Шанхай ҳақиқати: Қозоғистоннинг сунъий интеллект дунёсидаги ўрни қандай

Технологиялар уйғунлиги

Расман равишда Қасим-Жомарт Тоқаевнинг Хитойга ташрифи амалий ташриф сифатида ташкил этилган. Бироқ, Хитой томони томонидан кўрсатилган алоҳида ҳурмат, учрашувлар кўлами ва эришилган келишувлар даражаси расмий ташрифдан кам бўлмаган. Бундан ташқари, Президент Бутунжаҳон сунъий интеллект конференциясининг энг ҳурматли хорижий меҳмонларидан бирига айланди. У Хитой раиси Си Цзиньпиндан кейин конференциянинг очилишида нутқ сўзлаб, Қозоғистоннинг сунъий интеллект соҳасидаги тобора ортиб бораётган халқаро ролини таъкидлади.

Биз Президент Шанхайга борган пайтдан бошлаб ташриф юқори даражада ташкил этилганини пайқадик. Қасим-Жомарт Тоқаевни Шанхай аэропортида етакчи Хитой оммавий ахборот воситаларининг 40 дан ортиқ журналистлари кутиб олишди. Бундай манзара амалий ташрифлар пайтида кам учрайди. Бу Хитой томонининг қозоқ халқига алоҳида эътибори ва Давлат раҳбарининг бу сафарги ташрифидан миннатдорчилигидан далолат беради.

Маълумки, Президентнинг барча учрашувлари Сунъий интеллект бўйича Бутунжаҳон конференцияси арафасида бўлиб ўтди. Ушбу анжуиан сунъий интеллект истиқболларини муҳокама қилиш учун дунёдаги етакчи халқаро платформалардан бири ҳисобланади.

Икки мамлакат раҳбарлари ўртасидаги музокаралар формати ҳам ўзига хосдир. Қасим-Жомарт Тоқаев ва Си Цзиньпин ўртасидаги учрашув дастлаб режалаштирилганидан икки баравар кўпроқ давом этди ва роппа-роса бир соат давом этди. Дипломатик амалиётда музокараларнинг бундай узайтирилиши томонлар ўртасидаги ўзаро ишончнинг, шунингдек, стратегик масалаларни ҳар томонлама муҳокама қилишга тайёрликларининг муҳим белгисидир. Бу факт, айниқса, ташриф расман амалий ташриф мақомида ўтказилганини ҳисобга олсак, жуда муҳимдир.

Учрашув давомида Давлат раҳбари Хитой раҳбарига уни Сунъий интеллект бўйича Бутунжаҳон конференциясига таклиф қилгани учун миннатдорчилик билдирди ва Хитойнинг глобал сиёсий майдондаги аҳамиятини таъкидлади.

– Хитой халқаро ҳамжамиятда катта обрўга эга ва унинг ютуқлари бутун дунё томонидан эътироф этилади. Барчамиз мамлакатингизда амалга оширилаётган кенг кўламли ўзгаришларни катта қизиқиш билан кузатмоқдамиз. Менимча, бу, аввало, сизнинг узоқни кўра билган раҳбарлигингиз ва меҳнатсеварлигингиз натижасидир. Сизни халқингизни олдинга олиб борувчи доно раҳбар ва глобал миқёсдаги доно сиёсатчи сифатида алоҳида ҳурмат қиламан. Сиз илгари сурган эзгу ташаббусларни қўллаб-қувватлашга доимо тайёрмиз. Қозоғистон ҳар доим Хитой билан абадий ва стратегик шерикликни ҳар томонлама мустаҳкамлашдан манфаатдор, — деди Президент.

