Туркия қирғоқлари яқинида дунёдаги энг қадимги кема ҳалокатининг излари топилди
ASTANА. Кazinform — Археологлар Туркия қирғоқлари яқинида бронза даврига оид чўкиб кетган кема қолдиқларини топдилар. Тахминан 4400-4700 йиллик кема Хеопс пирамидаси қурилиши билан бир вақтда ясалган, деб хабар беради BBC.
Кеманинг ёғоч қисмлари сақланмаган. Бироқ, унда ташилган сопол идишлар денгиз тубида сақланиб қолган. Улардан баъзиларида ҳатто ўша пайтда сақланган буюмларнинг излари ҳам бор.
Археологларнинг фикрига кўра, бу Ўрта ер денгизи орқали товарларни ташиган тахминан 10 метр узунликдаги савдо кемаси.
— Бу қолдиқлар денгиз тубидаги вақт капсуласига ўхшайди, — дейди Ўрта ер денгизи археологияси ассоциацияси экспедициясига раҳбарлик қилган Туркиядаги Акдениз университети вакили Ҳокон Ўниз.
Кема қолдиқлари Туркиянинг Анталья провинциясидаги Кекова ороли қирғоғи яқинида топилган. Артефактлар денгиз тубининг 30 метр чуқурликдаги ёнбағрида тарқалган.
Тадқиқотчилар учта катта тош лангар ва амфоралар деб номланган 30 дан ортиқ сопол идишларни аниқладилар. Амфоралар қадимги даврларда суюқлик ва бошқа товарларни сақлаш ва ташиш учун ишлатилган.
Кеманинг ёғоч қисмлари сақланмаганлиги сабабли, унинг ёшини органик материаллардаги маълум турдаги углерод миқдорини ўлчайдиган радиокарбонли ёшлаш ёрдамида аниқлашнинг иложи бўлмади.
Шунинг учун археологлар амфораларнинг шаклини ўрганишди. Сопол буюмлар ясаш усуллари вақт ўтиши билан ўзгарганлиги сабабли, идишларнинг маълум шакллари маълум тарихий даврларга хосдир.
Кековада топилган амфоралар ўзига хос хусусиятларга эга: иккита тутқич, ўртасидан чиқиб турган қисм ва текис таглик.
Ҳокон Ўнизнинг сўзларига кўра, бундай тузилишга эга амфоралар Миср ва Яқин Шарқда ҳам топилган. Улар 4400–4700 йил олдин ясалганлиги аниқланди.
— Қурилиш усулларини таққослаб, кема илк бронза даврига тегишли деб ишонч билан айтишимиз мумкин. Биз бунга 100 фоиз аминмиз, — деди Ўниз.
Кема топилгандан сўнг, экспедиция ғаввослари сопол идишларни ер юзасига кўтаришди. Энди мутахассислар уларни эҳтиёткорлик билан тикламоқда. Чунки минг йиллар давомида сув остида бўлган артефактлар жуда мўрт.
Австралиядаги Маккуори университетининг археологи доктор Карин Соуда ер юзасига чиқарилган амфораларни текширди. Баъзи идишлар бутунлигича сақланиб қолган. Тадқиқотчи улар ичида ҳали ҳам ялтироқ, қалин модданинг изларини топди.
Энди олимлар амфораларда аниқ нима товарлар ташилганини аниқлашга ҳаракат қилмоқдалар.
— Бу зайтун мойи, шароб ёки ёғоч қатрони бўлиши мумкин, — деб тушунтирди Соуда.
Қадимги савдо йўли ҳақида нималар маълум?
Кема қолдиқлари ва унинг юклари қадимги дунё савдо алоқаларини чуқурроқ тушуниш имконини беради.
Археологларнинг фикрига кўра, кема Ўрта ер денгизининг шарқий қирғоғидаги портлардан биридан йўлга чиққан. У юкларини Туркиянинг шимоли-ғарбий қисмида жойлашган қадимги Троя оролига ёки Миноан цивилизацияси яшаган Крит оролига олиб бориши мумкин эди.
Ўша пайтда денгиз саёҳати катта хавф билан тўла эди. Кекова ороли атрофидаги ҳудуд айниқса хавфли ҳисобланган. Бу ҳудуддаги кучли оқимлар ва шамоллар кўплаб кема ҳалокатларига сабаб бўлган.
Бу ҳудудда юзлаб чўкиб кетган кемалар мавжуд. Ўрта ер денгизи археологияси ассоциацияси уларни қидириш ва тадқиқ қилиш билан шуғулланмоқда.
Туркия маданият вазири Меҳмет Нури Эрсой топилган артефактлар келгуси ойларда очилиши режалаштирилган Анталиядаги Ўрта ер денгизи сув ости археологияси музейига жойлаштирилишини эълон қилди.
Дунёдаги энг қадимги кема ҳалокати
Кекова қирғоғида топилган кема ҳалокати энди дунёдаги энг қадимги маълум бўлган кема ҳалокатлари рўйхатида биринчи ўринни эгаллади.
Ушбу кўрсаткич бўйича аввалги рекорд тахминан 4200 йил олдин Грециянинг жанубидаги Докос ороли яқинида чўкиб кетган кемага тегишли эди.
Эслатиб ўтамиз, «Титаник» кемасининг сўнгги тирик қолган йўловчиси Милвина Дин вафот этди.
