Индуизм етакчиси Самир Сомайя Шантилал: Бутун дунё — бир оила
ASTANA. Kazinform - Қозоғистон пойтахти яна жаҳон ва анъанавий динлар етакчилари съезди ўтказиладиган жойга айланмоқда. Фахрий меҳмонлар орасида индуизм вакили, жамоат арбоби, динлараро мулоқотнинг узоқ йиллик тарафдори Самир Сомайя Шантилал ҳам бор. Kazinform мухбири билан суҳбатда у диннинг замонавий дунёда тутган ўрни, Қозоғистон Съездининг ўзига хослиги ҳақида ўз фикрлари билан ўртоқлашди ва ўзининг руҳий илҳом манбалари ҳақида гапирди.
— Турли динлар ўртасидаги мулоқотни мустаҳкамлашда ушбу платформанинг ролини қандай баҳолайсиз?
— Менимча, бу — ажойиб мулоқот майдони. Мен бу ерга 2010 йилдан бери келаман ва бу менинг бешинчи ташрифим. Мен динлараро мулоқот бирлаштирувчи пойдевор бўлган жамиятга қайтаётганга ўхшайман. Съезднинг аҳамияти икки даражада намоён бўлади. Биринчиси, мамлакат олий сиёсий раҳбариятидан келаётган сигнал. Динлараро мулоқот мавзуси барча одамларга биз мулоқотга очиқ эканлигимиз ва ҳамжиҳатликка интиламиз деган муҳим хабарни етказади. Иккинчи даража – турли мамлакатлардан турли дин вакилларини ўзаро мулоқот ва фикр алмашиш учун жалб этиш.
— Сизнингча, Қозоғистон Съездининг ўзига хослиги нимада?
— Қозоғистон мамлакат раҳбариятининг ҳар уч йилда бир марта мулоқот ўтказишга, турли анъаналар вакилларини турли даражаларда ўзаро ҳамкорлик қилишга таклиф қилишга қатъий интилиши билан ажралиб туради. Съезднинг кўплаб мавзуларида экология каби глобал муаммолар ўз ифодасини топган ва уларни муҳокама қилишда руҳий етакчилар фаол иштирок этмоқда. Бу Қозоғистон ташаббусини ўзига хос қилади.
— Қозоғистон ва Ҳиндистонни тарихан маданий ва маънавий анъаналар боғлаб туради. Келажакда ҳамкорликнинг қандай янги шакллари ривожланиши мумкин?
— Аввало, бизда қадимий цивилизация алоқаси бор. Бу ерга келишдан олдин музейингизга ташриф буюриб, саклар жамоаси тарихи билан танишдим. Менга саклар жамоаси бу ерларни тарк этиб, Ҳиндистоннинг шимолидаги Шака подшолигига қандай йўл олгани ҳақида сўзлаб беришди. Қолаверса, бу ерлардан Буюк Ипак йўли ўтган. Бу қадимий анъана бўлиб, бугунги кунгача сақланиб қолган. Бугунги истиқбол нуқтаи назаридан, Осиё ёшлар, интилишлар, ўсиш ва ўзгаришлар қитъасидир. Астанага келган 15 йил давомида шаҳар ҳар сафар янги кўринишга эга: замонавий ва айни пайтда анъанавий. Мумбай ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин. Осиё - орзулар ва ўзгаришлар маскани. Иқтисодий, маданий, сиёсий ва маънавий соҳалардаги алоқаларни мустаҳкамлаш биз учун муҳим. Бу мулоқот мамлакатларимиз, Осиё ва бутун дунё учун янги келажакни орзу қилишимизга ёрдам беради.
— Рақамли даврда, айниқса, сунъий интеллект ривожланаётган даврда диний анъаналар ёшлар учун қандай қилиб долзарб бўлиб қолиши мумкин?
— Дин узоқ вақтдан бери мавжуд. Жамият ўзгаради, технологиялар келади ва кетади ва янги технологиялар доимо пайдо бўлади. Аммо динда авлоддан-авлодга ўтиши муҳим бўлган абадий ҳақиқатлар мавжуд. Технология биз, маънавият ва маърифат етакчилари фойдаланиши керак бўлган воситадир. Биз ёш авлоднинг ўз касбига, ўқишига баркамол, шу билан бирга, кенг тафаккури, феъл-атвори мустаҳкам бўлишига ёрдам беришимиз керак. Ҳинд файласуфи Свами Вивекананда таълим инсон ўз оёққа туриши учун характерни шакллантириши, онгни мустаҳкамлаши ва интеллектни кенгайтириши керак, деган. Ана шундай инсонларни тарбияламоқчимиз. Сунъий интеллект - бу янги технология бўлиб, ундан фойдаланишни ўрганишимиз керак, лекин айни пайтда юксак маънавий фазилатларга эга ва кенг дунёқарашга эга кучли жамият қуришимиз керак.
— Можаролар ва инқирозлар дунёнинг турли минтақаларини қамраб олишда давом этмоқда. Диний етакчилар тинчликни мустаҳкамлашда қандай рол ўйнаши мумкин деб ўйлайсиз?
— Барча динларда раҳм-шафқат, кечиримлилик, меҳр-оқибат каби фазилатлар қадрланади. Биз доимо адолат ва ҳамма учун яхшироқ дунё ҳақида ўйлашимиз керак. Муқаддас китобларимиздан бирида гўзал нақл бор: «Vasudhaiva Kutumbakam» – “Бутун дунё — бир оила”. Бу бизнинг умумий сайёрамиз, умумий келажагимиз ва биз бир оила эканлигимизни доимо эслатиб туришимиз керак. Оилаларда келишмовчиликлар бўлади, лекин бу бизнинг ягона уйимиз ва ягона келажагимиз. Биз келажак авлодга янада адолатли, меҳрибон, раҳм-шафқатли ва гўзал дунёни қолдиришни орзу қилишимиз лозим. Руҳий етакчилар ўз анъаналаридан қувват олиб, бу хабарларни ўз халқига, дунёга етказиши керак.
— Руҳий йўлингиз ва миссиянгизнинг асосий илҳом манбаи нима?
— Мен учун кўп нарса оиладаги тарбиям билан боғлиқ – ота-онам, бобом ва бувимдан кўп руҳий билим олганман. Менинг бобом Махатма Гандининг издоши, тинчликнинг буюк ҳавориси ва аҳимса - зўравонлик қилмаслик орқали ижтимоий ва сиёсий ўзгаришларга эришиш мумкинлигининг жонли намунаси эди. Маҳатма Гандининг ўзи индуизм ва дунёнинг бошқа диний анъаналаридан чуқур илҳомланган. Мен учун бу жуда шахсий масаладир. Мен индуизм битикларидан илҳом оламан, лекин менга барча динлар ва урф-одатларни ҳурмат қилишни ўргатишган. Маҳатма Ганди дунёни ўзгартирди ва унинг мисоли кеча, бугун ва эртага тегишли.
— Ва ниҳоят, ўқувчиларимизга қандай тилак билдирмоқчисиз?
— Чиройли санскрит битигини келтираман: "Ҳамма бахтли бўлсин. Ҳамма соғлом бўлсин. Ҳеч ким ёмонлик кўрмасин. Ҳамма азоб-уқубатлардан халос бўлсин". Бу менинг дунё учун тилагимдир.
