Қозоғистонда СИни қандай ўргатади: мактаблар, грантлар ва олимпиадалар
ASTANA. Kazinform - Қозоғистон мактаб ўқувчиларига сунъий интеллектни ўргатиш бўйича бир қатор ташаббусларни амалга оширмоқда. Ушбу лойиҳалардан бири бу йил мамлакатда биринчи марта ўтказиладиган Халқаро сунъий интеллект олимпиадаси бўлади, деб хабар беради Kazinform мухбири.
ҚР Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазирлигининг маълумотларига кўра, мусобақа 2026 йил 2-8 август кунлари пойтахтда бўлиб ўтади. Танловда бутун дунёдан 400 дан ортиқ иштирокчи ғолиблик учун курашади.
«Сунъий интеллект бўйича халқаро олимпиада (IOAI) - мактаб ўқувчилари учун сунъий интеллект соҳасидаги энг нуфузли жаҳон мусобақаларидан биридир.
Бу ўнлаб мамлакатлардан энг кучли иштирокчиларни бирлаштирган, шунингдек, сунъий интеллект соҳасидаги истеъдодларни танлайдиган, аниқлайдиган ва ривожлантирадиган асосий платформадир. 2026 йилги IOAI финали 2-8 август кунлари Астана шаҳрида бўлиб ўтади. Дунёнинг турли бурчакларидан 100 дан ортиқ делегациялар ва 400 дан ортиқ иштирокчилар қатнашиши кутилмоқда", - деб маълум қилди вазирлик Kazinform сўровига расмий жавобида.
Лойиҳа Спорт дастурлари федерацияси томонидан ташкил этилади.
IOAI нафақат юқори даражадаги халқаро тадбир, балки муҳим стратегик ривожланиш воситаси ҳамдир. Бундай мусобақаларда иштирок этиш ёш истеъдодларга глобал бозорга тўғридан-тўғри кириш имконини беради. Энг яхши иштирокчилар йирик технология компанияларининг эътиборини тортади ва улар таклифнома олишлари мумкин. Бу ҳолда, қозоғистонлик мутахассислар сунъий интеллект соҳасидаги етакчи глобал жамоаларга қўшилиш имкониятига эга бўладилар. Бундан ташқари, бундай тадбирлар технология соҳасига халқаро ҳамкорлик, университетлар ва инвестицияларни жалб этишга ёрдам беради.
Шу билан бирга, жаҳон даражасидаги олимпиадаларни ўтказиш ички рақобатни оширади. Бу, ўз навбатида, кадрлар тайёрлаш сифатини яхшилашга ва Қозоғистоннинг минтақавий технология маркази сифатида кучли имиджини шакллантиришга ёрдам беради.
Мактаб ўқувчилари учун дастурлар
IOAI, шубҳасиз, муҳим халқаро мусобақадир. Бироқ, ҳар бир мактаб ўқувчиси иштирок эта олмаслиги аниқ. Олимпиадада фақат миллий танловдан ўтган энг яхшилар иштирок этади. Шунга қарамай, глобал рақамлаштириш шароитида нафақат халқаро олимпиада иштирокчилари, балки бошқа мактаб ўқувчилари ва кенг жамоатчилик ҳам сунъий интеллект соҳасида асосий саводхонликка эга бўлиши муҳимдир. Бу масала мутахассислар учун ҳам диққат марказида.
Масалан, мамлакатнинг турли ҳудудларида кўплаб TUMO марказларини очиш режалаштирилган. Ушбу муассасаларда 12 ёшдан 18 ёшгача бўлган ўсмирлар бепул таълим олишлари мумкин. Ҳеч қандай имтиҳонлар ёки танлов ўтказилиши талаб этилмайди. Сунъий интеллектни ўрганишга қизиқиш ва садоқат етарли.
"Умуман олганда, рақамли ва СИ кўникмаларини ривожлантириш дастурлари таълим тизимининг барча даражаларида камида 450 минг ўқувчи ва ўқитувчини қамраб олади", - дейилади ҚР Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазирлигининг расмий баёнотида.
ҚР Таълим вазирлиги мутахассислари ҳам болалар ва ўсмирларнинг билим ва кўникмаларини ривожлантиришда фаол иштирок этмоқдалар. Хусусан, Массачусетс технология институти билан ҳамкорликда ўрта таълим тизимида Day of AI Qazaqstan дастури амалга оширилмоқда.
