Қадимги одамлар қандай кўринишга эга бўлган: олимлар Homo sapiensнинг ташқи кўринишини қайта яратдилар
ASTANА. Кazinform – Олимлар тахминан 315 000 йил олдин яшаган одамнинг эҳтимолий ташқи кўринишини қайта яратдилар. Қайта тиклаш Марокашда топилган, энг қадимги Homo sapiens парчалари деб ҳисобланган қолдиқларга асосланган эди.
Тадқиқот Heritage журналида чоп этилди.
Муаллифлар орасида рақамли юз реконструкцияси бўйича мутахассис Сисеро Мораис ва Австралия, Италия, Полmша ва Малайзия университетлари тадқиқотчилари бор.
Тадқиқотчилар тор пешонаси, ясси бурни ва узун бошли қадимги одамни тасвирлашди. Рангли тасвирларда унинг қора сочлари, қалин соқоли ва аниқ юз хусусиятлари кўрсатилган.
Қадимги одамларнинг ташқи кўринишини қайта тиклашга нима ёрдам берди?
Иш Марокашдаги Жебел Ирхуд ғорида топилган қазилмаларга асосланган. Уларнинг ёши тахминан 315 000 йил деб тахмин қилинади. Тадқиқот муаллифлари уларни Homo sapiensга тегишли энг қадимги қолдиқлар деб аташади.
Бу кашфиёт тасодифан содир бўлди: 1960-йилларнинг бошларида бир ишчи кон қазиш пайтида бош суягини топди. Дастлаб, у африкалик неандерталларга тегишли деб ҳисобланган ва тахминан 40 000 ёшда деб тахмин қилинган. Бироқ, санаш усуллари яхшиланиши билан қолдиқлар анча қадимги эканлиги маълум бўлди. 2017 йилда Nature журналида иккита илмий мақола чоп этилди. Улар уларни Homo sapiensга ва тахминан 315 000 йил аввалги даврга боғлашди.
Олимлар қадимги Homo sapiensнинг ташқи кўринишини қандай қайта тиклашди?
Янги тадқиқот учун олимлар бир хил археологик қатламда топилган бир нечта инсон суякларини бирлаштириш орқали бош суягининг рақамли моделидан фойдаланишди. 1961 йилда топилган Irhoud 1 бош суяги асос сифатида ишлатилган ва йўқолган қисмлар жойдан олинган бошқа қолдиқлар ёрдамида тикланган.
Юзни қайта тиклаш учун мутахассислар суд-тиббий реконструкция техникасидан фойдаланганлар. Аввал улар нашр этилган тасвирлар ва видеолар асосида бош суягининг 3D моделини яратдилар. Кейин улар уни компьютер томографияси орқали олинган замонавий инсон бошининг рақамли моделига мослаштирдилар.
Юмшоқ тўқималар қадимги бош суяги тузилиши ва одамларда унинг қалинлиги ҳақидаги замонавий маълумотларни ҳисобга олган ҳолда тузатилди. Охирги босқичда тадқиқотчилар тери тафсилотлари, сочлар ва ёритишни қўшдилар. Бироқ, бу қадимги одамнинг аниқ портрети деб ҳисобланиши мумкин эмас.
Олимлар нимани тиклай олмадилар?
Муаллифлар иккита реконструкция яратдилар. Биринчиси соч ёки соқолсиз кулранг рангда қилинган. Шундай қилиб, олимлар асосан юзнинг анатомик хусусиятларини кўрсатмоқчи бўлишди. Иккинчи версия кенгроқ аудитория учун рангли қилинган.
Бироқ, қолдиқлардан тери ранги, соч турмаги ва юз тукларини аниқ аниқлашнинг иложи йўқ. Тадқиқотчилар бу маълумот аниқлик учун қўшилганини таъкидладилар. Қазилма қолдиқларнинг ўзи бизга уларнинг ташқи кўриниши қандай бўлганлигини аниқлашга имкон бермайди.
Олимлар шунингдек, бош суяги бўшлиғининг ҳажмини ҳисобладилар. У тахминан 1364 куб сантиметрга тенг. Бу кўрсаткич замонавий одамлар учун одатий бўлган диапазонда ва аввалги тадқиқотлар натижаларига яқин.
Мақоланинг инглиз тилидаги асл версиясини бу ердан ўқиш мумкин.
