Янги СИ вазирлигининг иши давлат харажатларининг тежалиши бўйича баҳоланиши керак - Умар Султон Ал-Олама

ASTANА. Кazinform – Бирлашган Араб Амирликлари Сунъий интеллект вазирлигини ташкил этган биринчи давлат ҳисобланади. Бу мамлакатнинг сунъий интеллект, рақамли иқтисодиёт ва масофавий иш платформалари бўйича вазири Умар Султон Ал-Олама Кazinform агентлигига эксклюзив интервью берди.

- Сиз 2017 йилда биринчи сунъий интеллект вазири бўлдингиз. Қозоғистон эндигина шундай вазирликни яратмоқда. Тажрибангиз асосида қандай хатолардан қочишимизни маслаҳат бера оласиз?

- Агар бундай идорани нолдан яратаётган бўлсангиз, узоқ муддатли йўналишларга эътибор қаратишингиз керак. Сизга бир мисол келтираман. Илгари сунъий интеллект билан боғлиқ технологиялар ўз-ўзидан бошқариладиган транспорт воситалари ва кучли ҳисоблаш машиналари учун зарур деган тушунча мавжуд эди. Катта тил моделлари ҳақида кам гапирилди. Мамлакатимиз бу соҳани ривожлантиришда аниқ дастурлар билан овора бўлмай, умуман инсон капиталини ривожлантиришга ҳаракат қилди. Бунинг шарофати билан бир қатор натижаларга эришдик.

Президент ва бу соҳага масъул вазирдан Қозоғистон ҳам худди шундай йўлдан кетаётганини эшитдим. Демак, Қозоғистон ҳам ўз мақсадларини анча олдинга белгиламоқда. Ишончим комилки, мамлакатларингиз жаҳон миқёсида рақобатбардош мутахассислар тўлқинини шакллантира олади.

- Сунъий интеллект вазирлигининг "муваффақияти" қандай натижаларни акс эттириши керак?

– Қозоғистонга учта асосий йўналишга эътибор қаратишни тавсия қилган бўлардим. Биринчиси - тежаш. Яъни, рақамли ечимлар давлат харажатларини кескин камайтириши керак. Бироқ, нафақат қанча пул тежалганлиги, балки фуқароларнинг ҳаёт сифати қанчалик яхшилангани ҳам муҳимдир.

Иккинчи кўрсаткич - сунъий интеллектдан техник жиҳатдан самарали фойдалана оладиган мутахассислар сони. Фуқаролар сунъий интеллектдан қанчалик яхши фойдаланса, меҳнат унумдорлиги шунчалик юқори бўлади. Бу мамлакатда умумий меҳнат унумдорлигини оширишга туртки беради.

Учинчи кўрсаткич - бу сунъий интеллектга йўналтирилган маҳаллий компаниялар сони. Мисол учун, БААда биз СИ компанияларига махсус савдо лицензияларини бердик. Бу ушбу корхоналарнинг ривожланишини назорат қилишга ёрдам берди.

- БАА араб тилини сунъий интеллект тизимларига интеграциялаш ва тил моделини яратиш орқали ўз мавқеини мустаҳкамлади. Қозоғистон қозоқ тили каби муаммога дуч келмоқда. Сизлар дуч келган асосий қийинчиликлар қандай?

- Бир давлатда самарали бўлган ёндашув бошқасида муваффақиятли бўлмаслиги мумкин. БАА ва Яқин Шарқда араб тилининг кўплаб шевалари мавжуд. Сунъий интеллект ушбу шеваларнинг барчасини тушуниши керак эди. Агар бундай муаммолар Қозоғистонда ҳам долзарб бўлса, уларни тегишли маълумотлар бўйича кенг кўламли тил моделларини ўргатиш орқали ҳал қилиш мумкин. Бу натижалар сифатини яхшилайди.

Давлат раҳбарларингиз қозоқ ва инглиз тилларидан ташқари бир неча тилларда гаплашиши мени ҳайратда қолдирди. Қозоғистонга нолдан тил ечимларини ишлаб чиқиш ўрнига, тўпланган ютуқлардан фойдаланиб, кучли тил экотизимини яратишга муваффақ бўлган давлатлар билан ҳамкорлик қилишни тавсия қилган бўлардим.

- Европа Иттифоқи, АҚШ ва БМТ СИ саноатини тартибга солиш учун қонунчилик ва стандартларни ўрнатишга ҳаракат қилмоқда. Сизнингча, ягона глобал қоида ишлаб чиқиш мумкинми? Ёки тартибга солиш ёндашувлари минтақалар ва блоклар ўртасида тарқоқ бўлиб қоладими?

- Бу — ажойиб савол. Мен бунга икки нуқтаи назардан қараган бўлардим. Сохта янгиликлардан келиб чиқадиган муаммоларни глобал нормаларсиз самарали тартибга солиш мумкин эмас. Чунки бундай технологиялар бутун дунёга тарқалиши мумкин. Бу ҳолатда халқаро муроса ва мувофиқлаштириш зарур.

Қозоғистон учун эса ўзи учун муҳим бўлган масалалар бўйича тартибга солиш механизмларини тезда жорий этиш имконини берадиган мослашувчан қонунчилик жараёнига эга бўлиши муҳим. Миллий доирага тўғри келмайдиган масалалар бўйича эса глобал иттифоқлар ва халқаро ташкилотларга қўшилиш зарур. Яъни, бу масалада маҳаллий ташаббуслар ва халқаро ҳамкорлик ўртасида мувозанатни сақлаш керак.

Эслатиб ўтамиз, Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев раислигида Сунъий интеллектни ривожлантириш бўйича кенгашнинг биринчи йиғилиши бўлиб ўтди.