Янги Конституция – давлатнинг стратегик ривожланишининг пойдевори – Серик Ақилбай
АSTANА. Kazinform — «Қозоғистон ҳуқуқшунослар иттифоқи» республика жамоат бирлашмасининг раиси Серик Ақилбай Қозоғистоннинг Фуқаролик альянси «Ұстаным»(Позиция) миллий мунозара клубининг навбатдаги йиғилишида янги Конституция лойиҳасининг концептуал хусусиятларига тўхталди.
Унинг айтишича, Конституция — ҳуқуқий нормалар йиғиндиси эмас, балки жамиятнинг асосий қадриятларини мустаҳкамлайдиган ва давлат ривожланишининг стратегик йўналишларини белгилайдиган асосий ҳужжат. Шунинг учун янги Конституция лойиҳасини муҳокама қилишда аввало унинг ғоявий мазмунига эътибор қаратиш жуда муҳим.
— Таклиф қилинаётган ўзгаришлар Конституция матнининг катта қисмини қамраб олади: бир қатор моддалар қайта кўриб чиқилиб, бўлимлар янгиланган ва таркибий ўзгартиришлар киритилган. Бироқ лойиҳанинг асосий хусусияти — ўзгаришларнинг ҳажмида эмас, балки унинг янги концептуал мазмунида. Биз маъноси жиҳатидан сифатли янгиланган Асосий қонун билан юзма-юз келмоқдамиз, — деди Серик Ақилбай.
Экспертнинг сўзларига кўра, ўзгаришларнинг мазмун жиҳати айниқса Конституциянинг кириш қисмида яққол кўринади.
— Янги Преамбула тарихий ва замонавий қадриятларни бирлаштириб, мамлакат ривожланишининг стратегик йўналишларини белгилайдиган дастурий хусусиятга эга. Унда биринчи марта инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари давлатнинг асосий устуворлиги сифатида эълон қилинади. Шу билан бирга жамоатчилик келишуви, миллатлараро ва конфессиялараро тотувлик давлатчиликнинг пойдевори сифатида мустаҳкамланади. Адолат, қонунийлик, жамоатчилик тартиби ва табиатга масъулият принциплари конституциявий даражада аниқ кўрсатилиб, қозоқ давлатчилигининг тарихий манбалари белгиланади, — деди у.
Спикер янги Конституция лойиҳасининг асосий йўналишларига ҳам тўхталди.
— Биринчидан, давлатнинг асосий устуворлиги сифатида инсон капиталини ривожлантириш аниқланади. Таълим, фан, маданият ва инновациялар давлат сиёсатининг стратегик йўналишлари сифатида мустаҳкамланган. Бу мамлакатнинг барқарор ривожланиши табиий ресурсларга эмас, фуқароларнинг билим ва интеллектуал салоҳиятига асосланишини кўрсатади. Иккинчидан, Конституция рақамли давр талабларини ҳисобга олиб, шахсий маълумотларнинг хавфсизлиги ва рақамли маконда инсон ҳуқуқлари конституциявий даражада ҳимоя қилинади, — деди Серик Ақилбай.
Шунингдек, эксперт инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига оид нормалар кучайтирилишини таъкидлади.
— Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари алоҳида бўлимга бирлаштирилиб, янги ҳуқуқий кафолатлар билан тўлдирилади. Фуқароларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмлари такомиллаштирилиб, давлатнинг дунёвий хусусияти ва таълим тизимининг дунёвийлик принципи аниқ мустаҳкамланади. Никоҳ эркак ва аёлнинг ихтиёрий иттифоқи сифатида аниқланиб, анъанавий қадриятларни ҳимоя қилиш билан бирга, аёлларнинг ҳуқуқий кафолатларини мустаҳкамлашга қаратилган, — деди у.
Унинг айтишича, ҳужжат доирасида давлат тузилиши шакли ва бошқарув формасига оид нормаларни аниқлаш, халқни ҳокимият манбаи эмас, балки суверенитет эгаси сифатида кўрсатиш масалалари ҳам кўриб чиқилган. Шунингдек, конституциявий терминологияни янгилаш таклиф қилинмоқда.
— Амалдаги Конституция ўз даврида қабул қилинганлиги сабабли, унда тарихий жиҳатдан эскирган тушунчалар учрайди. Янги лойиҳа замонавий талабларни ҳисобга олган ҳолда, 1995 йилги Конституциянинг ҳуқуқий меросини сақлашни кўзда тутади. Умуман олганда, янгиланган Конституция давлатнинг тарихий илдизларини, халқаро нуфузини ва инсон капиталини ривожлантириш устуворлигини аниқ кўрсатадиган ишончли ҳуқуқий асос бўлиши керак, — дея хулоса қилди у.
