Қозоғистонда қандай янги автомобиллар ишлаб чиқарилади
ASTANА. Кazinform – Машинасозлик соҳасидаги ўсиш Қозоғистоннинг ишлаб чиқариш саноатига янги туртки бермоқда. Кazinform мухбири саноатдаги асосий ўзгаришларга эътибор қаратди.
Ишлаб чиқариш 22 фоизга ошди
Миллий статистика бюросининг маълумотларига кўра, 2026 йил январь-июль ойларида Қозоғистоннинг ялпи ички маҳсулоти 4,1 фоизга ўсди. Иқтисодиётда ижобий динамика қайта ишлаш саноатида ҳам кузатилди, бу ерда ишлаб чиқариш ҳажми 9 фоизга, машинасозлик сектори эса 22 фоизга ошди.
Бу кўрсаткич машинасозлик қайта ишлаш саноатида энг тез ривожланаётган соҳалардан бирига айланганидан далолат беради. Ишлаб чиқаришнинг ўсиши маҳаллий корхоналарнинг имкониятларини кенгайтиради, маҳаллий таркиб улушини ошириш ва юқори қўшимча қийматга эга маҳсулотлар ишлаб чиқаришга йўл очади. Бундан ташқари, янги ишлаб чиқариш қувватларининг ишга туширилиши малакали ишчилар ва муҳандисларга бўлган талабни оширди.
Авлодлар давомийлиги: мутахассисдан устозликкача
Бундай ўсиш муҳитида ишчидан бошқарув даражасига кўтарилган ходимларнинг тажрибаси алоҳида аҳамиятга эга. Бунга мисол сифатида Renaissance SHIK жамияти ишлаб чиқариш директори Виталий Чернишевни келтириш мумкин. У ўз фаолиятини ишчи сифатида бошлаган. Кейинчалик у чилангар, пайвандчи, уста бўлиб ишлаган ва бу йил у ишлаб чиқариш директори этиб тайинланган.
— Бу йўл ишчи касби профессионал ва мансаб ўсиши учун яхши бошланғич нуқта бўлиши мумкинлигини кўрсатади, — деди Виталий Чернишев.
Унинг иш давомида орттирган тажрибаси Виталийни ёш мутахассисларни ўқитишга ҳам ундади. Уста сифатида у янги пайвандчиларга йўл-йўриқ кўрсатди ва уларга зарур кўникмаларни эгаллашга ёрдам берди.
— Менга ишлаб чиқаришда ёқадиган нарса шундаки, бу ерда доимо ўз ишингизнинг ҳақиқий натижаларини кўришингиз мумкин. Шунчаки вазифани бажармайсиз. Кейинчалик корхонада ёки саноат объектида ишлатиладиган ҳақиқий маҳсулотни яратасиз. Бу ўзига хос масъулият ва ғурур ҳиссини беради, — дейди у.
Виталий Чернишевнинг таъкидлашича, профессионал ўсишнинг яна бир муҳим шарти билимларни доимий равишда такомиллаштиришдир.
– Ишлаб чиқариш доимий равишда ўзгариб туради, шунинг учун бу ерда ривожланишни тўхтатиб бўлмайди. Янги ускуналар, технологиялар, вазифалар пайдо бўлади. Шунинг учун мутахассис ўз билимини доимий равишда ошириши керак, – дейди у.
Ишлаб чиқаришдаги тажрибаси билан ўртоқлашадиган яна бир мутахассис – KARLSKRONA LC AB заводининг юқори тоифали токари Александр Черних. Унинг умумий иш тажрибаси 30 йилдан ортиқ, шундан тахминан 15 йилини ушбу корхонада ўтказган.
Бу вақт ичида Александр нефть ва газ, атом ва энергетика саноати учун ускуналарнинг бир қисми бўлган минглаб қисмларни ишлаб чиқарган. Унинг токарлик касбига бўлган қизиқиши металл ишланмалардан қисмлар тайёрлаш жараёнига қизиқишдан бошланган.
– Токарликда ўзига хос гўзаллик бор, бу ерда металл, чизмалар, ўлчамлар билан ишлайсиз ва якуний натижа қўлингизда бўлади, – деди Александр Черних.
Тажрибали мутахассис токарлик касбида аниқлик ва масъулият жуда муҳимлигини таъкидлади.
