ШҲТ доирасида Ҳиндистон ва Хитой билан билим алмашиш муҳим – Олжас Бейсенбаев

Олжас Бейсенбаев
Фото: Есимжан Нақтибай

ASTANА. Кazinform - Шанхай ҳамкорлик ташкилоти ташкил этилган 2001 йилдан буён унга аъзо мамлакатларнинг умумий ялпи ички маҳсулоти 13 баробар ошди. Шарқшунослик институти илмий ходими, хитойшунос олим Олжас Бейсенбаев шундай деди.

Эксперт ШҲТга аъзо давлатлар рақамли трансформация ва ахборот-коммуникация технологиялари соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириши керак, деб ҳисоблайди.

“Жорий йилнинг июнь ойида ШҲТ шаҳарларни режалаштириш, лойиҳалаш, қуриш ва бошқариш усулларини ўзгартирувчи Шаҳар ахборотини моделлаштириш альянсини (CIM) ишга туширди. У ерда Хитойнинг 11 та институти, жумладан, Хитой Қурилиш тадқиқотлари академияси ва Цинхуа университети ҳамкорликда ШҲТ аъзоларига CIM технологиясини таклиф қилмоқда. Ташкилот анчадан бери Smart шаҳарни ривожлантириш ҳақида гапириб келмоқда. 2024 йил май ойида ШҲТ аъзолари ўртасида шаҳар саноатини рақамлаштириш йўналишида янги иттифоқ тузилди. Альянснинг дастлабки 83 аъзоси қаторига China Mobile, Huawei каби маълумотлар марказлари компаниялари ва Haier Cosmoplat каби предметлар интернети (IoT) хизматини кўрсатувчи провайдерлар киради. Биз томондан ШҲТ мамлакатларига сунъий йўлдошлар яратишдан тортиб, рақамли платформаларни татбиқ этишгача бўлган қўшма лойиҳалар таклиф этилмоқда. Шанхай ҳамкорлик ташкилоти мамлакатлари, сунъий йўлдош гуруҳлари, космик тасвирлар фавқулотда вазиятлар, табиий ресурслар, антропоген таъсир ва бошқа жиҳатларни зудлик билан космик мониторинг қилиш имконини беради”, - дейди шарқшунос.

Олжас Бейсенбаевнинг сўзларига кўра, ШҲТ мамлакатларида рақамли иқтисодиёт босқичма-босқич ривожланмоқда.

“2021 йилда ШҲТга аъзо мамлакатларнинг умумий ялпи ички маҳсулоти қарийб 23,3 триллион долларни ташкил этди, бу жаҳон ялпи ички маҳсулотининг қарийб 25 фоизини ташкил этади, бу 2001 йилда ташкил этилганидан 13 баробар кўпдир. ШҲТга аъзо давлатларнинг умумий ташқи савдоси 2021 йилда 6,6 триллион долларни ташкил этди, бу 20 йил аввалгига нисбатан 100 баробар кўпдир”, — деди у.

Эксперт ШҲТга аъзо давлатлар ахборот хавфсизлиги соҳасида бир-бирининг ички ишларига аралашмаслик, бу борада бир-бирини қўллаб-қувватлаш борасида келишувлар тузиши керак, деб ҳисоблайди.

“Ҳозир баъзи экспертлар рақамли суверенитет ҳақида гапиришмоқда. Ўтган йили кибержиноятлар туфайли дунё бўйлаб қарийб 3,5 миллиард доллар зарар кўрган. Биз истеъмолчилар ҳуқуқлари билан бир қаторда кибер-маконимизни ҳимоя қилиш ҳақида ўйлашимиз керак. Бу ШҲТ давлатлари учун киберхавфсизлик соҳасидаги ҳамкорликни янада муҳимроқ қилади”, - деди олим.

“ШҲТ доирасида ривожланиши зарур бўлган соҳалардан бири бу таълим ва фандир. Қозоғистонда Хитойнинг бир қанча олий таълим муассасаларининг филиаллари очилди, биз мутахассисларни илмий ўқишга юбормоқдамиз. Хитой сунъий йўлдош технологиялари, робот технологиялари ва суперкомпьютерлардан фойдаланиш бўйича етакчи давлат эканлигига шубҳа йўқ. Ҳиндистон ҳам IТ технологиялари соҳасида етакчи давлат ҳисобланади. Шунинг учун биз бу соҳаларда билим алмашишимиз керак. Буларнинг барчаси ичимиздаги рақамли тафовутни камайтиришга ёрдам беради. Шу боис бу гал ШҲТ доирасида тасдиқланиши керак бўлган келишувларни ишлаб чиқишда халқ, айниқса, чегарадош минтақа аҳолиси ҳаётига ижобий таъсир кўрсатадиган йўлларни кўриб чиқишимиз керак”, — деди шарқшунос.

Эслатиб ўтамиз, пойтахтдаги Мустақиллик саройида Қозоғистон раислигида Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг саммити бошланди.

Беларусь ШҲТнинг тўлақонли аъзоси бўлди.

Сўнгги хабарлар
telegram