Ўзбекистонга боришни режалаштираётган қозоғистонликлар нималарни билишлари керак — божхона вакили билан суҳбат
TASHKENT. Кazinform — Ўзбекистонга саёҳат қилаётган қозоғистонликлар сони ҳар йили ўртача 70% га ошиб бормоқда. Сайёҳлар сони ортиб бориши билан чегара ўтказиш пунктларида қўшни мамлакат қонунчилиги билан таниш бўлмаган фуқаролар туфайли кўпинча муаммолар юзага келади. Шу муносабат билан, Ўзбекистон Давлат божхона қўмитасининг Стратегик режалаштириш ва божхона процедураларини соддалаштириш бошқармаси бошлиғи Фарҳод Олимжонов Қозоғистон элчихонаси ташаббуси билан Кazinform агентлигига суҳбат берди ва саёҳатчиларга риоя қилиниши керак бўлган қоидаларни эслатди.
— Фарҳод Олимжонович, Кazinform ахборот агентлигига суҳбат беришга розилик билдирганингиз учун ташаккур! Шунга кўра, биринчи саволимизни берайлик. Ўзбекистон чегарасига киришда қанча пул декларация қилиниши керак?
— Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига кўра, хорижий ва миллий нақд валюта исталган миқдорда олиб кирилиши мумкин, аммо агар бу сумма 100 миллион сўмдан ошса, унда маблағлар декларация қилиниши керак. Йўловчилар уни электрон ёки қоғоз шаклда тўлдиришлари мумкин. Хусусан, биз "Йўловчи божхона декларацияси" мобил иловасини ишга туширдик. Уни «App Store» ва «Play Market» тизимлари орқали юклаб олиш мумкин. Шунга кўра, декларацияни самолёт бортида ёки чет элда тўлдириш учун иловадан фойдаланиш мумкин.
Шу билан бирга, статистик маълумотларга тўхталиб ўтмоқчиман: бугунги кунда чегарадан ўтаётган фуқароларнинг атиги 3 фоизи кўрсатилган ҳужжатни тўлдиради. Бу уни тўлдириш мажбурий эмаслигини англатмайди. Агар йўловчиларда юқоридаги миқдордан ортиқ валюта ёки моддий бойликлар бўлмаса, демак, улар бундай хизматга мурожаат қилишмайди.
Мобил илова орқали декларацияни тўлдиришда сизга QR-код тақдим этилади. Чегарадаги ёки аэропортдаги инспектор уни сканерлайди ва сиз тўлдирган маълумотларни кўради. Агар йўловчилар Ўзбекистонга учаётганда интернетга кириш имконига эга бўлмасалар, улар республика аэропортларида Wi-Fiдан фойдаланишлари мумкин. Шунингдек, биз божхона назорат пунктларида электрон декларацияни тўлдириш ва топшириш учун махсус ахборот будкаларини ўрнатдик.
— Фуқаролар Ўзбекистондан чиқиб кетаётганда ўзлари билан қанча пул олиб кетишлари мумкин?
— Қонунга кўра, Ўзбекистон Республикаси резидентлари 100 миллион сўмдан ошмайдиган миқдорда нақд хорижий ва миллий валютани олиб чиқишлари мумкин. Норезидентлар эса Ўзбекистонга киришда олиб кирган ва декларация қилган суммадан ошмайдиган миқдорда пул олиб чиқишлари мумкин. Бу ҳолда, қонунчилик иккита махсус талабни назарда тутади. Хусусан, агар сиз махсус делегация таркибида учаётган бўлсангиз, шунингдек, бирон бир танлов ғолиби бўлган бўлсангиз ва пул мукофотини ютиб олган бўлсангиз, унда 100 миллион сўмдан ортиқ пулни олиб чиқишингиз мумкин. Бироқ, йўловчи тегишли ҳужжатларни тақдим этиши шарт.
— Фуқаролар мамлакатга кириш, чиқиш ва транзит ўтиш пайтида божхона ходимлари ёки хавфсизлик ходимлари уларнинг шахсий буюмларини мусодара қилади. Масалан, заргарлик буюмлари, соатлар ва қимматбаҳо заргарлик буюмлари мусодара қилинади. Саёҳатчилар бундай вазиятга тушиб қолмаслик учун нима қилишлари керак?