– Бу ерда ишлашга шошилиш ёки юзаки ёндашув йўқ. Ҳар бир миллиметр муҳим. Бу муҳандислик тафаккурини, масъулиятни ва меҳнатга ҳурматни талаб қиладиган касб, – деди у.
Бугунги кунда Александр Черних ишлаб чиқаришдаги фаолияти билан бирга ёш мутахассисларни ўқитади ва тажрибаси билан ўртоқлашади. Шундай қилиб, унинг кўп йиллик профессионал билимлари янги кадрларни тайёрлаш жараёнига хизмат қилади.
Тажрибали мутахассисларнинг мансаб йўли устознинг муҳимлигини кўрсатади. Ҳозирги кунда корхоналарда лойиҳалаш муҳандислари, технологлар, автоматлаштириш мутахассислари, CNC дастгоҳ операторлари, қуйиш мутахассислари ва токарларга талаб катта. Ушбу эҳтиёжни қондириш учун техник университетлар билан биргаликда икки томонлама ўқитиш ва ишлаб чиқариш амалиётлари жорий этилмоқда.
Қозоғистон Машинасозлар уюшмаси Ижроия дирекцияси директори Талғат Базарбеков ишлаб чиқаришни модернизация қилишда технологик инновациялар билан бир қаторда инсон капиталига устувор аҳамият бериш зарурлигини таъкидлади.
– Замонавий ишлаб чиқариш – бу янги технологиялар ва ускуналар эмас, балки, аввало, одамлар. Бундай мутахассислар туфайли энг яхши ишлаб чиқариш анъаналари сақланиб қолади, кадрлар захираси шакллантирилади ва авлодлар давомийлиги таъминланади, – деди Талғат Базарбеков.
Cobalt, Tucson, Sportage: қайси автомобилларга талаб катта
Саноатдаги ўсишнинг катта қисми автомобиль ишлаб чиқаришга тегишли. Жорий йилнинг январь-апрель ойларида Қозоғистон корхоналари 59 057 та енгил автомобиль ишлаб чиқарган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 36,8% га кўп. Бундан ташқари, 1967 та юк машинаси, 986 та автобус ва 177 та махсус техника ишлаб чиқарилган.
Бу ўсишга мамлакатнинг энг йирик автомобиль заводларининг ишлаб чиқариш суръати таъсир кўрсатмоқда. Улар орасида Allur, Astana Motors Manufacturing Kazakhstan, Hyundai Trans Kazakhstan ва Kia Qazaqstan бор. Тижорат транспорт воситалари сегментида ҳам ишлаб чиқариш ўсди. Хусусан, QazTehna ҳажмни 115,3% га, Hyundai Trans Almaty 123,6% га, Daewoo Bus Kazakhstan эса автобус ишлаб чиқаришни 319% га оширди.
Ишлаб чиқариш қувватининг ошиши маҳаллий автомобилларнинг модел қаторини ҳам кенгайтирмоқда. Йил бошидаги маълумотларга кўра, мамлакатда энг кўп ишлаб чиқарилган бешта модель Chevrolet Cobalt, Hyundai Tucson, Kia Sportage, Hyundai Mufasa ва Changan CS55 Plus ҳисобланади.
Бироқ, ишлаб чиқариш ҳажмидан ташқари, автомобилнинг қайси қисми маҳаллий ишлаб чиқарилиши ҳам муҳимдир. Ҳозирда автомобиль ишлаб чиқаришда ўртача маҳаллий таркиб даражаси 33% га етди. Маҳаллий корхоналар шиналар, двигатель қисмлари, аккумляторлар, металл қисмлар, ўриндиқлар ва мультимедиа тизимлари каби компонентларни ишлаб чиқаришни бошладилар.
Энди вазифа Қозоғистонда автомобилларни йиғиш билан чекланиб қолмасдан, ушбу ишлаб чиқариш занжирини янада чуқурлаштиришдир. Бунинг учун пўлат ва металлни қайта ишлашдан бошлаб, аккумляторлар, кабеллар, пластмассалар ва бошқа автомобиль компонентларини ишлаб чиқаришни ривожлантириш керак. Бундай ёндашув автомобиль ишлаб чиқаришнинг бошқа соҳалар билан алоқасини мустаҳкамлайди ва ички қўшимча қийматни шакллантириш имконини беради.
