Қизил китобга киритилган Қаратау архарларининг сони 2 мингга яқинлашмоқда
ASTANА. Кazinform — Туркистон тоғларида яшовчи Қаратау архарларининг сони ортиб бормоқда. Уларнинг сонини сақлаб қолиш ва популяциясининг ўсишини кузатиш мақсадида мутахассислар ҳар йили баҳор ва кузда тоғ тизмаларини ўрганиб чиқадилар.
Вилоят ҳокимлиги матбуот хизматига кўра, сўнгги рўйхатга олиш маълумотларига мувофиқ, қўриқхонадаги архарлар сони 1964 тага етган.
Қаратау архарларининг сони ўтган асрдан бери бир неча бор кескин камайди. 1976 йилги маълумотларга кўра, тоғларда тахминан 150 та архар қолган. 2004 йилда уларнинг сони 38 тага камайди. Худди шу йили Қаратау давлат табиат қўриқхонаси ташкил этилди ва ноёб ҳайвонларни тизимли равишда ҳимоя қилиш ишлари бошланди. Ўшандан бери популяция аста-секин ўсиб бормоқда.
Қаратау архари (Ovis ammon nigrimontana) — фақат Қаратау тизмаларида учрайдиган, Қозоғистон Қизил китобига 1-тоифа бўйича киритилган ва йўқ бўлиб кетиш хавфи остида бўлган эндемик ҳайвон туридир. Шунинг учун унинг популяциясини сақлаб қолиш, табиий ўсишини таъминлаш ва яшаш муҳитини ҳимоя қилиш алоҳида аҳамиятга эга.
Қаратау давлат табиат қўриқхонаси ташкил этилганидан бери ноёб ҳайвонларни ҳимоя қилиш, табиий экотизимларни сақлаш, биологик хилма-хилликни ҳимоя қилиш ва браконьерликка қарши курашиш, табиий яшаш жойларининг йўқ қилинишининг олдини олиш ва тизимли илмий мониторинг олиб бориш бўйича тизимли ишлар олиб борилди.
Бундан ташқари, қўриқхонада яшовчи бошқа ёввойи ҳайвонларнинг, жумладан, Қозоғистон Республикаси Қизил китобига киритилган ноёб турларнинг популяция ҳолатида ижобий ўзгаришлар кузатилди.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, об-ҳаво ва мавсумий ўзгаришлар ҳам архарларнинг ҳаракатига таъсир қилади. Совуқ тушганда, улар баланд яйловлардан пастроқ жойларга кўчиб ўтадилар. Улар қишда пастга тушадилар ва ёзда яна кўтариладилар. Улар шунингдек, сув ҳавзаларига боради. Архарларни ҳуркитмаслик учун мутахассислар уларни дурбин орқали узоқдан кузатиб борадилар.
Рўйхатга олиш камера, дронлар, ҳайвонлар излари ва бошқа билвосита белгилар ёрдамида амалга оширилади. Бундан ташқари, нафақат ҳайвонларнинг умумий сони, балки уларнинг жинси ва ёш хусусиятлари ҳам ҳисобга олинади. Насллари сонига алоҳида эътибор қаратилади. Бу кўрсаткич бизга популяциянинг ўсишини баҳолаш имконини беради.
— Мутахассислар архарларни ташқи белгилари бўйича ажратиб кўрсатишади. Бир хил ҳайвонни бир неча марта санамаслик учун ҳар бир гуруҳ ўз йўналиши бўйича қайд этилган маълумотларни таққослайди, — деди Қаратау давлат табиат қўриқхонаси раҳбарининг ўринбосари Шора Жанатаев.
Бугунги кунда қўриқхонада архарлардан ташқари бошқа ёввойи ҳайвонлар ҳам учрайди. Бу ерда 700 дан ортиқ ўсимлик турлари ўсади. У ерда 118 дан ортиқ қуш турлари ҳам яшайди. Улардан 12 таси Қозоғистоннинг Қизил китобига киритилган.
Эслатиб ўтамиз, Ақсу-Жабағили қўриқхонасининг 100 йиллиги муносабати билан 1000 туп дарахт экилди.