Учрашувда икки томонлама сиёсий мулоқот ижобий баҳоланди. Бу, шунингдек, Хитой бизнинг энг йирик савдо шеригимиз эканлиги билан боғлиқ. Ҳозирга қадар Хитой иқтисодиётимизга 30 миллиард доллар сармоя киритди ва ўтган йили икки томонлама савдо ҳажми 49 миллиард долларга етди. Ҳозирда Қозоғистонда 8,5 мингдан ортиқ Хитой компаниялари муваффақиятли фаолият юритмоқда. Саноат, энергетика, газ ва кимё, машинасозлик ва қишлоқ хўжалиги каби иқтисодиётнинг турли соҳаларида йирик қўшма лойиҳалар амалга оширилмоқда.

– Биргаликдаги саъй-ҳаракатлар туфайли Хитой ва Қозоғистон ўртасидаги доимий ва кенг қамровли стратегик шериклик юқори даражага кўтарилди. Ўзаро интеграцияни ривожлантириш салоҳияти жуда катта. Қозоғистон Президенти Хитой билан дўстона сиёсат юритмоқда. Бу халқларимиз манфаатларига мос келади, — деди Си Цзиньпин.

Бу шунчаки риторика эмас, балки Хитой Қозоғистонни Евроосиёнинг янги технологик архитектурасини шакллантиришда асосий стратегик шериклардан бири деб билишини англатади. Яъни, Пекин учун Қозоғистон Марказий Осиёда савдо ва транзит соҳасида иттифоқчи даражасидан чиқиб кетди.

Бизнинг сўзларимизга сабаб музокаралар натижасидир. Ташриф арафасида Қозоғистон ва Хитой ҳукуматлари 2027-2030 йилларга мўлжалланган савдо-иқтисодий ҳамкорлик дастури ва Йўл харитасини имзоладилар. Ушбу ҳужжат икки томонлама шерикликнинг узоқ муддатли йўналишини белгилайди ва янги инвестиция ва технологик лойиҳаларни амалга ошириш учун йўл очади.

Сиёсий ҳамкорлик аниқ лойиҳалар билан мустаҳкамланди. Бу сафар умумий қиймати 15 миллиард доллардан ортиқ бўлган 70 дан ортиқ тижорат шартномалари имзоланди. Улар орасида сунъий интеллект, рақамлаштириш, маълумотлар марказларини қуриш, электр транспорт воситалари ишлаб чиқариш, робототехника, транспорт ва логистика инфратузилмасини ривожлантириш каби муҳим лойиҳалар бор. Келишувларнинг моҳиятига қараганда, икки мамлакат анъанавий савдо ва инфратузилмага асосланган моделдан технологик шерикликка ўтаётганга ўхшайди.

Президент шунингдек, йилдан-йилга маданий ва гуманитар алоқаларнинг мустаҳкамланиб бораётганини тилга олмасдан кетмади.

— Ўтган йили Қозоғистонга 1 миллиондан ортиқ Хитой фуқаролари ташриф буюрди. Иккала мамлакат пойтахтларида ҳам маданий марказлар очилди. Мамлакатимизда Лу Бань устахоналари муваффақиятли фаолият юритмоқда. Бу икки халқ ўртасида ўрнатилган дўстлик ва ўзаро ишончнинг яна бир исботидир, — деди Давлат раҳбари.

Қозоғистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги ҳузуридаги Ташқи сиёсат тадқиқотлари институти бошқаруви раисининг ўринбосари Манарбек Қабазиевнинг сўзларига кўра, ташриф натижалари Қозоғистон-Хитой муносабатлари янги сиёсий босқичга кирганини кўрсатди.

– Давлат раҳбари юқори даражадаги музокаралар ўтказди, етакчи Хитой технология корпорациялари раҳбарлари билан учрашди ва бизнес тадбирларида иштирок этди. Бундан ташқари, у Шанхайда бўлиб ўтган Сунъий интеллект бўйича Бутунжаҳон конференциясининг очилишида Хитой Президенти Си Цзиньпиндан кейин нутқ сўзлади. Бундай формат икки мамлакат ўртасидаги ишонч даражасини ва Қозоғистоннинг Хитой ташқи сиёсатидаги аҳамиятини намойиш этувчи сиёсий белгидир, – дейди эксперт.