— Ўзбекистон қонунчилиги шахсий фойдаланиш учун товарларни божхона тўловларисиз олиб кириш талабларини белгилайди. Улар бутун дунёда мавжуд ва «De minimis» нормалари деб аталади. Ҳа, баъзан божхона органлари ушбу тоифадаги буюмларни мусодара қилади, аммо бу қандай ҳолларда содир бўлади?
Саёҳатчи чегарани кесиб ўтганда, божхона ходимлари фуқароларни контрабанда ёки ноқонуний товарларни олиб ўтиш мумкин эмаслиги ҳақида огоҳлантирадилар. Уларга декларацияни тўлдиришлари кераклиги ҳам айтилади. Агар бирор киши ушбу талабларга риоя қилмасдан "яшил йўлак"дан ўтса, товарлар мусодара қилинади. Ахир, "яшил йўлак" бўйлаб ҳаракатланиш орқали саёҳатчи ўзи билан ноқонуний товарларни олиб келмаганлигини тасдиқлайди. Агар текшириш пайтида қимматбаҳо буюмлар топилса, улар мусодара қилинади. Бироқ, божхона ходими аввал уни ҳамма нарса ҳақида огоҳлантиради.
— Хорижий фуқароларга Ўзбекистонга қандай товарларни олиб кириш ва экспорт қилиш тақиқланган?
— Аввало, тегишли органлар томонидан текширилмаган диний буюмлар, ҳужжатлар ёки китобларни Ўзбекистонга олиб кириш тақиқланади. Шунингдек, порнографик материалларни олиб киришга йўл қўйилмайди. Бундан ташқари, дронларга рухсат берилмайди. Бундай қурилмалардан фақат Ўзбекистон Республикасининг тегишли органлари томонидан берилган махсус рухсатнома билан фойдаланиш мумкин. Бундан ташқари, этил спирти, ўйин автоматларини пул топиш мақсадида сотишга йўл қўйилмайди. Бундан ташқари, озон қатламига зарар етказадиган моддаларни, психотроп ва гиёҳванд моддаларни олиб ўтиш тақиқланади.
— Ўзбекистонга шахсий дори-дармонларни олиб киришда қандай чекловлар мавжуд?
— Вазирлар Маҳкамасининг 191-сонли қарорига биноан, Ўзбекистонга шахсий фойдаланиш учун 10 турдаги дори-дармонларни олиб киришга рухсат берилган. Бироқ, уларнинг миқдори 5 та ўрамдан ошмаслиги керак.
— Қайси дорилар рецепт ёки декларацияни талаб қилади?
— Қарорда айтилганидек, шахсий фойдаланиш учун дори-дармонларни шифокор рецепти асосида белгиланган меъёрдан ортиқ, аммо оқилона чегаралар доирасида импорт қилиш мумкин. Шунингдек, фуқаронинг Ўзбекистонда бўлган вақтида рецепт бўйича фойдаланиши учун зарур бўлган чекланган миқдорда психотроп моддаларни олиб киришга рухсат берилади. Ушбу рецептлар ҳам мамлакатимизда, ҳам хорижий мамлакатларда берилиши мумкин. Божхона органлари бошқа республикалардаги шифокорлар томонидан берилган рецептларни тан олади. Яъни, бу ҳужжатлар Ўзбекистонда ҳам ҳақиқий ҳисобланади.
— Агар рецепт Қозоғистонда берилган бўлса ва бу ерда препарат тақиқланган бўлса, нима қилиш керак?
— Қонунчиликда аниқ талаблар мавжуд. Ушбу қоидалар ҳар қандай мамлакат фуқароларига тенг даражада қўлланилади. Махсус одамлар гуруҳлари учун махсус шартлар йўқ, улар учун чегирмалар йўқ. Агар дори тақиқланган бўлса, уни импорт қилиш мумкин эмас.
— Рухсат этилган ёки тақиқланган дорилар рўйхатини қаердан топсам бўлади?
Батафсил маълумотни Ўзбекистон Давлат божхона қўмитасининг расмий веб-сайти “www.customs.uz” ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар базаси “lex.uz” да топишингиз мумкин.
— Ўзбекистонда сотиб олинган товарларни чегарадан олиб чиқишда қандай қоидалар қўлланилади? Масалан, сайёҳлар энди бозордан сувенирлар, тўқимачилик буюмлари, идиш-товоқлар ва бошқа нарсаларни сотиб олишади.
