Телефон орқали пул ишлаш: тадбиркорлар миллий маҳсулотларни қандай сотишади

Ижтимоий тармоқлар янги имкониятлар очди

Агар илгари қозоқ нақшлари кўпинча байрамона кийимлар билан боғлиқ бўлган бўлса, энди ишлаб чиқарувчилар уларни кундалик буюмларга киритмоқдалар. Бироқ, истеъмолчиларнинг қизиқишини уйғотиш учун маҳсулотга миллий нақшни қўллашнинг ўзи етарли эмас. Шунингдек, унинг ўзига хослиги, сифати ва кундалик ҳаётда қандай қўлланилиши мумкинлигини кўрсатиш муҳимдир. Шу нуқтаи назардан, ижтимоий тармоқлар тадбиркорларга ўз маҳсулотларини ҳар томонлама тақдим этиш ва харидорлар билан тўғридан-тўғри алоқа ўрнатиш имконини беради. Бунинг учун эса қўлингизда оддий смартфон ва интернет бўлиши кифоя.

Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, маҳаллий тадбиркорлар ҳозирда ижтимоий тармоқларда тобора фаоллашмоқда. TikTok компанияси ва «Атамекен» миллий тадбиркорлар палатаси биргаликда платформанинг Қозоғистондаги кичик ва ўрта бизнесга таъсирини ўрганишди. TikTokнинг Марказий Осиё ва Шарқий Европада бизнесни ривожлантириш департаменти раҳбари Юлия Кушнирнинг сўзларига кўра, тадбиркорлар янги мижозларни топиш ва маҳсулотларини тарғиб қилиш учун тармоқдан тобора кўпроқ фойдаланмоқдалар.

— Ҳар бир бизнеснинг ўз тарихи бор. Бугунги кунда TikTok қозоғистонлик тадбиркорларга янги мижозларни топишга, янги бозорларга киришга ва ўз ғояларини муваффақиятли бизнесга айлантиришга ёрдам беради. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатдики, платформадан доимий фойдаланиш ва компаниянинг даромади ўртасида боғлиқлик бор, — дейди у.

Масалан, 2026 йил сентябрь-октябрь ойларида Қозоғистоннинг 20 та ҳудудидаги 206 та микро, кичик ва ўрта бизнес субъектлари орасида ўтказилган сўровномада респондентларнинг 73,3 фоизи TikTok уларга маҳсулотларини рақобатчилардан ажратиб туришга ёрдам беришини айтишди. 83,5 фоизи эса платформа уларга истеъмолчилар билан яхши алоқа ўрнатиш имконини беришини таъкидладилар.

"Тармоқда контентнинг учта асосий йўналиши мавжуд"

Чимкентлик тадбиркор Нурбақит Байтан ҳам ушбу тармоқ имкониятларидан фойдаланмоқда. Унинг оиласи анъанавий қозоқ кийимларини замонавий дидга мослаштирган ва миллий нақшларни кундалик мода билан уйғунлаштирган. Тадбиркорнинг сўзларига кўра, асосий мақсад нафақат тайёр кийимларни намойиш этиш, балки уларнинг хусусиятларини тушунтириш ва миллий кийимларни нафақат байрамларда, балки кундалик ҳаётда ҳам кийиш мумкинлигини кўрсатишдир. Шу мақсадда у ўз маҳсулотларини ижтимоий тармоқларда намойиш эта бошлади. Кейинчалик у аудиториясини кенгайтириш ва жамоатчилик билан яқинроқ алоқа ўрнатиш учун ТикТокдан фойдаланишни бошлади.

– Мен қизиқарли контент орқали жамоатчиликка танилиш имконияти борлигини пайқадим. Унинг аудиторияси бизга бошқа платформаларга қараганда яқинроқ эди. Бизнинг биринчи видеоларимиз яхши кўринишга эга бўлди ва биз томошабинлардан ижобий фикрларни ола бошладик. Ўшанда мен тармоқ бизнесни ривожлантириш учун самарали восита эканлигини англадим, — дейди тадбиркор.

