Қозоғистоннинг Афғонистонга нисбатан прагматик позицияси
ASTANA. Kazinform — АҚШнинг нуфузли The National Interest таҳлилий журнали Қозоғистоннинг Афғонистонга нисбатан позицияси ва унинг минтақавий сиёсати ҳақида мақола чоп этди. Муаллиф Қозоғистоннинг ушбу мамлакат билан расмий тан олинмасдан прагматик муносабатларни ўрнатиш сиёсатини, гуманитар ва иқтисодий ҳамкорликка қаратилган қадамларини, шунингдек, минтақавий хавфсизликка таъсирини таҳлил қилади.
Мақолада Афғонистон Евроосиё келажагига таъсир кўрсатиши, бу келажак геосиёсий рақобат билан белгиланадими ёки иқтисодий интеграцияга асосланадими, деган масала кўтарилган.
Муаллифнинг сўзларига кўра, халқаро тартиб ҳозирда парчаланиш даврини бошдан кечирмоқда ва уни тартибга солиш учун яратилган халқаро институтларнинг имкониятлари тобора чекланган. Қозоғистон каби ўрта давлат учун бу барқарорлик ташқи кучлар билан эмас, балки минтақавий ҳамкорлик билан таъминланиши кераклигини англатади. Бу, айниқса, Афғонистон мисолида яққол кўриниб турибди. Таъкидланишича, Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев "Катта ўйин" тушунчасини "Катта имконият" билан алмаштирадиган стратегия зарурлигини таъкидлаган.
«2021 йил август ойида Қобулдаги республика ҳокимияти қулаганига деярли беш йил бўлганига қарамай, Афғонистонни яккалаб қўйиш сиёсати уни қўллаб-қувватлаганлар кутган натижани бермади. Аксинча, бу мамлакатдаги гуманитар инқирозни янада чуқурлаштирди. Бунинг оқибатлари Афғонистон чегарасидан ташқарига чиқиб, гиёҳванд моддалар ноқонуний айланмасининг ортишига ҳамда Эрон, Марказий Осиё ва ҳатто Европагача етиб бораётган миграция жараёнларига таъсир кўрсатмоқда. Сўнгги ўн йилликлар тажрибаси шуни кўрсатдики, Афғонистонда иқтисодий, гуманитар ёки институционал бўшлиқ юзага келса, уни албатта деструктив кучлар тўлдиради», — дейилади мақолада.
Қозоғистоннинг Афғонистонга нисбатан прагматик ҳамкорлик стратегияси
Мақолада таъкидланишича, Қозоғистон ушбу вазиятга алоҳида қадамлар билан эмас, балки тизимли стратегия орқали жавоб беришни танлаган. Бу ёндашув расмий тан олишсиз амалга ошириладиган прагматик ҳамкорлик деб аталиши қайд этилган.
«2023 йил декабрь ойида Астана «Толибон» ҳаракатини тақиқланган ташкилотлар рўйхатидан чиқарди ҳамда Афғонистон элчихонасининг Қозоғистон пойтахтида ўз фаолиятини давом эттиришига имконият яратди. Шунингдек, 2025 йил июнь ойида Президент Қасим-Жомарт Тоқаев Қозоғистоннинг Афғонистон бўйича махсус вакилини тайинлаб, мазкур йўналишдаги давлат сиёсатини институционал даражада мустаҳкамлади», — деб ёзади муаллиф.
Мақола муаллифининг сўзларига кўра, ушбу сиёсатнинг асосий мақсади аниқ: барқарор ва иқтисодий жиҳатдан барқарор Афғонистон - бутун минтақа учун хавфсизликнинг муҳим омилидир.
«Бунга эришишнинг энг ишончли йўли - Афғонистоннинг ташқи ёрдамга қарам бўлган мамлакатдан муҳим ишлаб чиқариш ва минтақавий транзит марказига айланишини қўллаб-қувватлашдир. Қозоғистондан 2026 йил июнь ойида Кобулга ташриф буюрган юқори даражадаги делегация ушбу стратегия амалда қанчалик катта ютуқларга эришганини кўрсатди”, — дейилади мақолада.
Июнь ойидаги ташриф дипломатик алоқалардан ҳақиқий иқтисодий ҳамкорликка ўтишнинг бошланиши бўлгани айтилди. Қозоғистон делегациясига Бош вазир ўринбосари ва миллий иқтисодиёт вазири Серик Жуманғарин бошчилик қилди ва бу ташриф икки мамлакат ҳукуматлари ўртасида тўрт йил ичида бош вазирлар даражасида биринчи музокаралар бўлиб ўтди.
Муаллифнинг сўзларига кўра, Серик Жуманғарин Кобулдаги Гулхона саройида Афғонистон Бош вазири Муҳаммад Ҳасан Ахунд, шунингдек, Бош вазир ўринбосари Абдул Ғани Барадар, Ички ишлар вазири Сиражуддин Ҳаққоний ҳамда Ҳирот ва Қундуз вилоятлари ҳокимлари билан учрашди.
«Учрашув давомида Муҳаммад Ҳасан Ахунд Президент Қасим-Жомарт Тоқаевга афғон халқини доимий қўллаб-қувватлагани учун миннатдорчилик билдирди ва икки мамлакат ўртасидаги муносабатларнинг муҳимлигини таъкидлади. Шунингдек, у Қозоғистон Президентини Афғонистонга расмий ташриф буюришга таклиф қилди», — дейилади мақолада.
Мақола муаллифи Қозоғистон делегацияси Афғонистонга жами 318,8 тонна гуманитар ёрдам етказиб берганини таъкидлади. Шунингдек, бир ҳафта давомида тиббий ёрдам кўрсатиш учун бир гуруҳ қозоғистонлик шифокорлар ҳам юборилди. Томонлар қўшма савдо-саноат палатасини ташкил этишга келишиб олдилар ва гиёҳванд моддалар савдоси ва экстремизмга қарши кураш масалаларини муҳокама қилдилар. Бироқ, музокараларнинг асосий йўналиши иқтисодий ҳамкорликка қаратилгани таъкидланяпти.