Таълим вазирлигининг маълумотларига кўра, ушбу дастур ҳар бир мактаб ўқувчиси учун жуда муҳимдир, чунки у сунъий интеллект тамойиллари, унинг имкониятлари ва улар билан боғлиқ хавф ва масъулиятларни тушунишга ёрдам беради.
Бундан ташқари, у математика, физика, кимё, биология, табиий фанлар ва информатика каби асосий фанларни ўзлаштиришга ёрдам беради. Дастур ўқувчиларга муаммоларни ечишда ва мураккаб топшириқларни бажаришда зарур диаграммалар, тасвирлар ва шаклларни яратишда ёрдам беради, шунингдек, ўқувчиларнинг когнитив эҳтиёжларига мослаштирилган дарсларни осонлаштиради.
«Дастур икки босқичда амалга оширилади. Биринчи босқич ўқувчилар ва ўқитувчилар ўртасида сунъий интеллект саводхонлиги асосларини ривожлантиришга қаратилган. Ўқув дастурига сунъий интеллектнинг асосий тушунчалари, қўлланилиш мисоллари ва ахлоқий масалалар киради. Ўқитувчиларни тайёрлаш каскад модели ёрдамида олиб борилади. Ушбу жараёнда Day of AI жамоаси етакчи ўқитувчиларни тайёрлайди, улар кейинчалик MIT сертификатларини оладилар ва олган билимларини ҳамкасблари билан баҳам кўрадилар. Таълим ресурсларини Қозоғистон шароитларига мослаштириш ва дастурни кенг жорий этишни таъминлаш учун Ы. Алтынсарин номидаги Миллий таълим академиясининг мутахассислари ва бошқа мутахассислардан иборат маҳаллий жамоа тузилди», - дейилади Таълим вазирлиги баёнотида.
Иккинчи босқичда дастур барча синфлар учун ишга туширилади. У 8-10 дарсдан иборат бўлади. Ушбу курсни ўқув дастурига тўлиқ жорий этиш 2028 йил август ойида режалаштирилган.
Оммавий лойиҳалар
Ёшларни сунъий интеллект асосларига ўргатиш ва IT-мутахассисларини тайёрлаш нафақат мактабларда, балки ўрта таълим тизимидан ташқаридаги муассасаларда ҳам режалаштирилган.
Шундай лойиҳалардан бири Astana Hub халқаро технопаркида амалга оширилган Tech Orda дастуридир. Дастур доирасида грантлар тақдим этилган: офлайн форматда ўқиётганлар учун 500 минг тенге ва онлайн ўқиётганлар учун 400 минг тенге. Иштирок этиш ҳуқуқига 18 ёшдан катта (45 ёшгача) фуқаролар эга бўлади.
"Тахминан 10 минг талаба Tech Orda дастури орқали таълим олди. 2025 йилда 15 минг дан ортиқ аризалар қабул қилинди ва танлов жараёнидан сўнг 2600 дан ортиқ иштирокчи ўқишни бошлади", - дейилади Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазирлиги баёнотида.
Бундан ташқари, мамлакатда сунъий интеллект мактаби бўлган Tomorrow School фаолият юритади. Ҳозирда у ерда Қозоғистон, АҚШ, Россия, Ўзбекистон ва Озарбайжондан тахминан 400 талаба таҳсил олади.
"Tomorrow Schoolда ўқиш муддати 18 ой. Талабалар 50 дан ортиқ лойиҳаларни ишлаб чиқадилар ва 20 тагача дастурлаш тилларини ўзлаштирадилар", - дейилади вазирлик расмий баёнотида.
Бундан ташқари, Astana Hub халқаро технопарки IT лойиҳалари ва стартаплари бўлган шахсларга ёрдам беради. Шу мақсадда Silkway Accelerator, Hero Training и Startup Garage каби акселерация ва инкубация дастурлари амалга ошириляпти.
Умуман олганда, Қозоғистонда сунъий интеллектга қизиқувчи ва иқтидорли болалар, ўсмирлар ва ёшлар учун қулай муҳит яратилган. Ўз билим ва истеъдодларини ривожлантиришни истаганлар учун кенг имкониятлар ва истиқболлар мавжуд. Шунинг учун, мамлакатда бу соҳада барқарор истиқболлар борлигига ишониш учун асос бор.
