Қозоғистон Марказий Осиёдаги нефть қазиб олиш ҳажмининг 88 фоизини таъминлайди — Eni World Energy Review 2026

ASTANA. Kazinform - Қозоғистон Марказий Осиёда нефть қазиб олиш ва экспорт қилиш, кўмир ишлаб чиқариш ҳамда шамол электр станцияларининг ўрнатилган қуввати бўйича етакчи ўринларни эгаллайди. Бу ҳақда Италиянинг Eni энергетика компанияси томонидан тайёрланган World Energy Review 2026 халқаро шарҳи маълумотларида қайд этилган, деб хабар беради Kazinform.

нефть
Фото: freepik.com

Асосан 2025 йил статистикасига асосланган тадқиқот Қозоғистоннинг ресурс салоҳияти кўламини ва мамлакатнинг минтақада ҳам анъанавий, ҳам қайта тикланувчи энергетикани ривожлантиришдаги роли ортиб бораётганини кўрсатади.

Жаҳон энергетика бозорларидаги ўзгаришлар фонида республика минтақа давлатлари орасида энг йирик нефть ишлаб чиқарувчи мамлакат мақомини сақлаб қолмоқда ва халқаро энергетика хавфсизлигини таъминлашдаги аҳамиятини мустаҳкамламоқда.

Eni маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистонда ноанъанавий нефть ва газ конденсатини ҳам ҳисобга олган ҳолда нефть қазиб олиш ҳажми суткасига 2,098 миллион баррелга етди. Бу ўтган йилга нисбатан 11,8 фоизга кўпдир. Таққослаш учун: Туркманистонда ушбу кўрсаткич суткасига 200 минг баррелни, Ўзбекистонда 81 минг баррелни, Қирғизистонда эса 6 минг баррелни ташкил этган. Шундай қилиб, Марказий Осиёнинг бешта давлатидаги жами нефть қазиб олиш ҳажмининг қарийб 88 фоизи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади.

Kazakhstan produces 88% of Central Asia's oil
Photo credit: Eni
Казахстан обеспечивает 88% нефтедобычи Центральной Азии— Eni World Energy Review 2026
Фото: Eni
Kazakhstan produces 88% of Central Asia's oil
Photo credit: Eni

Сўнгги ўн йилликдаги динамика айниқса эътиборга молик. Агар 2015 йилда Қозоғистонда суткалик нефть қазиб олиш ҳажми 1,694 миллион баррелни ташкил этган бўлса, 2025 йилга келиб бу кўрсаткич 2,098 миллион баррелга етди. Бу қарийб 24 фоизлик ўсишни англатади. Шу билан бирга, Туркманистон ва Ўзбекистонда шу давр мобайнида нефть ишлаб чиқариш ҳажми қисқарган.

Шундай қилиб, Қозоғистон нафақат қўшни давлатлардан ишлаб чиқариш ҳажми бўйича сезиларли даражада олдинда бормоқда, балки нефть қазиб олишнинг узоқ муддатли ўсишини ҳам намоён этмоқда.

Қозоғистоннинг энергия ресурслари халқаро савдосидаги ўрни ҳам ниҳоятда муҳим. Eni маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистон хом нефти экспорти кунига 1,243 миллион баррелга етди. Бу 2024 йилга нисбатан тахминан 7 фоизга кўпдир. Бундай ҳажмлар мамлакатнинг ташқи бозорлардаги етказиб берувчи сифатидаги аҳамиятини оширади ва Қозоғистон нефть саноати нафақат минтақавий, балки халқаро миқёсда ҳам муҳим ўрин тутишини тасдиқлайди.

2025 йилда жаҳонда энергия истеъмоли тахминан 15,7 миллиард тонна нефть эквивалентига етгани, нефть, газ ва кўмир эса глобал энергетика талабининг ҳануз 80 фоизини ташкил этаётгани шароитида анъанавий энергия ресурслари етказиб берувчиларининг аҳамияти юқорилигича қолмоқда. Шу тариқа, Қозоғистон жаҳон бозоридаги мавқеини мустаҳкамлаш билан бир қаторда энергетиканинг янги йўналишларини ривожлантириш учун ҳам барча имкониятларга эга.

