Қозоғистонда саноатда AI дан қандай фойдаланиш керак — NVIDIA вице-президенти билан суҳбат

— Сиз 30 йилдан ортиқ вақт давомида компьютер графикаси соҳасида ишлаяпсиз. Голливуд студияларидан тортиб NVIDIAгача турли лойиҳаларда ишладингиз. Сунъий интеллект ривожланиши билан компьютер графикасининг роли қандай ўзгарди? Бу соҳада бизни қандай катта ўзгаришлар кутмоқда?

— Менинг кўп йиллик иш тажрибамда компьютер графикасининг асосий мақсади одамга реал кўринадиган виртуал дунё яратиш эди. Жисмоний сунъий интеллект ривожланиши билан бу виртуал дунё ўқув машиналари учун муҳитга айланмоқда. Шунинг учун физика қонунларига аниқ риоя қилиш жуда муҳимдир. Масалан, робот объектни кўтарганда нима бўлишини, хонада қандай ҳаракатланишни ёки илгари ҳеч қачон дуч келмаган нарсага дуч келганда қандай муносабатда бўлишни тушуниши керак.

Симуляция бизга бу вазиятларни виртуал муҳитда қайта-қайта синаб кўриш имконини беради. Чунки уларни реал ҳаётда синаб кўриш қиммат, вақт талаб қиладиган ёки хавфли бўлар эди.

Бизни кутаётган энг катта ўзгариш — бу реал ҳаётда сунъий интеллектнинг пайдо бўлиши. Яъни, машиналар атроф-муҳитни идрок эта олади, нима бўлаётганини таҳлил қила олади ва шунга мос равишда ҳаракат қила олади. Сўнгги ўн йилликларда компьютер графикаси, физик моделлаштириш ва тезлаштирилган ҳисоблаш технологияларининг ривожланиши бунга асос яратди.

— NVIDIA Omniverse бизга реал ҳаётдаги вазиятларни виртуал муҳитда такрорлаш ва синаб кўриш имконини беради. Бугунги кунда компаниялар заводнинг ишлашини, роботлар ва транспорт воситаларини, ҳатто бутун шаҳардаги турли жараёнларни виртуал муҳитда қанчалик аниқ моделлаштириши мумкин?

— Бу имконият аллақачон қўлланилмоқда. Масалан, BMW Group ўзининг Virtual Factory лойиҳасида NVIDIA Omniverse платформасидан ишлаб чиқаришдаги ўзгаришларни олдиндан режалаштириш ва синовдан ўтказиш учун фойдаланади. Компания маълумотларига кўра, илгари ишлаб чиқариш линиясидаги ускуналарнинг бир-бири билан тўқнашмасдан ишлашини текшириш учун тахминан тўрт ҳафта вақт кетарди. Энди бу жараённи виртуал муҳитда уч кун ичида симуляция қилиш мумкин.

Сунъий интеллект агентлари рақамли эгизакларни яратиш ва улардан фойдаланиш усулимизни ҳам ўзгартирмоқда. Бунинг учун муҳандислар аввал маълумотларни тайёрлайдилар, турли дастурларни ягона тизимга бирлаштирадилар ва симуляцияни созлайдилар. Бу кўп вақт талаб қиладиган ва меҳнат талаб қиладиган вазифадир. NVIDIA Omniverse воситалари ёрдамида сиз бунинг бир қисмини сунъий интеллект агентларига топширишингиз ва турли синовларни ўтказишингиз мумкин.

Масалан, айтайлик, сиз фабрика ичида материалларни ташишни самарали ташкил қилишингиз керак. Сунъий интеллект агенти ускуналарни жойлаштиришнинг турли вариантларини кўриб чиқиши ва натижаларни таққослаши мумкин. Бошқа томондан, рақамли эгизаклар сизга бу ўзгаришларнинг реал ишлаб чиқаришга қандай таъсир қилишини олдиндан текшириш имконини беради.

Шу тарзда, муҳандислар аввал виртуал муҳитда турли ўзгаришларни синаб кўришлари мумкин. Кейин улар қайси вариант самаралироқ эканлигини аниқлаш учун натижаларни реал ишлаб чиқариш кўрсаткичлари билан таққослашлари мумкин. Ушбу маълумотлар рақамли эгизакларнинг ишини яхшилашга ва ишлаб чиқаришга қандай ўзгаришлар киритиш кераклигини ҳал қилишга ёрдам беради.

