Кўмир генерациясини ривожлантириш лойиҳаси: энергетик хавфсизлик қандай таъминланади
ASTANA. Kazinform – Ҳукумат Давлат раҳбарининг кўрсатмаларига мувофиқ Кўмир генерациясини ривожлантириш бўйича миллий лойиҳани ишлаб чиқишни бошлади. Лойиҳанинг асосий йўналиши "тоза кўмир"га асосланган ва замонавий технологиялардан фойдаланишга асосланган объектларга қаратилган. Асосий мақсад - эскирган қувватларни юқори самарадорлик коэффициентига эга замонавий энергетик блоклари билан босқичма-босқич алмаштириш. Бу экологик талаблар ва энергетик хавфсизлиги ўртасидаги мувозанатни сақлаш имконини беради.
Хусусан, Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев V Миллий Қурултойда Ҳукуматга 20 мартгача ушбу йўналишдаги миллий лойиҳани тасдиқлашни топширди.
“Қозоғистон 123,1 миллиард киловатт-соат электр энергияси ишлаб чиқаради. Барча режаларимизни муваффақиятли амалга ошириш учун бу етарли эмас. Мен буни Хавфсизлик Кенгашининг яқинда бўлиб ўтган йиғилишида аниқ таъкидладим. Бошқача айтганда, биз глобал рақобатда мамлакатимизнинг афзалликларидан самарали фойдаланмаяпмиз... Кўмир — бизнинг стратегик активимиз. Унинг атроф-муҳитга зарарини тўлиқ бартараф этадиган замонавий технологияларни қўллаб, кўмирдан тўлиқ фойдаланиш керак. Кўмир энергиясини ишлаб чиқаришга Миллий лойиҳа мақоми берилиши керак. Ҳукуматга Миллий лойиҳани ишлаб чиқиш ва уни 20 мартгача қабул қилишни топшираман. Кўкшетау, Семей ва Ўскемен шаҳарларида иссиқлик электр станциялари қурилишини тезлаштириш керак. Уларнинг ҳар бири муҳим лойиҳадир. Бу масала ечимини топмай, жуда чўзилиб кетганини тан олиш керак. Жамоатчилик эса уни сабрсизлик билан кутмоқда. Мен Ҳукумат ва «Самруқ-Қазна» жамғармаси ишига танқидий эътироз билдираман”, — деди Президент.
Қозоғистон кўмир захиралари ва уни қазиб олиш бўйича дунёда етакчи ўнта давлат қаторига киради. 33,6 миллиард тонна миқдоридаги тасдиқланган иссиқлик кўмир захиралари мамлакатни кейинги 300 йил давомида ёқилғи билан таъминлаши мумкин. Бугунги кунда айнан шу кўмир - энергия хавфсизлигининг кафолати ҳисобланади. Президентнинг кўрсатмаларини бажариш учун ва мамлакатнинг 2060 йилга келиб углерод чиқиндиларини камайтириш ва бетарафликка эришиш бўйича қабул қилинган йўналиши доирасида энергия тизимини таъминлаш муаммосининг ечими “тоза кўмир” технологияларига асосланган кўмир ишлаб чиқаришни янада ривожлантиришдир.
Эслатиб ўтамиз, Экология ва табиий ресурслар вазири Ерлан Нисанбаев Қозоғистон энергетика сектори йиллик ифлослантирувчи моддаларнинг умумий ҳажмининг тахминан 39% ни ташкил қилишини маълум қилди. Ҳудудлар орасида ифлослантирувчи моддаларнинг энг катта улуши Павлодар вилоятида бўлиб, унинг асосий ифлослантирувчилари - Экибастуз ГРЭС-1 ва ГРЭС-2 ҳисобланади. Бундан ташқари, Алмати ҳавоси ҳам жуда ифлосланган.