Шу билан бирга, Қозоғистоннинг энергетика соҳасидаги етакчилиги фақат нефть саноати билан чекланмайди. Мамлакат катта табиий газ захираларига эга бўлиб, Марказий Осиёнинг газ қазиб олиш бўйича энг йирик учта давлати қаторига киради. Eni маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистонда табиий газ қазиб олиш ҳажми 28,21 миллиард куб метрни ташкил этган. Бу кўрсаткич Туркманистонда 72,48 миллиард куб метр, Ўзбекистонда эса 40,16 миллиард куб метрга тенг бўлган.

Шамол энергетикаси

Қозоғистоннинг яна бир стратегик устунлиги шамол энергетикаси соҳасидаги етакчилигидир. World Energy Review 2026 маълумотларига кўра, 2025 йил якунида Қозоғистондаги шамол электр станцияларининг ўрнатилган қуввати 1 909 МВтни ташкил этган. Ўзбекистонда эса бу кўрсаткич 1 652 МВтга тенг бўлган. Минтақанинг бошқа давлатлари — Туркманистон, Қирғизистон ва Тожикистон бўйича Eni таққослаш мумкин бўлган статистик маълумотларни келтирмаган.

Шундай қилиб, Қозоғистон ушбу кўрсаткич бўйича Марказий Осиё мамлакатлари орасида биринчи ўринни сақлаб турибди. Таққосланадиган маълумотлар мавжуд бўлган икки давлат — Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг жами ўрнатилган шамол энергетикаси қувватининг қарийб 54 фоизи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади.

Шу билан бирга, 2025 йилда Қозоғистондаги шамол электр станцияларида электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми 5 401 ГВт·соатга етди. Ушбу кўрсаткич шамол энергетикаси миллий энергетика тизимини ривожлантиришнинг муҳим йўналишига айланиб бораётганини кўрсатади.

Kazakhstan produces 88% of Central Asia's oil
Photo credit: Eni
Kazakhstan produces 88% of Central Asia's oil
Photo credit: Eni

Кўмир саноати

Қозоғистон кўмир саноатида ҳам муҳим ўрин тутади. Республика дунёдаги энг йирик кўмир ишлаб чиқарувчи ўнта мамлакат қаторига киради ва Марказий Осиё минтақасида мутлақ етакчи ҳисобланади. Бу борада у минтақанинг бошқа давлатларидан анча олдинда. Миллий статистика бюроси маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистонда қарийб 120 миллион тонна кўмир қазиб олинган. Йирик ресурс ва ишлаб чиқариш базаси мамлакатнинг минтақавий энергетиканинг ушбу сегментида етакчи ўринни эгаллашини таъминлаб келяпти.


Kazakhstan produces 88% of Central Asia's oil
Photo credit: Eni
Kazakhstan produces 88% of Central Asia's oil
Photo credit: Eni

Энергетика соҳасидаги етакчилик мамлакат иқтисодиёти кўлами билан ҳам мустаҳкамланади. Eni маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистоннинг реал ялпи ички маҳсулоти 2015 йилнинг доимий нархларида тахминан 260,3 миллиард долларни ташкил этган. Бу Марказий Осиёнинг бешта давлати бўйича умумий кўрсаткичнинг ярмидан кўпроғи бўлиб, мазкур кўрсаткич 506,7 миллиард долларга баҳоланган.

Шундай қилиб, World Energy Review 2026 ҳисоботи Қозоғистоннинг Марказий Осиё энергетикасини ривожлантиришнинг бир қатор муҳим йўналишларидаги етакчилигини тасдиқлайди.

Республика минтақадаги нефть захиралари ва нефть қазиб олиш ҳажмининг асосий қисмини ўзида жамлаган, нефть экспорти ва кўмир ишлаб чиқариш бўйича етакчи ўринларни эгаллайди. Шунингдек, Eni статистикасида маълумотлари келтирилган минтақа давлатлари орасида шамол энергетикасининг ўрнатилган қуввати бўйича ҳам биринчи ўринда туради.

Шу тариқа, Қозоғистон нефть ва кўмир саноатидаги устун мавқеини сақлаб қолиш ҳамда шамол энергетикаси салоҳиятини ошириш орқали Марказий Осиёнинг энергетика соҳасидаги етакчиси мақомини мустаҳкамламоқда. Ривожланган ресурс базаси ва янги энергия ишлаб чиқариш қувватларининг уйғунлиги мамлакатнинг минтақавий энергетикадаги ва халқаро энергетика бозорларидаги ролини янада кучайтириш учун мустаҳкам асос яратмоқда.