Қозоғистон немис бизнесининг Марказий Осиёдаги асосий таянчига айланди — Кинсбрунер
ASTANA. Kazinform — Қозоғистон — Германия иқтисодий ҳамкорлиги янги босқичга қадам қўймоқда: Германия бизнеси нафақат хомашё секторига, балки энергетика, логистика, қишлоқ хўжалиги, саноат ва рақамлаштиришга ҳам қизиқиш билдирмоқда. Германия иқтисодиётининг Марказий Осиёдаги ваколатхонаси (AHK Zentralasien) раҳбари Эдуард Кинсбрунер Кazinform агентлигига икки томонлама иқтисодий муносабатларнинг ҳозирги ҳолати, янги лойиҳалар ва ҳамкорлик истиқболлари ҳақида гапириб берди.
— Қозоғистон — Германия иқтисодий ҳамкорлигининг ҳозирги ҳолатини қандай баҳолайсиз? Сўнгги йилларда нималар ўзгарди?
— Мен ҳозирги вазиятга жуда ижобий қарайман. Албатта, ҳар доим яхшиланиш учун имконият бор, лекин биз жуда динамик ривожланишни кўрмоқдамиз. 10-15 йил олдин Марказий Осиё ва Қозоғистон ривожланиш мумкин бўлган, аммо нисбатан кичик бўлган бир хил периферия, бозор сифатида қабул қилинган бўлса, энди вазият ўзгарди. Германия компаниялари Қозоғистонни Марказий Осиёдаги етакчи мамлакат сифатида кўришади. Бу фаол ривожланаётган ва баъзи соҳаларда кутилганидан ҳам тезроқ ўсаётган бозор бўлиб, немис бизнеси учун қизиқарли имкониятларни тақдим этади.
— Август ойи охирида Берлинда Қозоғистон — Германия бизнес кенгаши (ҚГБК) ва Ҳукуматлараро ишчи гуруҳ йиғилишлари бўлиб ўтди. Сиз қандай натижаларни таъкидлаган бўлардингиз?
— Ҳа, мен иккала тадбирда ҳам иштирок этдим. Иқтисодий ва савдо масалалари бўйича ҳукуматлараро ишчи гуруҳи кўпроқ баҳсли масалалар ёки қийинчиликларга эътибор қаратди. Албатта, бундай масалалар ҳар доим мавжуд. Биз эса мамлакатларимизда бундай масалалар кўтарилиши мумкин бўлган бундай платформа мавжудлигидан жуда мамнунмиз. Қозоғистон — Германия бизнес кенгаши (ҚГБК) да аниқ янги лойиҳалар муҳокама қилинди. Турли соҳалардан 15 дан ортиқ лойиҳалар тақдим этилди. Улар орасида нафақат йирик компаниялар, балки кичик ва ўрта бизнес ҳам бор эди. Бу айниқса муҳимдир, чунки кичик ва ўрта бизнес Германия иқтисодиётининг асосини— компанияларнинг тахминан 98 фоизини ташкил қилади. Шунинг учун биз саноатнинг хилма-хиллигини ва барча ўлчамдаги компанияларнинг — йирик ўйинчилардан тортиб кичик ва ўрта бизнесгача лойиҳаларда иштирокини кўришдан мамнунмиз.
— Бугунги кунда Қозоғистоннинг қайси соҳалари немис бизнеси учун энг қизиқарли?
— Қизиқиш жуда кенг. Германия бизнесининг ўзига хос хусусияти шундаки, биз фақат нефть, газ ёки хомашёга эътибор қаратмаймиз. Агар биз асосий соҳаларни ажратиб кўрсатсак, бу асосан хомашё ҳамкорлиги бўлар эди: ускуналар етказиб бериш, хомашё харид қилиш ва қайта ишланган маҳсулотлар. Яна бир соҳа — бу анъанавий манбалар, хусусан, нефть ва қайта тикланадиган энергия манбаларини ўз ичига олган энергетика. Бу ерда немис компаниялари жуда кучли.
Логистика ва инфратузилма катта қизиқиш уйғотади. Биз ҳозирги геосиёсий вазиятда Қозоғистон Марказий Осиё учун ўзига хос хаб ва Осиё, Хитой ва Европа ўртасидаги барқарор йўлак вазифасини бажаришини тушунамиз.