“Энергетика вазирлиги кўмир ишлаб чиқаришни ривожлантириш бўйича миллий лойиҳани ишлаб чиқмоқда. Режага тахминан 7,6 ГВт кўмир ишлаб чиқариш лойиҳалари киради. Улар орасида: Кўкшетау, Семей ва Ўскемен шаҳарларида янги ИЭСлар, шунингдек, Курчатов ва Экибастуз шаҳарларида электр станциялари бор. Янги кўмир билан ишлайдиган электр станциялари қурилиши экологикталаблар ва стандартларга жавоб берадиган ва атроф-муҳитга минимал таъсир кўрсатадиган "тоза кўмир" технологияларига асосланган бўлади. Янги иншоотлар илғор тутун газларини фильтрлаш тизимлари ва карбонат ангидридни ушлаб туриш технологиясидан фойдаланган ҳолда қурилади. Ҳар бир лойиҳа батафсил тавсифланади ва ишлаб чиқилаётган Кўмир генерациясини ривожлантириш бўйича миллий лойиҳада тасдиқланади. Миллий лойиҳа янги кўмир билан ишлайдиган электр станцияларини қуриш ва мавжудларини модернизация қилиш, шунингдек, мамлакатнинг муҳим кўмир захираларидан оқилона фойдаланиш орқали мамлакатнинг энергия хавфсизлигини таъминлашга қаратилган”, - дейилади вазирликнинг Kazinform агентлигига берган жавобида.
Кўмир қазиб олиш ҳажми оширилади
Ҳар йили мамлакатда 110 миллион тонна кўмир қазиб олинади. Генерациянинг бундай кенг кўламли ривожланиши хомашё базасини илғор суръатлар билан кенгайтиришни талаб этади. Бу йўналишда Қозоғистондаги барча кўмир қазиб олишнинг 38 фоизини таъминлайдиган «Богатырь Көмір» МЧЖ етакчи ўринни эгаллайди. 2,4 миллиард тонна баланс фондига эга бўлган корхона ишлаб чиқариш кўрсаткичларини босқичма-босқич оширишни режалаштирган: ишлаб чиқариш ҳажмини 2024 йилдаги 42,7 миллион тоннадан 2026 йилга келиб 45,2 миллион тоннагача ошириш ва 2032 йилга келиб йилига 56,5 миллион тонна узоқ муддатли мақсадга эришиш режалаштирилган.
Ушбу мақсадларга эришиш учун 2026–2032 йилларда 360 миллиард тенгелик кенг кўламли инвестиция дастури режалаштирилган. Маблағлар капитал қурилишга, жумладан, “Северный” участкасида юқори самарали цикл технологиясини жорий этиш ва янги чиқиндихоналарни жиҳозлашга йўналтирилади.
Бундан ташқари, маблағларнинг катта қисми кон ва транспорт ускуналари паркини тизимли равишда янгилашга, шунингдек, мавжуд қувватларни реконструкция қилиш ва капитал таъмирлашга сарфланади. Бу мамлакат энергетика секторининг ўсиб бораётган эҳтиёжларини қондириш учун кўмир таъминотининг барқарорлигини таъминлайди.
“Бундан ташқари, “Қаражыра” конида кўмир қазиб олиш ҳажми 2029 йилга келиб 73 фоизга ошиб, йилига 14,2 миллион тоннага етади. Ишлаб чиқаришнинг ўсиши Семей, Ўскемен ва Курчатов шаҳарларида қурилаётган янги иссиқлик электр станцияларини ёқилғи билан таъминлаш учун зарур. Ушбу станцияларда кўмирга бўлган умумий йиллик эҳтиёж тахминан 6 миллион тоннани ташкил этади. Режани амалга ошириш янги кўмир генерацияси учун ишончли асос яратади ва Шарқий Қозоғистон ва Абай вилоятининг узоқ муддатли энергия хавфсизлигини таъминлайди”, - дея тушунтирди вазирлик.
Касаба уюшмалари федерацияси раиси Сатибалди Даулеталиннинг сўзларига кўра, энергия хавфсизлиги ва кўмир генерацияси - барқарорлик, иш ўринлари ва минтақаларнинг келажаги масаласидир.
“Биз Президентнинг энергия ўзини ўзи таъминлашни мустаҳкамлаш ва кўмир генерациясини стратегик йўналиш сифатида ривожлантириш зарурлиги ҳақидаги позициясини қўллаб-қувватлаймиз. Қозоғистон учун бу миллий барқарорлик масаласидир. Ишончли энергия бўлмаса, саноат, янги ишлаб чиқариш, рақамли иқтисодиёт ёки ҳаёт сифати бўлмайди. Агар кўмир стратегик актив бўлса, ундан оқилона фойдаланиш керак. Замонавий экологик ечимлар, зарарли чиқиндиларни камайтириш ва ишлаб чиқариш қувватларини модернизация қилишга реал инвестициялар киритиш билан бирга бўлиши керак”, - деди федерация раҳбари.
