Кумуш қимматлашмоқда: Марказий Осиё мамлакатлари учун қандай имкониятлар очилмоқда
ASTANA. Kazinform – Жаҳон кумуш бозори рекорд даражадаги ўсиш даврини бошдан кечирмоқда. Жорий йил январь ойи охирида Comex биржасида бир троя унцияси нархи тарихда биринчи марта 100 доллардан ошиб, 100,49 долларга етди. Кумуш нархининг бундай тез ўсишининг сабаби нима ва бу Марказий Осиё мамлакатлари учун қандай янги имкониятлар очади, деган саволга жавобни Kazinform агентлигининг материалида ўқинг.
Кумушга технологик талаб даври бошланди
Кумуш институтининг йиллик ҳисоботига кўра, ушбу металл тез ривожланаётган саноат тармоқлари учун асосий ресурс бўлиб қолмоқда. Талабнинг ортиши рақамли технологияларнинг фаол ривожланиши ва тоза энергияга ўтиш билан боғлиқ. Кумуш қуёш панеллари, электр транспорт воситалари, электроника, маълумотлар марказлари ва сунъий интеллект ускуналарида кенг қўлланилади, бу эса уни технологик келажак учун муҳим стратегик ресурсга айлантиради.
Ушбу жараёнлар фонида кумуш нархи кескин ошди. 2026 йил бошидан бери у 30 фоиздан ортиққа ошди ва биринчи марта бир троя унцияси учун 100 доллардан ошди. Ва бир йил ичидаги ўсиш 200 фоиздан ошди, натижада компаниялар ўз захираларини қайта кўриб чиқиш ва камайтиришни бошладилар.
Нархларнинг ошиш сабаблари
Кумуш бозори кетма-кет бешинчи йил давомида тизимли тақчилликни бошдан кечирмоқда. Мутахассисларнинг фикрига кўра, 2026 йилда металл танқислиги 120-130 миллион троя унциясини ташкил қилиши мумкин.
Нархларнинг ошишига асосий омил - юқори саноат талаби бўлиб, у умумий кумуш истеъмолининг тахминан 60% ни ташкил қилади. Юқори электр ўтказувчанлиги туфайли кумуш саноатда, айниқса қуёш энергиясида кенг қўлланилади. Фақат қуёш энергияси саноати йилига 5 минг тоннадан ортиқ кумуш истеъмол қилади. Электр транспорт воситалари, маълумотлар марказлари ва сунъий интеллект тизимлари учун ускуналар ишлаб чиқариш ҳам талабни оширмоқда.
Шу билан бирга, кумуш таъминоти секин ўсиб бормоқда. Металлнинг катта қисми мис ва рух ишлаб чиқариш жараёнида қўшимча маҳсулот сифатида олинади, шунинг учун нарх юқори бўлса-да, ишлаб чиқаришни тез ошириш имконияти чекланган.
Инвестиция талаби ҳам бозорни қўллаб-қувватламоқда. 2025 йилда макроиқтисодий беқарорлик ва АҚШ Федерал резерв тизими фоиз ставкаларини пасайтириши мумкин деган тахминлар фонида инвесторлар жисмоний кумушга фаол равишда сармоя киритиб, уни олтин билан бир қаторда ҳимоя активи сифатида кўрдилар.
Марказий Осиё учун иқтисодий фойда
Қирғизистонлик иқтисод фанлари доктори, мутахассис Толонбек Абдиров Kazinformга берган суҳбатида кумуш нархининг троя унцияси учун 100 доллардан ошиши Марказий Осиё мамлакатлари учун қисқа муддатли фонд бозори янгилиги эмас, балки жуда муҳим сигнал эканлигини таъкидлади.
Унинг сўзларига кўра, Марказий Осиё минтақаси, айниқса полиметалл ишлаб чиқариш ривожланган мамлакатлар табиий ресурслардан фойдаланиш орқали реал даромадни ошириш имкониятига эга.