Унинг сўзларига кўра, тармоқдаги аудиторияда қизиқиш уйғотадиган учта асосий контент йўналиши мавжуд. Биринчиси, миллий кийимлар тарихи билан таништириш. Ўз видеоларида тадбиркор анъанавий қозоқ кийимларининг тарихи ва маъноси, безаклари ҳақида гапиради.

– Биз фақат кийимларни намойиш этиш билан чекланиб қолмаймиз. Биз унинг тарихини, қозоқ халқи томонидан ихтиро қилинган кийимларнинг ўзига хос хусусиятларини, безакларнинг маъносини тушунтиришга ҳаракат қиламиз. Бизнинг мақсадимиз нафақат чиройли кийимларни тақдим этиш, балки замонавий модани қозоқ маданияти билан уйғунлаштириш мумкинлигини кўрсатишдир, — дейди у.

Иккинчи йўналиш — турли тадбирлар учун тайёр кийимларни тақдим этиш. Тадбиркорнинг сўзларига кўра, улар тўй, зиёфат, университет, иш ва кундалик ҳаёт учун кийимларни намойиш этадилар. Шундай қилиб, томошабинга миллий услубда кийимларни қандай уйғунлаштириш тушунтирилади ва тайёр ечим таклиф этилади.

— Бундай контент инсоннинг вақтини тежайди. У қайси кийимни нима билан уйғунлаштириш ҳақида ўйлаши шарт эмас, биз унга тайёр моделларни таклиф қиламиз, — деб тушунтирди тадбиркор.

Учинчи йўналиш — жонли эфирлар. Яқинда бу формат фаол қўлланилмоқда. Эфир давомида томошабин кийимлар ҳақида саволлар бериши ва дарҳол керакли маълумотларни олиши мумкин.

— Биз кийимларни батафсил кўрсатамиз ва уларнинг саволларига жавоб берамиз. Бунинг учун одам дўконга келиши шарт эмас. Улар дунёнинг исталган нуқтасидан боғланиб, керакли маълумотларни олишлари мумкин, — дейди Нурбақит Байтан.

Тадбиркорнинг ижтимоий тармоқлардаги фаолияти ҳам сезиларли натижалар берди. Юлия Кушнирнинг сўзларига кўра, Нурбақит Байтан касбига тегишли саҳифага бир йил ичида 15 минг янги обуначи қўшилган. Бу даврда савдо ҳажми тахминан 20% га ошди. Бир соатлик жонли эфир давомида ўртача 15-20 та сўров келиб тушади, улардан 3-6 та мижоз буюртма беради.

“Ёшлар орасида машҳурлигимиз ошганини аниқ сездик”

Миллий нақшли кундалик маҳсулотларни таклиф қилувчи яна бир тадбиркор 2021 йилда кичик офисда иш бошлади. Дастлаб телефон ғилофларини сотиш билан шуғулланган компания энди термослар, сумкалар ва бошқа маҳсулотлар ишлаб чиқаради. Сўнгги беш йил ичида чакана савдо нуқталари сони ўнтага етди, дўконлар Алмати, Астана, Чимкент, Атирау ва Ақтауда очилди. Шунингдек, у ўз маҳсулотларини хорижга экспорт қилади.

Компаниянинг маркетинг бўйича мутахассиси Даяна Сейдалханнинг сўзларига кўра, 2023 йилда компания ижтимоий тармоқлардаги ишини кучайтирди ва махсус гуруҳ тузди. Илгари унинг харидорларининг аксарияти 25-30 ёшдаги фуқаролар эди, энди эса мақсад кўпроқ ёшларни жалб қилишдир.