— Ўзбекистон томони мамлакатимизда сотиб олинган товарларни экспорт қилишни тақиқламайди, аксинча, уни қўллаб-қувватлайди. Хусусан, мамлакатдан 5000 долларгача бўлган қийматдаги товарларни экспорт қилишга рухсат берилади. Бу миқдордан ошмаган маҳсулотларни божхонада декларация қилмасдан олиб чиқиш мумкин. Бироқ, гуруч, шакар, ун маҳсулотлари, гўшт, мева ва сабзавотларга чекловлар мавжуд. Масалан, гўшт, мева ва сабзавотларнинг оғирлиги 40 килограммдан ошмаслиги керак. Агар у кўпроқ бўлса, уни декларация қилиш мажбурийдир.
— Қадимий буюмларни, хусусан, расмлар, чинни ва керамика буюмларини экспорт қилиш учун қандай ҳужжатлар керак? Шунингдек, бунинг учун қайси органдан рухсатнома олишим мумкин?
— 50 йилдан ортиқ бўлган товарлар маданий мерос ҳисобланади. Бу ҳолда, ушбу буюмни чегарадан олиб ўтиш учун тегишли органга, яъни Маданий мерос агентлигига мурожаат қилишингиз ва рухсатнома олишингиз керак. Агар сизда ҳужжат бўлса, божхона органлари товарларни ҳеч қандай тўсиқсиз ўтказадилар. Бироқ, ушбу рухсатномани олиш учун сиз “singlewindow.uz” веб-сайти орқали электрон ариза топширишингиз керак. Агар мутахассис қадимий буюмни текшириши керак бўлса, уни кўрсатиб, кейин ҳужжатни олишингиз мумкин.
— Чет эл фуқаролари шахсий транспорт воситаларини Ўзбекистонга қанча муддатга вақтинча олиб киришлари мумкин?
— Бошқа давлатлар фуқароларига шахсий фойдаланиш учун чет элда рўйхатдан ўтган транспорт воситаларини 1 йил ичида 90 кундан ортиқ бўлмаган муддатга олиб киришга рухсат берилади. Бироқ, бу муддат божхона тўловларини тўлаш орқали узайтирилиши мумкин. Хусусан, ҳар бир кун учун 1 БҲМ (412 минг сўм) миқдорида маблағ ундирилади. Ҳозирда ушбу муддатни узайтириш масаласи кўриб чиқилмоқда. Биз қозоғистонлик ҳамкасбларимиз билан бир нечта учрашувлар ўтказдик. Шунга кўра, бугунги кунда бизнинг бошқармамиз белгиланган муддатни 90 кундан 180 кунгача узайтириш тўғрисидаги қонун лойиҳасини ишлаб чиқмоқда.
— Агар Қозоғистонда рўйхатдан ўтган транспорт воситаси Ўзбекистонга импорт қилинса, 3 ой давомида ишлатилса ва кейин бошқа фуқарога сотилса, янги эгаси транспорт воситасини яна 3 ой давомида божхона тўловларини тўламасдан бошқариши мумкинми?
— Чет элда рўйхатдан ўтган транспорт воситаларини Ўзбекистоннинг юридик ва жисмоний шахсларига вақтинча олиб кириш тақиқланади. Агар Қозоғистон фуқароси транспорт воситасини бошқа шахсга сотмоқчи бўлса, харидор албатта божхона расмийлаштирувидан ўтиши керак. Декларацияни топширишда тўлиқ божхона тўловлари мажбурий шарт ҳисобланади.
— Чегара назорат пунктларида фуқаролар ва транспорт воситалари билан турли муаммолар юзага келади. Бундай ҳолларда қаерга мурожаат қилиш керак, ишонч телефони борми?
— Албатта, йирик назорат пунктларида SOS бўлимлари мавжуд. Шунингдек, 1108 рақамига қўнғироқ қилиб, колл- марказига мурожаат қилишингиз мумкин. У ерда саккиздан ортиқ ходим ишлайди. Ҳозирда кунига 600-1000 та ариза қабул қилинади. Мутахассислар саволларга дарҳол жавоб беришади. Агар ходимнинг малакаси етарли бўлмаса, у дарҳол тегишли бўлимга мурожаат қилади ва муаммони ҳал қилишга ёрдам беради.
— Ҳозирда биз божхона соҳасини рақамлаштириш ҳақида тез-тез эшитамиз. Ўзбекистон томони бу йўналишда қандай янгиликларни жорий этмоқда?
