8 март – Халқаро хотин-қизлар куни
ASTANA. Kazinform – Бугун, мамлакатимизда 8 март – Халқаро хотин-қизлар куни нишонланмоқда.
Ушбу байрамнинг тарихи Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан дунё мамлакатларига 8 мартни Аёллар ҳуқуқлари учун кураш куни - Халқаро хотин-қизлар куни деб эълон қилишга чақирувчи резолюция қабул қилинганидан бошланади. XX асрда баҳор, севги ва гўзаллик байрами аста-секин 8 март байрамига айланди ва бугунги кунда у оилалар ва меҳнат жамоаларида кенг нишонланади.
Америка қитъасида замонавий Халқаро хотин-қизлар кунининг асосини яратган бир қатор тадбирлар бўлиб ўтди. Нью-Йоркдаги тикувчилик фабрикалари ва тўқимачилик саноатида ишлайдиган аёллар паст иш ҳақи ва ёмон меҳнат шароитларига қарши норозилик билдирдилар ва 1857 йил 8 мартда Манхеттен кўчаларида юриш қилдилар. 1901 йилда, 8 март куни Чикагодаги уй бекалари тарихда биринчи марта "октябрь қўзғолони" номи билан тарихга кирган юришни уюштирдилар.
Етти йил ўтгач, 1908 йил 8 мартда Америка бўйлаб аёллар юқори иш ҳақи, яхшироқ меҳнат шароитлари ва эркаклар билан тенг ҳуқуқларни талаб қилиб, юришни уюштирдилар. Кейинчалик АҚШ чап партияси бу кунни Миллий хотин-қизлар куни деб эълон қилди. Бироқ, бугунги кунда бу сана Америка қитъасида байрам деб ҳисобланмайди.
Собиқ Совет Иттифоқи республикаларида "8 март" байрамининг келиб чиқишига 1910 йилда Копенгагенда бўлиб ўтган ишчи аёлларнинг Иккинчи Халқаро конференцияси туртки бўлган. Шу пайтда Германия социал-демократик партияси аёллар гуруҳи раҳбари ва аёллар ҳуқуқларининг қатъий ҳимоячиси Клара Цеткин 8 мартни аёл пролетариатнинг туғилган куни сифатида нишонлаш ғоясини илгари сурган эди. Бу кун илк бор Дания, Австрия, Германия ва Швейцарияда, кейинчалик бошқа мамлакатларда март ойининг турли кунларида нишонлана бошлади.
8 март расман илк бор 1913 йилда Петербург шаҳрида нишонлана бошланган. Аммо иқтисодий аҳволнинг қийинлиги сабабли бу кун тақвимда дам олиш куни сифатида эълон қилинмаган. СССРда 8 март - ишланмайдиган дам олиш куни сифатида 1966 йилдан бошлаб жорий этилган. Таъкидлаш жоизки, бу ҳақдаги қарор Иккинчи жаҳон урушидаги ғалабанинг 20 йиллиги арафасида, 1965 йил 8 май куни эълон қилинган.
Ҳозирда ушбу байрам Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан Халқаро Аёллар ҳуқуқлари ва халқаро тинчлик учун кураш куни сифатида нишонланади.
Миллий статистика бюросининг маълумотларига кўра, Қозоғистондаги аёллар сони 10 488 074 кишини ташкил қилади.
Уларнинг ёш тақсимоти қуйидагича: 0-15 ёш — 29,1%, 16-60 ёш — 55,5% ва 61 ёшдан катта — 15,4%. Аёлларнинг ўртача ёши 34,1 ёшни, умр кўриш давомийлиги эса 79,4 ёшни ташкил этади.
Ҳудудлар бўйича аёлларнинг энг кўп сони:
- Алмати шаҳри — 1,2 миллион
- Туркистон вилояти — 1 миллион
- Астана шаҳри — 803,5 минг
- Алмати вилояти — 778,5 минг
Мамлакатимизда иш билан банд аҳоли орасида аёллар улуши 48 фоизни, яъни тахминан 4,4 миллион аёлни ташкил этади. Ёлланган ишчилар орасида аёллар улуши тахминан 50 фоизни ташкил этса, бу кўрсаткич ўзини ўзи иш билан таъминлаганлар орасида 45 фоизни ташкил этади.
2025 йил маълумотларига кўра, мамлакатимизда бир миллиондан ортиқ аёллар кичик ва ўрта бизнесни бошқаради. Бу барча кичик ва ўрта бизнеснинг 48,1 фоизини ташкил этади.
Аёллар савдо, хизмат кўрсатиш, гўзаллик саноати, умумий овқатланиш, таълим лойиҳалари, шунингдек, экологик ва ижтимоий ташаббусларни жасорат билан ривожлантириб келади. Улар барқарор, технологик ва жамиятга йўналтирилган корхоналарни яратяптилар, минтақавий иқтисодиётни мустаҳкамлаяптилар ва замонавий ривожланиш тенденцияларини қўллаб-қувватлаяптилар.