Яна бир истиқболли соҳа — бу қишлоқ хўжалиги ва сув ресурслари. Бу ерда бизнинг компанияларимиз бизнес самарадорлигини ошириш ва унинг экспорт салоҳиятини кенгайтиришга ёрдам берадиган қизиқарли техник ечимларни таклиф қилишади. Яна бир соҳа — бу саноат - уни модернизация қилиш, диверсификация қилиш ва самарадорлигини ошириш. Қозоғистон ҳозирда бу соҳада жуда фаол ривожланмоқда. Биз Хитой ва бошқа мамлакатлар компаниялари билан рақобатлашаётганимизни тушунамиз, аммо юқори сифатли ечимлар туфайли бизда айтадиган ва таклиф қиладиган нарса борлигига аминмиз.
Ва, эҳтимол, яна бир муҳим соҳа — бу рақамлаштириш. Бир томондан, Германия саноат рақамлаштириш соҳасида ажойиб ечимларга эга — Industry 4.0, Internet of Things ва бошқа технологиялар. Бироқ, шуни таъкидлашим керакки, Германия, хусусан, рақамлаштириш борасида Қозоғистондан ўрганиши керак бўлган кўп нарсаларга эга. Баъзи соҳалар бу ерда Германияга қараганда анча ривожланган.
— Муҳим хомашё ва ноёб ер металлари соҳасида ҳамкорлик истиқболлари қандай?
— Менимча, ҳамкорлик истиқболлари жуда некбиндир. Бунга мамлакатларимиз ўртасида 2012 йилдан бери хомашё, саноат ва юқори технологиялар соҳаларида ҳамкорлик шартномаси амал қилаётгани ҳам ёрдам беради. Қозоғистон бу соҳада Германия учун жуда ишончли ҳамкордир. Жаҳон товар бозорларидаги ҳозирги вазиятга назар ташласак, немис компанияларига узоқ кутмасликни ва Қозоғистон бозорига фаолроқ киришни маслаҳат бераман.
— Ҳозирда немис компанияларининг Қозоғистон бозорига фаолроқ киришига тўсқинлик қиладиган бирон бир тўсиқ борми?
— Принципиал жиҳатдан, мен ҳеч қандай жиддий тўсиқларни кўрмаяпман. Охир-оқибат, янги бозорга кириш компаниянинг ўз қароридир. Қозоғистон Ҳукумати ва хомашё соҳасида фаолият юритувчи қозоғистонлик компаниялар немис бизнеси билан ҳамкорлик қилишга тайёрлигини намойиш этдилар. Бундай ҳамкорлик аллақачон бошланган ва янги лойиҳалар ишлаб чиқилмоқда. Менимча, бу ерда ҳеч қандай тўсиқлар йўқ. Компаниялар Қозоғистон бозоридаги имкониятлар ҳақида маълумот етишмаслигига дуч келаётган бўлиши мумкин. Биз компанияларга таҳлилий материаллар, тадқиқотлар ва амалий ёрдам кўрсатиш орқали бу ахборот бўшлиғини тўлдиришга ҳаракат қилмоқдамиз.
— Бугунги кунда Қозоғистонда аслида нечта немис компанияси фаолият юритмоқда?
— Германия иштирокидаги 1100 дан ортиқ компания мавжуд. Биз одатда бозорда чинакам фаол бўлган компаниялар сонига эътибор қаратамиз. Биз уларнинг сони 450 га яқин эканлигини тахмин қиламиз. Бу компаниялар саноат ва логистикадан тортиб савдо ва хизматларгача бўлган турли соҳаларни ифодалайди. Биз бу компаниялар Қозоғистонда 20 000 дан ортиқ иш ўринларини яратишини тахмин қиламиз.
Ҳамкорлик икки томонлама тус ола бошлагани ҳам қизиқ. Илгари келишувлар асосан Германиядан инвестициялар ёки Қозоғистонга немис ускуналарини етказиб беришни қамраб олган эди. Ҳозирда Қозоғистондан Германияга ускуналар етказиб беришни ўз ичига олган келишувлар ишлаб чиқилмоқда. Улар имзоланишидан олдин бирон бир тафсилотни ошкор қилишни истамайман, лекин бу жуда қизиқарли тенденциядир.
— Ўзаро савдо қандай ривожланмоқда?
— Мамлакатларимиз ўртасидаги савдо айланмаси ўсиб бормоқда. Германия Қозоғистондан бу ерга етказиб берганидан кўра кўпроқ сотиб олади. Бу асосан Қозоғистон нефти импортимизнинг катта қисмини ташкил қилиши билан боғлиқ. Қозоғистон Европа Иттифоқи ва Германияга тўртинчи йирик нефть етказиб берувчиси ҳисобланади. Биз буни жуда қадрлаймиз.