— Сизнингча, генератив АI, Omniverse ва виртуал моделлаштириш кейинги беш йил ичида қайси соҳаларда энг кўп ўзгаришларни келтириб чиқаради? Ишлаб чиқариш, автомобилсозлик, энергетика, қурилиш, тиббиёт ёки бошқа соҳалардами?

– Яқин келажакда ушбу технологиялар ишлаб чиқариш, логистика ва автомобилсозликда кенг қўлланилиши мумкин. Бунинг сабаби, улар мураккаб ишлаб чиқариш тизимлари билан ишлаши керак. Масалан, ишлаб чиқариш линиясини ўзгартириш, янги роботни ишга тушириш ёки автомобилни синовдан ўтказиш кўп вақт ва пул талаб қилади.

Виртуал моделлаштириш сизга бундай ўзгаришларни аввал компьютерда синаб кўриш имконини беради. Генератив АI турли вазиятларни виртуал равишда яратишга ва технологиянинг ушбу шароитларда қандай ишлашини текширишга ёрдам беради. Сунъий интеллект агентлари дизайн, моделлаштириш ва оптималлаштириш жараёнларини боғлайди, бу эса муҳандисларга кўпроқ вариантларни кўриб чиқиш имконини беради.

Ушбу технологиялар энергетика, қурилиш ва соғлиқни сақлаш соҳаларида ҳам кенг қўлланилиши мумкин. Кейинги беш йил ичида маҳсулотни ишлаб чиқиш вақтини қисқартирадиган, ишончлиликни оширадиган ва ресурсларни тежашга ёрдам берадиган ечимларга талаб ортиб боради деб ўйлайман.

Албатта, бундай технологиялардан фойдаланишдан олдин уларни синчковлик билан синаб кўриш керак. Хавфсизлик талаблари, айниқса, хатолар инсон ҳаётига, ишлаб чиқаришга ёки бошқа муҳим тизимларга таъсир қилиши мумкин бўлган соҳаларда юқори бўлиши керак.

— Қозоғистон сунъий интеллект учун зарур бўлган ҳисоблаш қувватини оширишни режалаштирмоқда. Бундай технологиялар рақамли эгизакларни ишлаб чиқишда, ишлаб чиқаришдаги турли жараёнларни дастлабки моделлаштиришда ва иқтисодиётнинг бошқа соҳаларида қандай ёрдам бериши мумкин?

— Тезлаштирилган ҳисоблаш технологиялари муҳандисларга ишлаб чиқаришдаги ҳар қандай ўзгаришлар натижаларини олдиндан текшириш имконини беради. Бу Қозоғистонда ишлаб чиқариш, энергетика ва логистика соҳаларида кенг қўлланилиши мумкин.

Масалан, рақамли эгизак ёрдамида ишлаб чиқариш майдончасида ускуналарнинг энг самарали жойлашишини аниқлаш, материаллар ҳаракатини симуляция қилиш ёки роботларнинг бошқа ускуналар билан қандай ишлашини текшириш мумкин. Энергетика соҳасида бундай технологиялар муҳандислик ҳисоб-китобларида ва ишларни олдиндан режалаштиришда ёрдам беради.

Бироқ, ҳисоблаш қувватини оширишнинг ўзи етарли эмас. Бунинг учун зарур дастурлар, аниқ ва ишончли муҳандислик маълумотлари ва ҳар бир соҳанинг ўзига хос хусусиятларини яхши биладиган мутахассислар керак.

Буларнинг барчаси бирлаштирилганда, Қозоғистондаги мутахассислар ишлаб чиқаришдаги ҳақиқий муаммоларни ҳал қилиш учун сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланишлари мумкин. Бу, шунингдек, корхоналар амалда фойдаланиши мумкин бўлган янги технологиялар ва хизматларни ривожлантириш учун йўл очади.

— Сунъий интеллект учун йирик маълумотлар марказлари жуда кўп электр энергиясини талаб қилади. Бундан ташқари, ускуналарни совутиш тизимлари ва тегишли инфратузилмани қуриш керак. Мамлакатлар энди сунъий интеллектнинг ҳисоблаш қувватини оширишга интилмоқда. Бундай вазиятда ҳисоблаш қувватини ошириш ва энергияни тежаш ўртасидаги мувозанатни қандай сақлашимиз мумкин?

