҳлил маркази президенти Сапарғали Шалғимбаев Вашингтондаги Тинчлик кенгаши йиғилишини аниқ сиёсий мақсадга эга амалий ташаббус сифатида баҳолаш керак, деб ҳисоблайди.
Қозоғистонлик эксперт Вашингтонда аниқ механизмлар — етказиб бериш логистикаси, институционал мониторинг ва кўп томонлама қайта қуриш лойиҳалари муҳокама қилинганини таъкидлади. Бу форматга амалий хусусият беради ва вазиятни босқичма-босқич барқарорлаштириш учун зарур шарт-шароитларни яратади.
— Дональд Трампнинг Қасим-Жомарт Тоқаевни биринчи учрашувда иштирок этишга таклиф қилиши шунчаки рамзий ишора эмас. Қозоғистон нейтрал платформаларни тақдим этиш ва музокара жараёнларини қўллаб-қувватлашда институционал тажриба орттирди. Бу мамлакатнинг турли ҳокимият марказлари ўртасида мувозанатни сақлашга қодир ишончли воситачи сифатидаги кучини оширади, — деди Сапарғали Шалғимбаев.
Давлат раҳбари даражасидаги иштирок ташаббусни сиёсий даражага кўтаради ва унинг оғирлигини оширади. Шу билан бирга, бу қадам инқирозлар назоратдан чиқмасдан олдин мулоқот каналларини мустаҳкамлашга қаратилган кўп векторли ташқи сиёсат ва профилактик дипломатия мантиғига тўлиқ мос келади.
Бир нечта давлатларнинг, жумладан, Ватиканнинг рад этишини ташаббус мақсадларига қўшилмаслиги билан эмас, балки дипломатик тактикалардаги фарқлар билан изоҳлаш керак.
— Баъзи мамлакатлар мавжуд форматлар доирасида ҳаракат қилишни ёки аниқ натижалар пайдо бўлгунча кутиш ва кўриш усулидан фойдаланишни афзал кўришади. Яқин Шарқ кун тартибининг юқори сиёсий сезувчанлигини ҳисобга олган ҳолда, эҳтиёткорлик одатий ҳолдир, — деди Сапарғали Шалғимбаев.
Тинчлик кенгашининг келажаги унинг аниқ натижаларни намойиш этиш қобилиятига бевосита боғлиқ — гуманитар ёрдамга киришни кенгайтириш, институционал мувофиқлаштириш механизмлари ва синов реконструкция лойиҳаларини ишга тушириш. Агар ушбу формат ўлчанадиган натижаларга эга ишчи платформа сифатида бирлаштирилса, у кўп томонлама ҳамкорлик учун доимий механизмга айланиши мумкин.
— Қозоғистоннинг роли шунчаки иштирок этиш эмас, балки ташаббусга қўшимча қонунийлик ва мувозанат беришдир, бу унинг узоқ муддатли институционал салоҳиятини оширади, — деб тушунтирди қозоғистонлик эксперт.
АҚШ-Евроосиё марказининг Шарқий Осиё дастури директори ва АҚШ-Евроосиё бизнес коалициясининг глобал бизнесни ривожлантириш бўйича вице-президенти Ральф Винни Америка Қўшма Штатлари кўпроқ мамлакатларни жалб қилиши ва Тинчлик кенгаши учун маблағларни кўпайтириши керак, деб ҳисоблайди. Унинг фикрича, жамоатчилик унинг муваффақиятига ишониши керак.
Ральф Винни Қозоғистоннинг Тинчлик кенгашида иштироки ҳақидаги фикри билан ўртоқлашди.
— Менимча, Қозоғистон масъулиятли манфаатдор томон сифатида танилишни истайди. Бу — уларнинг асосий йўналиши, яъни улар мўътадил мусулмон мамлакати. Улар фаластинликларга ёрдам беришни хоҳлашади. Улар, шунингдек, пулнинг мақсадли ишлатилишини ва одамлар ундан иқтисодий жиҳатдан фойда олишини таъминлашни хоҳлашади. Улар муаммони ҳал қилишни ва Қўшма Штатлар билан ҳамкорлик қилишни хоҳлашади. Улар Трампнинг келишув тузувчи эканлигини тушунишади, — деди Ральф Винни.
Унинг сўзларига кўра, мамлакатларга кучли инфратузилма ва логистика, қатъиятлилик, молиявий ва технологик имкониятлар, шунингдек, хусусий сектор, корпорациялар ва хусусий фирмаларни лойиҳага интеграция қилиш учун ихтирочилик керак. Агар улар Ғазони қайта тикламоқчи бўлсалар, уни ажойиб минтақага — яшаш ва бизнес юритиш учун ажойиб жойга айлантиришлари мумкин ва энг муҳими, улар фаластинликларни қандай қилиб фаол ва ижобий интеграция қилиш ҳақида ўйлашлари керак.
Экспертнинг фикрича, Қўшма Штатлар ва Тинчлик кенгашини қўллаб-қувватлаган мамлакатлар кашшофлардир. Муваффақиятга эришилган сари кўпроқ мамлакатлар ташаббусга қўшилади. Бироқ, Қўшма Штатлар Тинчлик кенгаши сиёсатини самарали амалга оширишда давом этиши керак.
— Менимча, маблағлар қандай ажратилиши, қайси давлатлар лойиҳага қўшилиши ва улар қанча ҳисса қўшишга тайёр эканлиги ҳали ҳам номаълум. Қандай қайта қуриш ишлари амалга оширилади? Афтидан, улар Ғазони сайёҳлик ва дам олиш марказига айлантирмоқчи. Бу улар фаластинлик ишчи кучини ёллашларини англатадими? Улар бутун анклав қайта қурилаётган бир пайтда фаластинликларни ҳудудни тарк этишга мажбур қиладими? Фаластинликлар Ғазодаги ушбу янги ривожланиш лойиҳаси тузилмасига қандай қўшилади? Араб мамлакатлари қандай маблағ ажратади? Улар ҳудудни қайта тиклаш учун молиялаштириш ва ёрдам кўрсатадими? ХАМАС ёки бошқа бирон бир гуруҳнинг ҳокимиятни эгаллаб олишига йўл қўймаслик учун қандай хавфсизлик кафолатлари жорий этилади? — деб сўрайди Ральф Винни.
Хулоса қилиб айтганда, эксперт Тинчлик кенгаши муваффақиятли бўлишига ва Фаластиндаги вазият ҳал қилинишига, одамларга уруш, касаллик, очлик ва эпидемияларга қарши курашиш ўрнига савдо ва иқтисодий фаолият билан шуғулланишга имкон беришига умид билдирди.
Эслатиб ўтамиз, ҚР Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев Тинчлик кенгашининг биринчи йиғилишида иштирок этди.