— Биз барча инновацион ечимларни “Қоплонбек” (ҚР) — “Навоий” (ЎР) назорат-ўтказиш пунктларида синовдан ўтказмоқдамиз. Масалан, ушбу назорат-ўтказиш пунктида биз энди транспорт воситалари учун чегарадан ўтиш тартибини соддалаштирадиган электрон навбат тизимини жорий қилдик, яъни ҳайдовчи мобил илова орқали маълум бир кунни олдиндан танлайди ва божхона органларига ариза юборади. Ушбу маълумотлар хавфларни бошқариш тизимида қайта ишланади ва божхона органларида электрон декларациялар учун асос бўлади.
Бундан ташқари, биз “Навоий” назорат-ўтказиш пунктида қизил ва яшил йўлаклар амалиётини жорий қилдик. Агар йўловчида декларация қилиш учун товарлар бўлмаса, у яшил йўлакдан ўтади. Худди шу процедура транспорт воситаларига ҳам тегишли. Бироқ, бу ҳолда тизимнинг ўзи қайси поезд қайси йўлакдан ўтиши кераклигини белгилайди. Ушбу маълумотлар базаси чегара назорат пунктидаги барча органларнинг маълумотларини бирлаштиради. Хусусан, чегара хизмати, божхона органлари, ветеринария ва санитария-эпидемиология бўлимлари ушбу тизимдан фойдаланади. Агар ушбу дастур транспорт воситасини яшил йўлакка йўналтирса, унда фақат паспорт назорати амалга оширилади ва транспорт воситаси рўйхатдан ўтказилади.
— Мен кўпинча «Қоплонбек — Навоий» чегара назорат пунктидан ўтаман. Баъзан ортиқча навбатларни сезаман. Бунинг сабаби нимада?
— Аввало, бу транспорт оқимига боғлиқ. Маълумки, «Қоплонбек — Навоий» юк машиналари учун мўлжалланган. У шу мақсадда қурилган ва жиҳозланган. Дастлаб, ушбу назорат пунктидан кунига тахминан 200-300 та транспорт воситаси ўтар эди. Аммо ҳозир у тахминан 1000 та транспорт воситасини қабул қилмоқда. Бугунги кунда «Ғишткўприк» (ЎР) — «Жибек Жоли» (ҚР) назорат пунктида таъмирлаш ишлари олиб борилмоқда. Шунинг учун бутун юк «Қоплонбек — Навоий» назорат пунктига ўтказилади. Масалан, агар сиз «Яллама» ёки «Сирдарё»дан ўтсангиз, у ерда навбат йўқ. Бу фақат таъмирлаш ишлари билан боғлиқ.
— Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистонга иш ёки дам олиш учун боришни ният қилган Қозоғистон фуқароларига нима дейсиз?
— Божхона хизмати номидан айтмоқчиманки: биз қўшниларимизни ҳар доим мамнуният билан кутиб оламиз. Агентлигимиз ҳар доим очиқ ва адолатли ишлайди. Биз ходимларимизнинг хорижий фуқаролар билан хушмуомала ва тизимли мулоқот қилишларини таъминлаймиз. Чунки баъзида мутахассисларимиз ўз ваколатларини суиистеъмол қиладилар. Бундай ҳаракатларнинг олдини олиш учун қатъий чоралар кўрамиз.
Ҳозирда Ўзбекистонда туризмнинг барча турлари жадал ривожланмоқда. Шунга кўра, биз ҳар доим хорижий фуқароларни, жумладан, қўшниларимиз — қозоғистонликларни кутиб олишдан мамнунмиз. Агар бирон бир муаммо юзага келса, биз дарҳол муаммони ҳал қилишга ёрдам берамиз.
Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг божхона қонунчилиги жуда ўхшаш. Биз Киот конвенциясини асос қилиб оламиз ва дунёнинг барча мамлакатларида қўлланиладиган қоидаларга мувофиқ ишлаймиз. Шу муносабат билан мен нафақат Қозоғистон фуқароларини, балки умуман хорижий меҳмонларни ҳам Ўзбекистон қонунчилигини ҳурмат қилишга ва унинг талабларига қатъий риоя қилишга чақираман!
— Ҳурматли Фарҳод Олимжонович, бизга мазмунли суҳбат берганингиз учун ташаккур! Ишингизда муваффақиятлар тилаймиз!
Алихан Асқар