— Бу ердаги асосий масала шундаки, истеъмол қилинадиган ҳар бир энергия бирлигидан қанча кўпроқ нарсага эришиш мумкин. Бунинг учун сунъий интеллект инфратузилмасини алоҳида эмас, балки бутун ҳолда кўриб чиқиш керак. Ҳисоблаш қурилмалари, тармоқлар, дастурлар, электр таъминоти ва совутиш тизимлари бир-бири билан уйғунликда ишлаши керак. Чунки бир қисмдаги ўзгариш тизимнинг қолган қисмининг ишлашига таъсир қилади.

Рақамли эгизаклар сизга объектни қуришдан олдин буларнинг барчасини текшириш имконини беради. Маълумотлар маркази ишга туширилгандан сўнг, бу унинг ишлашини янада яхшилашга ёрдам беради. Масалан, NVIDIA Omniverse DSX Blueprint ёрдамида сиз объектдаги ускуналарнинг жойлашишини, электр таъминоти ва совутиш тизимларининг ишлашини олдиндан моделлаштиришингиз мумкин. Бунинг ёрдамида бирон бир ўзгартириш киритишдан олдин натижа қандай бўлишини кўриш мумкин.

Замонавий ускуналар ва дастурлардан фойдаланиш ва бутун тизимнинг ишлашини тўғри ташкил этиш энергиядан самарали фойдаланишга ёрдам беради. Шу билан бирга, ҳар бир мамлакат ўзининг электр энергияси захираларини, сув истеъмолини ва электр тармоқларининг қувватини ҳисобга олиши керак.

Энергияни тежаш муҳим аҳамиятга эга. Аммо ҳисоблаш қуввати ошгани сайин электр энергияси, сув ва бошқа ресурсларга эҳтиёж ҳам ортади. Шунинг учун ҳисоблаш инфратузилмасини кенгайтиришда ресурсларга тушадиган юкни ҳисобга олиш керак.

— Сиз жисмоний сунъий интеллект жаҳон иқтисодиётининг кўплаб соҳаларини тубдан ўзгартириши мумкинлигини айтдингиз. Ушбу салоҳиятдан тўлиқ фойдаланиш учун технология яна қандай ривожланиши керак? Ва сизнингча, дунё моделлари биринчи навбатда қайси соҳаларда кенг қўлланилади?

— Ҳозирда асосий муаммолардан бири бу — маълумотлар. Сунъий интеллектга инсон тилини тушунишни ўргатиш учун бизда жуда кўп матн мавжуд. Машиналар реал ҳаётда автоном ҳаракат қилиши учун улар ҳаракатни, турли кучларнинг таъсирини ва ўз ҳаракатларининг оқибатларини тушунишлари керак. Ҳақиқий роботлар билан бундай тажрибани тўплаш кўп вақт ва пул талаб қилади ва баъзи ҳолларда ҳатто хавфли бўлиши мумкин.

Шунинг учун турли вазиятларни аввал компьютерда яратиш ва у ерда синаб кўриш мумкин. NVIDIA Cosmos дунё моделлари бунга ёрдам беради. Уларнинг ёрдами билан мутахассислар реал муҳитдаги вазиятларни симуляция қилишлари, сунъий интеллектни ўқитиш учун зарур маълумотларни яратишлари ва келажакда маълум бир вазият қандай ривожланишини башорат қилишлари мумкин.

Бу технологиялар робототехника ва ўзини ўзи бошқарадиган автомобилларда кенг қўлланиладиган биринчи технологиялардан бири бўлиши мумкин. Бунинг сабаби, роботлар ва автоном транспорт воситалари реал ҳаётда турли хил вазиятларга дуч келишади ва уларнинг ҳар бирига тўғри муносабатда бўлишлари керак.

Кейинги вазифа виртуал тестларни иложи борича реал ҳаётга яқинлаштириш, тизимнинг қанчалик яхши ишлаётганини аниқ баҳолаш ва машина виртуал муҳитда ўрганганларини реал ҳаётда ишончли қўллай олишини таъминлашдир.

Эслатиб ўтамиз, Қозоғистонда NVIDIA технологиясига асосланган иккита суперкомпьютер кластери ишга туширилди.