– Дастлаб TikTok учун махсус гуруҳ ишлади. Бизнинг видеоларимиз яхши кўришларга эга бўлди ва ёшлар орасида машҳур бўлди. Энди биз ушбу платформада турли тармоқлар учун тайёрланган контентни ҳам эълн қиламиз. Бундан ташқари, менежерларимиз ҳар куни жонли эфирга чиқишади, маҳсулотларни намойиш этишади, уларнинг хусусиятларини тушунтиришади ва нархларини белгилашади. Биз ушбу ёндашув орқали савдо ҳажмини оширишга ҳаракат қилмоқдамиз, — дейди у.

Маркетологнинг сўзларига кўра, баъзи видеолар кенг оммалашиб, бренднинг тан олинишига ҳисса қўшган. Онлайн савдо ҳам ошди. Бироқ, компания ҳар бир ижтимоий тармоқдан буюртмаларни алоҳида ҳисобламайди, шунинг учун ўсишнинг қанча қисми маълум бир платформага боғлиқлигини айтиш қийин.

— Биз онлайн савдонинг умумий кўрсаткичларини ҳисоблаймиз. Аммо биз ёшлар орасида машҳурлигимиз ошганини аниқ пайқадик, — дейди у.

Биз машҳур бўлиб борганимиз сари маҳсулотлар нархига нисбатан танқидлар ҳам билдирила бошланди. Даяна Сейдалханнинг сўзларига кўра, баъзи фойдаланувчилар маҳаллий маҳсулотларни қўллаб-қувватлашни хоҳлашади, аммо улар қиммат эканлигини таъкидлашади. Компания бу фикрларни инобатга олмоқда ва ҳозирча нархларни оширмасликка ҳаракат қилмоқда.

— Биз харидорларнинг фикрини тушунамиз. Лекин маҳсулот ишлаб чиқариш арзон эмас. Бундан ташқари, биз сифатни тежашни хоҳламаймиз. Биз маҳсулотларимиз учун табиий чарм ва керамика каби материаллардан фойдаланамиз. Биз нархни ўзимиз ҳам туширишни хоҳлаймиз, аммо бунга таъсир қилувчи бир нечта омиллар мавжуд, — дейди маркетолог.

Даяна Сейдалханнинг айтишича, ижтимоий тармоқларда ишлаш усулларини доимий равишда такомиллаштириш муҳим. Шунинг учун компания вакиллари TikTok томонидан ташкил этилган учрашувда аудитория учун қизиқарли бўлган янги форматлар билан танишиш ниятида иштирок этишди.

— Ҳозирда қандай контент машҳурлигини, қандай янги воситалардан фойдаланиш мумкинлигини билишни истаймиз. Шунингдек, ўз ишимизга ташқи томондан қараш ва тўғри йўналишда ҳаракатланаётганимизни баҳолаш муҳимдир. Албатта, бу маҳсулотларимизни янги аудиторияга тақдим этиш учун яна бир имкониятдир, — дейди у.

Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев ҳам бизнесда рақамли технологиялардан фойдаланиш зарурати ҳақида доимий равишда гапиради. Президент кечаги Мурожаатномасида Интернет жамоатчилик онгида нафақат истеъмол ва ўйин-кулги учун, балки ижодкорлик ва иш учун виртуал маконга айланиши кераклигини таъкидлади.

— Смартфонлар фуқароларимиз учун вақтни беҳуда сарфлайдиган қиммат ўйинчоқ эмас, балки самарали ишлаш воситасига айланиши керак. Ҳукумат йил охирига қадар рақамли форматда иш билан таъминлаш учун соддалаштирилган ҳуқуқий режимни шакллантиради. Миллий рақамли иқтисодиётни яратиш учун одамларнинг имкониятлари уларнинг яшаш жойига боғлиқ бўлмаслиги жуда муҳимдир. Фуқароларимиз, қишлоқда ёки шаҳарда яшашларидан қатъи назар, смартфон ёрдамида қонуний даромад олишни ўрганишлари керак, — деди у.

Бу фикр тадбиркорларнинг тажрибасини ҳам акс эттиради. Кичик бизнеснинг икки вакили томонидан келтирилган мисоллар смартфоннинг даромадни оширишдаги фойдасини кўрсатади.