Келажак учун қандай режалар бор?
Ишлаб чиқариш ҳажмининг ўсиши энди моделлар қаторининг кенгайиши билан давом этади. Бу йил Қозоғистонда автомобиль ишлаб чиқаришни 190 минг донага етказиш режалаштирилган. 2028 йилга бориб, Li Auto гибрид кроссоверлари, Omoda ва Jaecoo автомобилларини ишлаб чиқариш режалаштирилган.
Моделлар қаторини кенгайтириш билан бир қаторда, ишлаб чиқаришни чуқурлаштириш бўйича лойиҳалар ҳам амалга оширилмоқда. Булар қаторига маҳаллий пўлатдан кузов қисмларини ишлаб чиқариш, Қозоғистоннинг биринчи автомобиль брендини шакллантириш ва "Астана" мустақил автобус брендини ишга тушириш киради.
Ушбу лойиҳалардан бири — "Астана" мустақил автобус брендини шакллантириш. «Астана Моторс» компаниялар гуруҳи раиси Нурлан Смағуловнинг сўзларига кўра, автобуслар Хитой компаниялари билан технологик ҳамкорлик асосида ишлаб чиқилади ва Қозоғистондаги заводда ишлаб чиқарилади.
— Корхонанинг асосий лойиҳаларидан бири — "Астана" деб номланган мустақил автобус брендини яратиш. Бу автобуслар ўзига хосдир. Улар етакчи жаҳон ишлаб чиқарувчиларининг компонентларидан фойдаланган ҳолда, Хитой компаниялари билан технологик ҳамкорлик асосида ишлаб чиқилган. Бизнинг муҳандисларимиз ҳам лойиҳалашда иштирок этишди. Автобуслар Қозоғистон ҳудудида, ўз заводимизда ишлаб чиқарилади, — деди Нурлан Смағулов.
Ишлаб чиқаришнинг кенгайиши бозорда таклифни оширган бўлса-да, автомобилларнинг арзонлиги масаласи кун тартибидан йўқолгани йўқ. Имтиёзли автомобиль кредити дастури бўйича ҳар ойда 4% фоиз ставкаси билан 200-250 та кредит берилади ва 100 мингдан ортиқ одам навбатда турибди.
Бозордаги рақобатнинг кучайиши баъзи моделларнинг нархларига ҳам таъсир кўрсатди. Аввалроқ, саноат ва қурилиш вазири Ерсайин Нағаспаев Hyundai Tucson ва Kia K5 автомобилларининг нархи сўнгги бир йил ичида тахминан тўртдан бир қисмга пасайганини айтган эди.
— Бизда бозор механизмлари ишлаяпти. Ишлаб чиқарувчилар яхши чегирмалар таклиф қилмоқдалар, янги ишлаб чиқариш корхоналари очилмоқда ва бозор учун рақобат мавжуд. Шунинг учун автомобиль нархлари пасаймоқда. Бу автомобиль сотиб олишни арзонроқ қилишнинг бир усули, — деди вазир.
Автомобилларнинг арзонлигини оширишдан ташқари, маҳаллий ишлаб чиқариш базасини мустаҳкамлашга устувор аҳамият берилади. Шу билан бирга, давлат органлари "кулранг импорт" хавфини камайтириш ва автомобиль компонентларини ишлаб чиқаришни тезлаштириш ниятида.
Шу билан бирга, транспорт воситаларини ишлаб чиқариш учун материалларни маҳаллий ишлаб чиқариш муҳимдир. Қарағандидаги Qarmet компанияси автобуслар ва юк машиналари учун махсус пўлат навларини ишлаб чиқаради. Кейинги босқичда енгил автомобиллар учун пўлат ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш имконияти кўриб чиқилмоқда.
Умуман олганда, ушбу лойиҳалар Қозоғистонда машинасозликнинг ривожланиши янги босқичга қадам қўяётганидан далолат беради. Бундай технологик ўзгаришларнинг барқарорлиги инсон ресурслари салоҳияти билан бевосита боғлиқ. Шунинг учун ишлаб чиқаришда тажрибали мутахассисларни сақлаб қолиш, янги муҳандислар ва ишчиларни ўқитиш саноатнинг узоқ муддатли ривожланишининг энг муҳим шартларидан бири бўлиб қолмоқда.
