Қозоғистон БМТнинг электрон ҳукуматни ривожлантириш рейтингида 16-ўринга кўтарилди

ASTANA. Kazinform — Қозоғистон илк бор БМТ рейтингидаги энг яхши 20 та давлат қаторига ва энг юқори рейтинг тоифасига кирди. Бу ҳақда Ҳукумат матбуот хизмати хабар берди.

цифровизация
Фото: Kazinform / ИИ

Қозоғистон БМТнинг Электрон ҳукуматни ривожлантириш индексида (UN EGDI) 24-ўриндан 16-ўринга кўтарилиб, илк бор энг юқори рейтинг тоифасидан жой олди. Икки йил ичида 8 поғона юқорилаш БМТ ҳисоботида етакчи давлатлар орасидаги энг салмоқли ўсишлардан бири сифатида қайд этилди. Қозоғистон минтақада ушбу даражага эришган биринчи давлат бўлди. Бу натижа Давлат раҳбарининг Қозоғистонни тўлақонли рақамли давлатга айлантириш бўйича топшириғини амалга ошириш ҳамда давлат бошқарувини трансформация қилишнинг асосий воситаси сифатида сунъий интеллектни ривожлантиришга устувор аҳамият қаратишнинг бевосита самарасидир.

Энг юқори рейтинг тоифасига электрон ҳукумати энг ривожланган дунёнинг 21 та давлати киради. Ҳозирда Қозоғистон Жанубий Корея, Дания, Сингапур, Буюк Британия, Эстония ва АҚШ билан бир қатордан жой олган. 2026 йилда ушбу тоифага илк бор атиги учта давлат — Қозоғистон, Ирландия ва Польша кирди.

Казахстан вошел в число 20 самых цифровых стран мира по версии ООН
Фото: UN E-Government Survey 2026

Икки йил давомида Қозоғистон 2024 йилда рейтингда ўзидан юқори ўринда бўлган Швеция, Германия, Ирландия, Янги Зеландия, Австрия ва Япониядан ўзиб кетди. Мамлакат индекси жаҳон бўйича ўртача кўрсаткич 0,6675 бўлган шароитда 0,9009 дан 0,9363 гача кўтарилди.
Икки йил ичида рақамли давлат қуриш намунаси сифатида эътироф этилган Эстония билан ўртадаги тафовут тўрт баробарга қисқарди. МДҲ ва Марказий Осиё мамлакатлари орасида Қозоғистон яна биринчи ўринни эгаллади. Жаҳон рейтингида Ўзбекистон 32-ўринда, Озарбайжон 38-ўринда, Россия эса 50-ўринда турибди.

Ўсиш барча асосий йўналишларда таъминланди. БМТ алоқа соҳасидаги сезиларли тараққиётни алоҳида қайд этди: мобил алоқа ва интернетдан фойдаланиш имконияти бўйича Қозоғистон жаҳон рейтингида 41-ўриндан 13-ўринга кўтарилиб, телекоммуникация инфратузилмаси даражаси бўйича Эстония билан тенглашди. Фуқаролар рақамли хизматлардан фаол ва ишонч билан фойдалана бошлади: рақамли саводхонлик кўрсаткичи қарийб 1,5 баробарга ошди, билим ва кўникмалар даражаси бўйича мамлакат 42-ўриндан тахминан 28-ўринга кўтарилди. Рақамли ҳукуматнинг ҳуқуқий базаси БМТ томонидан энг юқори баҳога сазовор бўлди.

БМТ ҳисоботида Марказий Осиё 2026 йилнинг асосий муваффақият тарихларидан бири сифатида қайд этилди. eGov.kz ва eGov Mobile экотизими интеграциялашган рақамли давлат намунаси сифатида, alem.ai халқаро маркази эса таълим, тадқиқотлар, стартаплар ва амалий сунъий интеллектни ривожлантириш майдони сифатида эътироф этилди.

БМТ экспертларининг баҳолашича, Қозоғистон эришган юқори даражасига таянган ҳолда ўз мавқеини янада мустаҳкамлаб бормоқда. Бу ердаги муваффақият алоҳида сайтларни ривожлантириш билан чекланмайди. У давлат органлари ўртасидаги ҳамкорлик платформалари, рақамли идентификация, мобил хизматлар ва аҳолига хизмат кўрсатиш марказларини бирлаштирувчи ягона тизимнинг шаклланиши билан боғлиқ.

Бу натижанинг замирида нима турибди?

Давлат раҳбари Қозоғистонни уч йил ичида тўлақонли рақамли давлатга айлантириш вазифасини белгилаб, 2026 йилни Рақамлаштириш ва сунъий интеллект йили деб эълон қилди. Ушбу топшириқни тизимли равишда амалга ошириш ва сунъий интеллектни давлат бошқарувига жорий этиш Қозоғистоннинг жаҳон етакчилари қаторига киришини таъминлаган ҳал қилувчи омилларга айланди.