Ўтган йили ўзаро савдо айланмаси тахминан 8 миллиард еврони ташкил этди. Жорий йилнинг биринчи ярми натижаларига кўра, савдо айланмаси аллақачон 4 миллиард еврога яқинлашди, шунинг учун йил охирига бориб биз тахминан ўтган йилги даражага етамиз деб тахмин қилиш учун асос бор.
— Германия бизнесининг бўлажак юқори даражадаги алоқалардан нималарни кутмоқда?
— Германия бизнеси Қозоғистон Президенти ва Ҳукуматининг кучли қўллаб-қувватлашини ҳис қилмоқда. Шунингдек, биз Қозоғистон ва Германия ўртасида жуда илиқ ва ишончли муносабатларни кузатмоқдамиз. Берлинда йирик бизнес-форум режалаштирилган ва 400 дан ортиқ киши иштирокини тасдиқлади. Иккала мамлакат бизнеслари ва давлат идоралари вакиллари иштирок этади. Бизнес нуқтаи назаридан, биз бир қатор аниқ лойиҳалар имзоланишини кутмоқдамиз. Мюнхен ҳам катта аҳамиятга эга. Таққослаш учун, бу Германиянинг Алматисига ўхшайди: сиёсий пойтахт эмас, балки мамлакатнинг энг муҳим иқтисодий ва технологик марказларидан бири. Шунинг учун бу ерда иқтисодий ва технологик ҳамкорликни ривожлантириш учун ҳам катта имкониятлар мавжуд.
— 9 октябрь куни Алматида Қозоғистондаги 28-марта Германия иқтисодиёти куни бўлиб ўтади. Нималарга эътибор қаратилади?
— Германия иқтисодиёти куни бизнинг анъанавий тадбиримиздир. Бу Германия ва Қозоғистон бизнес вакиллари, шунингдек, давлат сектори вакиллари учун учрашувлар ўтказиш учун асосий платформадир. Бу йил минтақавий ҳамкорликка ва Қозоғистоннинг Марказий Осиёдаги етакчи мамлакат сифатидаги ролига катта эътибор қаратилади. Германия компаниялари учун бутун Марказий Осиё бозори муҳим ва улар бунга яхлит қарашади, гарчи, албатта, мамлакатлар ўртасида фарқлар мавжуд.
Яна бир муҳим мавзу рақамлаштириш, жумладан, логистика ва инфратузилма соҳаларида бўлади. Қозоғистон бу соҳада фаол ривожланмоқда ва янги инвестицияларни режалаштирмоқда. Бундан ташқари, ҳамкорлик ўзаро фойдали бўлиши мумкин: Германия ўз технологияларини таклиф қилиши мумкин, аммо баъзи соҳаларда Қозоғистон тажрибасини ҳам қўллаши мумкин.
— Сиз рақамлаштириш ҳақида гапирдингиз. Сунъий интеллект соҳасида қандай имкониятлар мавжуд?
— Германия компаниялари бу соҳага фаол инвестиция киритмоқда. Инвестиция ҳажми ҳали АҚШ ёки Хитойдагидек юқори бўлмаслиги мумкин, аммо сектор ривожланмоқда. Германия саноатда рақамли ечимлар ва сунъий интеллектдан фойдаланишда айниқса кучли. Германия бу соҳада жаҳон даражасидаги ишланмаларга эга. Бундан ташқари, ҳозирда маълумотлар марказларини ривожлантиришга катта инвестициялар киритилмоқда.
— Иқтисодиётдан ташқари, туризмга ўзаро қизиқиш ҳам ўсиб боряптими?
— Бу кўпроқ шахсий баҳо, лекин мен Қозоғистонда Германиядан келган кўплаб сайёҳлар билан учрашаман. Марказий Осиё ҳозирда Германияни ҳам ўз ичига олган Европадан келган сайёҳлар учун диққат марказида. Кўпчилик учун бу янги йўналишдир. Бундан ташқари, сайёҳлар кўпинча Марказий Осиёга ягона саёҳат режаси сифатида қарашади: улар Ўзбекистоннинг Бухоро, Самарқанд ва Хива каби тарихий шаҳарларини кўришлари, кейин Қозоғистонга келишлари, тоғларни кўришлари, Алматини томоша қилишлари ва маҳаллий ошхонани татиб кўришлари мумкин. Мен бу ерда деярли ҳар икки кунда Германиядан келган сайёҳлар билан учрашаман ва кўчаларда немис тилида гаплашаётганини эшитаман. Менимча, бу ҳам ўзаро қизиқишнинг ортиб бораётганининг кўрсаткичидир.
Эслатиб ўтамиз, Қасим-Жомарт Тоқаев Германияга расмий ташриф билан борди.
