Алмати, Бурабай ва Манғистау: Қозоғистон туризмининг энг муҳим марказлари
ASTANA. Kazinform — Қозоғистон аста-секин мавсумий туризмдан йил давомидаги туризмга ўтмоқда. Учта асосий ривожланиш нуқтаси аниқланди ва юзлаб миллиардлаб тенге инвестициялар жалб этила бошлади. Ҳаво қатновлари учун субсидиялар кенгайтирилди ва ҳатто туризмга бағишланган биринчи университет ҳам очилди. Узоқ муддатли инфратузилмани шакллантириш қандай амалга оширилаётганини Kazinform мухбири ўрганиб чиқди.
Барқарор туризмнинг учта устуни
Давлат раҳбари туризм соҳасидаги асосий учта ҳудудни белгилаб берди. Энди бутун давлат сиёсати ушбу соҳалар атрофида шаклланмоқда. Уларнинг ҳар бири учун кенг қамровли ривожланиш режаси ишлаб чиқилган.
“Алмати тоғ кластери, Щучинск-Бурабай курорт зонаси ва Манғистау туристик зонаси - Қозоғистон туризмининг учта таянч нуқтаси”, — деди январь ойида туризм ва спорт вазири Ербол Мирзабосинов.
Қозоғистон туризмни алоҳида лойиҳалар тўплами сифатида эмас, балки тўлақонли саноат сифатида шакллантириш йўлида ҳаракат қилмоқда.
“Биринчидан, кластер ёндашуви тўғри танланган. Бу учта ҳудуд бир-бири билан рақобатлашмайди: тоғли Алмати, кўл бўйидаги Бўрабай ва Манғистау даралари турли аудиториялар учун мутлақо бошқа маҳсулотлардир”, — дейди сайёҳлик компанияси мутахассиси Лунара Сапатбаева.
Алмати тоғ кластери
Учта ҳудуддан энг кенг кўламли ўзгаришлар Алмати тоғ кластерида амалга оширилиши мумкин. Биринчидан, чанғи курортларини кенгайтириш ва ягона тизимга бирлаштириш режалаштирилган. Мавжуд чанғи йўлларидан ташқари, 30 та канат йўли ва 161 километрлик янги трассалар қурилади.
Асосий мақсад - йилига 5 миллион сайёҳни жалб қиладиган жозибали минтақа яратишдир. Бунинг учун кластерни мавсумийликдан холи қилиш керак. Ҳозирда Қозоғистондаги тоғ курортлари асосан фақат қишда ишлайди.
Жаҳон амалиётида бундай жойлар хайкинг, тоғ велосипеди ва экотуризм орқали ёзда ҳам даромад келтиради. Бунинг эвазига чанғи спортини яхши кўрадиган сайёҳ ўртача 350 доллар сарфлайди. Пляж туризми эса атиги 50 доллар атрофида қолади. Фарқ - етти баравар. Агар Алмати 5 миллион кишининг тоғ кластерига ташриф буюриши учун шароит яратганида, бу ҳудуд иқтисодиётига сезиларли таъсир кўрсатган бўлар эди.
“Мен Австрия ва Грузиядаги тоғ курортларига бордим. Бироқ Шимбулоқ ўзгача таассурот қолдирди. Чанғи йўллари қийин, баландлиги жуда ўзгарувчан. Бироқ ёзда сайёҳларни тетиклаштирадиган хизматлар етишмайди. Канатли йўллар тўхтатилган, кафелар ёпилган. Агар ёзги инфратузилма тўғри йўлга қўйилса, туризм бутунлай бошқа даражага етган бўлар эди”, — дейди Алматидан Алибек Дангарин.
Астана яқинидаги Бурабай
Айтиш мумкинки, ушбу ҳудуд учун комплекс ривожланиш режаси изчил амалга оширила бошланди. Режада жами 137,2 миллиард тенгега тенг 118 та тадбир кўзда тутилган. Бунинг доирасида Бурабайдаги "Променад" зонаси, "Ақ Бура" дам олиш масканидан миллий боғга киришгача бўлган 10 километрлик велосипед йўли, саккизта янги томоша майдончаси, 120 ўринли тўртта автотураргоҳ ва Щучье кўлида ободонлаштирилган пляж фойдаланишга топширилди.
“Бурабай — умидингизни тўлиқ оқлайдиган жой. Қарағай ўрмонлари, кўллар, тоза ҳаво — ҳаммаси табиий. Қани энди сифатли меҳмонхоналар кўпроқ бўлса эди”, — дейди пойтахтлик Аделя Хамитова.
