Китоб ўқишнинг қандай фойдаси бор — журналист фикри
ASTANA. Kazinform — Журналист Ержан Жаубай «Китоб ўқийдиган миллат» дастурига муносабат билдириб, китоб ўқишнинг фойдалари ҳақида Facebook ижтимоий тармоғида ўз фикр-мулоҳазалари билан бўлишди.
“Давлат раҳбари «Китоб ўқийдиган миллат» дастурини эълон қилганидан бери бу мавзу кун тартибида бўлиб келмоқда. Шу муносабат билан, кўплаб китобларни "камирган" инсон сифатида, ўқишнинг фойдалари ҳақида бир неча сўз айтмоқчиман”, — дея у қуйидаги фикрларни билдирди.
- Сўз бойлигингизни оширади. Кўп китоб ўқиш инсонга янги сўзлар ва тил тузилмаларини табиий равишда ўзлаштиришга ёрдам беради. Бу ўз фикрини аниқ ва саводли ифода этишга таъсир қилиши мумкин.
- Тафаккур қобилиятингизни ривожлантиради. Айниқса, илмий, тарихий, фалсафий ва бадиий адабиёт сабаб ва оқибатларни тушуниш, таққослаш ҳамда таҳлил қилишга ўргатади.
- Диққат ва сабр-тоқатни машқ қилдиришга ёрдам беради. Узун матнни ўқиш қисқа ва тезкор контентга қараганда диққатни бир нарсага узоқ вақт жамлашни талаб қилади.
- Тасаввур ва ижодкорликни ривожлантиришга ҳисса қўшади. Бадиий асардаги қаҳрамонлар, воқеалар ва оламни инсоннинг ўзи тасаввур қилади.
- Бошқа одамларни тушунишга ёрдам беради. Адабий асарлар турли инсонларнинг ҳис-туйғулари, ҳаётий шароитлари ва қарашларини тушуниш имконини беради.
- Билимни чуқурлаштиради. Китоб муайян мавзуни ижтимоий тармоқлардаги қисқа маълумотларга қараганда тизимли равишда тушунтириб бериши мумкин.
- Ахборотни танқидий қабул қилишга ёрдам бериши мумкин. Бир нечта муаллифнинг фикрларини ўқиган инсон бир масаланинг турли талқинларини таққослашга одатланади.
Албатта, аксинча, умуман китоб ўқимасликни албатта зарарли деб айтиш ҳам тўғри эмас. Инсон китоб ўқимасдан ҳам кўп нарсани ўрганиши мумкин.
Шунга қарамай, агар инсон умуман узун матнлар, чуқур маълумотлар ва тизимли билимни ўзлаштиришдан қочса, муайян хавфлар пайдо бўлиши мумкин. Масалан:
- Сўз бойлиги ва ёзма нутқининг ривожланиши секинроқ бўлиши;
- Мураккаб матнни узоқ вақт ўқиш ва диққатни жамлашда қийналиши;
- Муайян мавзу бўйича билими чекланган бўлиши;
- Фақат битта ахборот манбасининг фикрига боғланиб қолиши;
- Мураккаб ғояларни узоқ ва тизимли таҳлил қилишда қийналиши.
Бироқ бу хусусиятларнинг барчаси китоб ўқийдиганларда албатта бўлади, китоб ўқимайдиганларда эса бўлмайди, дегани эмас.
Китоб ўқийдиганлар ва ўқимайдиганлар ўртасидаги энг муҳим фарқ эса қуйидагича.
“Китобнинг ўзи эмас, инсон қандай ахборотни ва уни қандай ўзлаштираётгани муҳим. Масалан, кунига бир неча соат сифатсиз контент кўриб, ҳеч нарсани чуқур ўрганмайдиган инсон китобни қўлига олгани билан ундан катта фойда олмаслиги мумкин. Аксинча, китобни кам ўқиса-да, илмий мақолалар, маърузалар ва сифатли курслар орқали мунтазам равишда билимини тўлдириб борадиган инсон интеллектуал жиҳатдан яхши ривожланиши мумкин”, — дейди у.
Шунинг учун китоб ўқишнинг энг катта афзаллиги — инсонга тайёр маълумот беришдагина эмас, балки узоқ вақт давомида фикрлаш, тасаввур қилиш, таққослаш ва бир масалани чуқур англаш имконини беришида. Китоб ўқимасликнинг эҳтимолий зарари эса китобнинг ўзини ўқимасликда эмас, балки чуқур ва сифатли ахборот билан ишлаш одатининг шаклланмаслигидадир.
“Сўнггида айтадиганим, қандай китоб ўқишни хоҳласангиз ҳам, дид билан ўқишни ўрганинг. Чунки дид билан ўқилган китоб, аввало, сизга фойда келтирса, иккинчидан, стрессдан халос бўлишга ёрдам беради”, — дейди Ержан Жаубай.