Сўнгги йилларда Қозоғистонда рақамли давлат тизими амалда янгидан шакллантирилди. Электрон ҳукуматни ривожлантириш бўйича ишларни давом эттириш билан бирга, жорий йилда мамлакатда янги авлод eGov платформаси яратилди. Сунъий интеллект даврида миллионлаб фойдаланувчилар учун ишончли ва турли хавф-хатарларга бардошли бўлишини таъминлаш мақсадида платформа замонавий технологиялар асосида тўлиқ янгиланди.

Шунингдек, давлат хизматларини кўрсатиш усули ҳам ўзгартирилди. Давлат маълумотлар базалари ўзаро интеграция қилинди. Энди фуқаролардан маълумотномалар тўплаш, ҳужжатларни сканерлаш ва қайта рўйхатдан ўтиш талаб этилмайди — тизим зарур маълумотларни мустақил равишда топади. Хизматларнинг аксарияти тўлиқ рақамли форматга ўтказилмоқда. Давлат хизматларини шахсан бориб олишни афзал кўрадиган фуқаролар учун эса сунъий интеллект ёрдамида ишлайдиган ўз-ўзига хизмат кўрсатиш ҳудудлари — “AI-ЦОН”лар очилмоқда. Бизнес учун ҳам алоҳида рақамли муҳит шакллантирилди: eGov Business тадбиркорларга анъанавий қоғоз ҳужжат айланишидан воз кечиш имконини беради.

Бироқ Қозоғистонни ҳақиқий рақамли давлатга айлантириш учун технологияларнинг ўзи етарли эмас. Шу сабабли давлат инсон капитали ва инфратузилмани ривожлантириш, фуқароларнинг рақамли кўникмаларини ошириш, ҳар бир ҳудудда қулай ва сифатли интернет ҳамда мобил алоқани таъминлашга ҳам бир вақтнинг ўзида сармоя киритди. БМТ ҳисоботида энг сезиларли ўсиш айнан шу йўналишларда қайд этилган.

Бугунги кунда Қозоғистонда давлат хизматларининг 90 фоиздан ортиғи онлайн тарзда тақдим этилмоқда, фуқароларнинг аксарияти учун давлат хизматлари смартфон орқали ҳам мавжуд. eGov.kz порталида 16,4 миллиондан ортиқ фойдаланувчи рўйхатдан ўтган. Фақат 2026 йил январь-октябрь ойлари давомида eGov орқали 51 миллиондан ортиқ хизмат кўрсатилган. Уларнинг қарийб учдан икки қисми фуқаролар томонидан смартфон орқали олинган.

Шу билан бирга, мамлакатда янги рақамли иқтисодиётнинг ҳуқуқий асослари ҳам шакллантирилди. Фуқароларнинг рақамли ҳуқуқларини илк бор комплекс тарзда мустаҳкамлаган Рақамли кодекс қабул қилинди. «Сунъий интеллект тўғрисида»ги қонун кучга кирди. Технологик база ҳам ривожланиб бормоқда: alem.ai халқаро сунъий интеллект маркази очилди, Қозоғистон суперкомпьютери эса TOP500 рейтинги бўйича дунёдаги энг кучли юзта ҳисоблаш тизими қаторига кирди.

“Рейтинг биз учун ҳеч қачон якуний мақсад бўлмаган, у кенг кўламли ва тизимли ишларнинг натижасига айланди. Давлат раҳбари Қозоғистонни уч йил ичида тўлақонли рақамли давлатга айлантириш бўйича аниқ вазифа қўйди. Натижага алоҳида лойиҳалар эмас, балки тизимли ишлар орқали эришилди. Чунки БМТ алоҳида сайтларни эмас, балки давлатнинг яхлит ҳолда қандай ишлашини баҳолайди. Сунъий интеллектга устувор аҳамият бериш ўз самарасини кўрсатди: у бюрократик жараёнларни ўз зиммасига олиб, инсонларга стратегик ва ижодий вазифаларга вақт ажратиш имконини беради. БМТ ҳисоботида Марказий Осиё Қозоғистон туфайли илк бор етакчилар гуруҳига киргани таъкидланди. Олдимизда турган кейинги вазифа — фуқаро ҳали мурожаат қилмасидан олдин унга зарур хизматларни таклиф қила оладиган давлатни шакллантириш”, — деди Қозоғистон Республикаси Бош вазири ўринбосари — Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазири Жаслан Мадиев.

Ушбу натижа Давлат раҳбарининг 2026 йилни Рақамлаштириш ва сунъий интеллект йили деб эълон қилиши орқали мустаҳкамланган тизимли давлат сиёсатининг самараси бўлди.

Маълумот учун:

UN E-Government Survey — БМТнинг Иқтисодий ва ижтимоий масалалар департаменти томонидан ҳар икки йилда бир марта эълон қилинадиган ҳисобот. Рейтинг БМТга аъзо 193 та давлатни қамраб олади ҳамда онлайн хизматлар, телекоммуникация инфратузилмаси ва инсон капиталини баҳолайди. Мамлакатлар тўртта гуруҳ ва 16 та рейтинг тоифасига ажратилади. Энг юқори VH тоифасига электрон ҳукумати энг ривожланган давлатлар киради.