Кўкшетау вилоятининг гўзаллигини ўз кўзлари билан кўришни ва ҳис қилишни истаганлар учун вертолёт саёҳатлари ташкил этилади. Бу премиум туристларнинг эътиборини тортди ва минтақадаги туризмни кўп босқичли қилди.
Манғистаудаги мегалойиҳа
Маңғистау туристик ҳудудини ривожлантиришнинг 2025–2029 йилларга мўлжалланган режаси молия ҳажми жиҳатидан Алмати ва Бурабай бюджетидан ошиб кетди. Умумий қиймати 401 млрд тенге. Режага 102 та тадбир, 37 та инфратузилма лойиҳаси (йўл, электр тармоқлари, газ тортиш) ва 16 та инвестиция лойиҳаси киради.
“Мен Каппадокияни кўрганман, бироқ Бозжиранинг кўлами ундан ҳам жуда катта. Бу бошқа сайёрага ўхшайди. У ерга бориш қийин ва сайёҳлар учун ҳали тўлиқ шароитлар яратилмаганига қарамай, Қозоғистон ва Россиядан кўплаб одамлар у ерга келяпти. Агар яхши йўл ва ҳеч бўлмаганда битта юқори сифатли глэмпинг майдони қурилса, вазият тубдан ўзгаради”, — деди Жанар Жулудинова.
Манғистау режасига бир нечта меҳмонхона мажмуалари, сайёҳлик марказлари, гольф меҳмонхоналари, кўнгилочар ва маданий иншоотлар киради. Асосий вазифа - келган сайёҳни иложи борича узоқроқ ушлаб туришдир. Ҳозирда сайёҳлар бу ҳудудда ўртача 3-5 кун қоладилар. Янги маршрутлар, томоша майдончалари ва сайёҳлик марказлари орқали бу кўрсаткични 7-10 кунгача ошириш режалаштирилган. Бу, ўз навбатида, фойдани оширади.
Йўл сифати
Туристик объектлар билан бир қаторда, уларга етиб бориш имконияти ҳам яхшиланмоқда. 2025 йилда 14 та ҳудудда туристик жойларга олиб борадиган йўллар қурилди ва таъмирланди. Умумий узунлиги 134 километр бўлган йўллар учун 16,6 млрд тенге сарфланган.
Бу жуда муҳим кўрсаткич. Сабаби тирбандликлар ички туризмга тўсқинлик қилувчи асосий омиллардан биридир. Манзил қанчалик жозибадор бўлишидан қатъи назар, сайёҳлар йўллари ёмон бўлган жойга бормайдилар.
Авиация туризмни ривожлантириш омилидир
2025 йилда давлат 26 та ички авиайўналишни субсидиялаштирди. Уларнинг 30-40 фоизи Алакўл, Каспий денгизи қирғоғи, Бурабай ва Алмати тоғ кластери каби туристик ҳудудларга олиб боради. Бу чора, бир томондан, ҳудудлар ўртасидаги алоқани сақлаб қолади, иккинчи томондан, сайёҳлар оқимини оширади.
“Бироқ бу вақтинчалик чора. Асосий мақсад рейслар ўзини ўзи қоплаши учун талабни яратишдир”, — дейди Лунара Сапатбаева.
Вазирлик маълумотларига кўра, туристик рейслар учун субсидиялар жорий этилиши туфайли самолётда саёҳат қилувчи йўловчилар сони 30-50% га ошди.
Кадрлар масаласи, махсус университет
Инфратузилмадан ташқари, ушбу соҳада мутахассислар етишмаслиги ҳам долзарбдир. 2019 йилда Туркистонда туризм ва меҳмондўстлик университети очилди. Ҳозирда у ерда минглаб талабалар таҳсил олади. Ва соҳада зарур бўлган мутахассислар сони анча кўп.
“Кадрлар етишмаслиги - эътибордан четда қолган масала. Бир неча минг битирувчи ўн минглаб мутахассисларга муҳтож бўлган бозорни қоплай олмайди”, — дейди эксперт.
Вазирлик туризмни ривожлантириш бюджети учун ажратилган қанча тенге солиқ сифатида ўтказилганини ошкор этмади. У қонунда белгиланган солиқ маълумотларини тақдим этиш талаблари маълумотларни ошкор қилишга имкон бермаслигини эслатди. Биз фақат 2022-2025 йилларда давлат кўмагида соҳага 6,4 миллиард тенгегача инвестиция қилинганини биламиз.