“Кумуш нархининг ошиши валюта тушумларининг ҳамда инвесторларнинг қизиқишининг ортишини англатади”, − деди Т. Абдиров.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, кумушнинг жаҳон нархининг барқарор ўсиши Марказий Осиё мамлакатларига экспорт даромадларини ошириш, савдо балансини қўллаб-қувватлаш ва тоғ-кон саноатига инвестицияларни жалб қилиш имконини беради.
Т. Абдировнинг сўзларига кўра, кумуш нархининг ошиши минтақа мамлакатларига бир вақтнинг ўзида бир нечта афзалликларни олиб келади.
“Биринчидан, металларни юқори нархда сотиш орқали валюта тушумлари ошади, бу эса олтин ва валюта захираларини мустаҳкамлашга ва миллий валюталарга босимни камайтиришга ёрдам беради”, − деди маърузачи.
Иккинчидан, бюджет даромадлари ошади. Ишлаб чиқарувчи компанияларнинг даромади ошгани сайин, давлат кўпроқ солиқ тушумлари, ер ости бойликларидан фойдаланганлик учун тўловлар ва агар бизнесда улуш бўлса, дивидендлар олади. Бу маблағ инфратузилма, энергетика, таълим ва ижтимоий лойиҳаларга йўналтирилиши мумкин.
“Учинчидан, геологик қидирув ва инвестициялар жонланади. Илгари жуда қиммат ёки фойдасиз деб ҳисобланган лойиҳалар яна инвесторларда қизиқиш уйғотади. Бу янги конларни очиш ва қўшимча иш ўринларини яратиш имконини беради”, - деди у.
Марказий Осиё мамлакатларида кумуш кўпинча олтин, мис, қўрғошин ва рух билан бирга қўшимча маҳсулот сифатида қазиб олинади. Мутахассиснинг сўзларига кўра, қимматбаҳо метал нархининг ошиши компаниялар учун уни тўлиқ қазиб олиш, замонавий қайта ишлаш технологияларига инвестиция киритиш ва ишлаб чиқариш чиқиндиларида кумуш йўқотилишини камайтириш учун иқтисодий жиҳатдан фойдалидир.
“Қайта ишлаш даражаси қанчалик юқори бўлса, мамлакат ичида шунча кўп қўшимча қиймат ва даромад яратилади”, − деди Толонбек Абдиров.
Қандай имкониятлар очилади
Т. Абдиров Марказий Осиё мамлакатлари қайси соҳаларда кумуш нархининг ошиши натижасида фойда кўришлари мумкинлигини айтиб ўтди.
“Қозоғистон ривожланган полиметалл секторидан фойда кўриши мумкин, бу ерда кумуш муҳим тижорат ролини ўйнайди. Ўзбекистон металлургия корхоналарининг экспорт салоҳиятини оширади ва саноатни модернизация қилиш учун қўшимча рағбатлантиради. Қирғизистон олтин ва кумушни ўз ичига олган доре-қуйма тузилмасидан фойда кўради: кумуш нархининг ошиши ишлаб чиқаришнинг умумий қийматини оширади ва ишлаб чиқариш самарадорлигини оширади. Ва Тожикистон илгари жуда қиммат деб ҳисобланган йирик кумуш конларига инвесторларнинг қизиқишини қайтариши мумкин”, − деди мутахассис.
Кумуш нархларининг кўтарилиши нафақат Марказий Осиё мамлакатлари учун экспорт даромадларини оширади, балки муҳим иқтисодий истиқболларни ҳам очади. Асосий имконият - мавжуд бозор шароитидан стратегик инвестицияларни жалб қилиш ва қайта ишлаш саноатини ривожлантириш учун фойдаланиш. Бу минтақага "яшил" ва рақамли иқтисодиётнинг энг муҳим хомашёси учун глобал таъминот занжирларида барқарор ва муҳим ўрин эгаллаш имконини беради.
