Психологик чат-ботлар: ёрдамчими ёки хавф манбаи
ASTANА. Кazinform – Мутахассислар сунъий интеллектга асосланган "психологлар" билан мулоқот қилиш, айниқса, ўткир психологик стрессга учраган одамлар учун маълум хавфларни келтириб чиқаришини аниқладилар. Бу ҳақда ТАСС Томск давлат университети матбуот хизматига таяниб хабар берди.
Томск давлат университетининг Психология факультетида ўтказилган тадқиқот доирасида сунъий интеллект психологларининг қиёсий таҳлили ўтказилди. Натижада, бундай рақамли ёрдамнинг, масалан, олиш имконияти мавжудлиги каби афзалликларига қарамай, бир қатор чекловлар ва хавфлар мавжудлиги маълум бўлди. Хавф, айниқса, ўткир инқирозли вазиятларда виртуал ёрдамга мурожаат қиладиган фойдаланувчилар учун юқоридир.
Тадқиқот муаллифи, ТДУ психология магистри Дарья Романчеванинг сўзларига кўра, 2024 йилда Россияда психологлар ва психотерапевтларга ташрифлар сони 2023 йилга нисбатан тахминан 25 фоизга ошган. Мутахассисларнинг етишмаслиги ва олиш имконияти билан боғлиқ муаммолар шароитида мобил иловалар ва чат-ботлар жозибадор ечим бўлиб туюлади. Бироқ, сунъий интеллект томонидан йўл қўйилган хатолар стресс ёки инқироз ҳолатидаги одамлар учун жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин.
Тадқиқотда тўртта чат-бот таҳлил қилинди: “Ася”, “Лея”, “Zigmund.GPT Бот-психолог” ва «iCognito» (“Депрессияга қарши”). “Бемор” сўрови университетнинг психологик хизмати томонидан тайёрланган.
Биринчи чат-бот юқори даражадаги эмпатия, анамнез тўплаш ва мулоқот олиб боришда яхши кўникмаларни намойиш этди ва хавфсиз ва қўллаб-қувватловчи муҳит яратди. Бироқ, у фойдаланувчини мутахассисга йўналтирмади, балки ўз-ўзига ёрдам бериш усулларига мурожаат қилди. Бу сурункали касалликларга чалинган одамлар учун хавфли бўлиши мумкин.
Иккинчи чат-бот хавотир ёки травмадан кейинги стресс бузилишига хос бўлган аломатларни тўғри аниқлади, аммо ўткир инқирозни баҳолашни ўтказмади. У фақат аломатлар давом этса ёки ёмонлашса, тиббий ёрдамга мурожаат қилишни тавсия қилиш билан чекланди.
Иккала воситанинг кучли ва заиф томонлари аниқланди. Тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, чат-ботларнинг жавоблари нафақат матн, балки психологик аралашувлардир. Яъни, улар инсоннинг ҳиссий ҳолатига ёки хатти-ҳаракатларига таъсир қилиши ва шунинг учун фойдаланувчининг хавфсизлигига ҳисса қўшиши мумкин.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, руҳий саломатлик соҳасидаги сунъий интеллект технологик имкониятлар, жамоатчилик талаби ва ахлоқий ва ҳуқуқий тартибга солишнинг ноаниқлиги ўртасидаги муҳим нуқтада турибди.
Ҳозирда сунъий интеллект симптомларни дастлабки скрининг қилиш, кайфиятни кузатиш ва релаксация машқлари ва когнитив-хулқ-атвор ёндашувлари каби ривожланиш амалиётларини тавсия қилиш учун ишлатилади. Чат-ботлар, "биринчи даражали" ёрдам сифатида, фойдаланувчига тезкор маслаҳатлар бериши ва керак бўлганда уларни мутахассисга йўналтириши мумкин.
Бироқ, мутахассислар АI психологлари жонли психолог билан тўғридан-тўғри мулоқотни ўрнини боса олмаслигини ва ҳозирча фақат қўшимча восита сифатида ишлатилиши кераклигини таъкидлашади.
Эслатиб ўтамиз, АҚШ, Хитой ва Ҳиндистон СИ рақобатбардошлиги бўйича етакчи учликда
