Ушбу кашфиёт олимларнинг Каспий фаунасининг тур хилма-хиллиги ва эволюцияси ҳақидаги тушунчаларини сезиларли даражада кенгайтиради, деб хабар берди Россия фан жамғармаси матбуот хизмати.
– РФЖ лойиҳаси доирасида ўтказилган Каспий балиқларининг кенг кўламли генетик таҳлили давомида биз кутилмаганда Каспий гобилари орасида илгари номаълум бўлган генетик хилма-хилликни аниқладик. Аниқроғи, биз иккита гоби оиласида - букри гоби ва цуцики гобисида янги генетик наслларни аниқладик, — деб тушунтирди Россия Фанлар академиясининг Экология ва эволюцион муаммолар институтининг (Москва) етакчи илмий ходими Борис Левин.
Олимлар бу кашфиётни 2021 йилдан 2025 йилгача Каспий денгизи ҳавзасининг саёз тубида яшовчи гоби балиқлари турларининг хилма-хиллиги ва тарқалишини ўрганиш бўйича бир қатор экспедициялар доирасида амалга оширдилар. Ушбу денгиз ва дарё жонзотларининг баъзилари ҳозирда Эдил дарёси ва Евроосиё ва Янги дунёдаги бошқа бир қатор дарёлар бўйлаб фаол равишда тарқалаётган хавфли инвазив турлар ҳисобланади. Бу олимларни ушбу балиқларнинг яшаш муҳити ва фаолиятини ўрганишга ундади.
Ушбу маълумотни олиш учун олимлар Каспий денгизи ва унинг ирмоқларидан балиқ ва ДНК намуналарини тўплашди, COI генининг тузилишини ўрганишди. Уларнинг ўзгаришлари умуртқали ҳайвонлар турларида сезиларли даражада фарқ қилади. Ушбу таҳлил кутилмаганда Каспий денгизида тугма гобиларининг иккита эмас, балки учта тури борлигини ва унинг ҳавзасида олтита эмас, балки камида еттита буқа-цуцик борлигини кўрсатди.
Benthophiloides caspius номли янги балиқ тури Қозоғистон қирғоқларида уни ейишга уринган илон билан бирга ушланди. Бу жуда ноёб тур бўлиб чиқди. Чунки ҳозирда биологлар Каспий денгизининг бу яшовчисини икки марта тутиб, ўрганишга муваффақ бўлишди. Тадқиқотчилар шунингдек, бу тур узоқ вақт давомида Каспий денгизидаги яқин қариндошларидан алоҳида ривожланганлигини аниқладилар. Бу унинг денгиз фаунасининг турларини шакллантиришдаги муҳим ролидан далолат беради.
Цуцикик гоби (Proterorhinus scythicus)нинг янги турининг геном тузилишини ўрганиш унинг Қора денгиз турлари билан алоқасини кўрсатди. Олимларнинг фикрига кўра, бу хусусият Қора ва Каспий денгизлари ўртасида тахминан 2,1 миллион йил олдин мавжуд бўлган қадимий боғлиқликни тасдиқлайди. Шу сабабли, тадқиқотчилар кашф этилган турга Қора денгиз минтақасидаги афсонавий скифлар шарафига "скиф" деб ном беришди. Ушбу денгиздаги балиқларни ўрганиш унда яшовчи организмларнинг эволюцион хронологияси ва биогеографиясини батафсил қайта тиклашга ёрдам беради, деган хулосага келишди олимлар.
Эслатиб ўтамиз, Каспий денгизи сатҳи 2050 йилга бориб 5,5 метрга пасайиши мумкин.