Дўстликнинг янги даври

Қасим-Жомарт Тоқаев Хитойнинг юқори технологияли компаниялари раҳбарлари билан давра суҳбатида нутқини хитой тилида бошлади. Ушбу ҳаракат иштирокчилар томонидан илиқ кутиб олинди ва у илғор дипломатик даражани намойиш этган лаҳза интернетда дарҳол тарқалди. Умуман олганда, Давлат раҳбарининг хитой тилини равон билишини фақат таълим тоифасида баҳолаб бўлмайди. Бундай тил кўникмалари қозоқлар ва хитойликлар ўртасидаги ишончни мустаҳкамлайдиган ва юқори даражадаги сиёсий ва бизнес мулоқотини чуқурлаштирадиган муҳим афзаллик эканлиги аниқ.

Хитой жамоатчилигининг эътиборини нафақат Президент нутқининг мазмуни, балки унинг хитой тилини равон билиши ҳам тортди. Маҳаллий оммавий ахборот воситаларининг ёзишича, "осмон ости мамлакатининг қадимги дўсти хитой тилини аъло даражада билади". Ташриф давомида Қасим-Жомарт Тоқаев хитойлик ҳамкасблари билан бир неча бор хитой тилида гаплашди, ҳам амалий учрашувларда, ҳам расмий тадбирларда.

Давлат раҳбарининг хитой тилини юқори даражада билиши табиий ҳодиса. Ёшлигида у Пекин тил ва маданият университетида таҳсил олган ва кейинчалик Хитойда дипломат бўлиб ишлаган. Умуман олганда, унинг ўқиши ва профессионал фаолияти деярли саккиз йил давомида Хитой билан чамбарчас боғлиқ бўлган.

Шунинг учун хитойлик мутахассислар ва оммавий ахборот воситалари кўпинча Қасим-Жомарт Тоқаевни Хитой халқи билан дўстона муносабатларга эга инсон ва дунё етакчилари орасида Хитойни энг яхши биладиган сиёсатчилардан бири сифатида таърифлашади.

– Икки томонлама муносабатларимиз мисли кўрилмаган даражага етди. Биз Қозоғистон-Хитой муносабатларининг янги "олтин ўттиз йили"га биргаликда кирдик. Мамлакатларимизнинг интеграцияси мутлақо янги сифат даражасига кўтарилганини айтишимиз мумкин. Халқларимиз ўртасида ўзаро ишонч, самимий дўстлик ва келажак учун умумий қарашлар мавжуд. Ушбу имкониятдан фойдаланиб, ҳурматли дўстим, Хитой Халқ Республикаси Президенти жаноб Си Цзиньпинга мамлакатларимиз ўртасидаги стратегик шерикликни мустаҳкамлашга қўшган бебаҳо ҳиссаси учун чуқур миннатдорчилигимни билдирмоқчиман, — деди Қасим-Жомарт Тоқаев.

Қозоғистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Қозоғистон Халқаро муносабатлар институти Осиё тадқиқотлари бўлими катта мутахассиси Жадира Асетқизининг сўзларига кўра, бугунги кунда Астана ва Пекин ўртасидаги ҳамкорлик сифат жиҳатидан янги босқичга кўтарилмоқда.

— Аввалги даврларда икки томонлама музокаралар энергетика, савдо, транспорт инфратузилмаси ва инвестицияларни жалб қилиш масалаларига қаратилган эди. Ҳозирда саноат сунъий интеллект, робототехника, маълумотлар марказлари, электр транспорт воситалари ва батареяларни яратиш, автомобиллар ишлаб чиқариш каби масалалар кўп муҳокама қилинмоқда. Шунингдек, қўшма тадқиқот ва таълим тузилмаларини ривожлантириш ҳақида ҳам эшитдик, — деди эксперт.

Сунъий интеллект бўйича глобал мунозаралар

Биз Президент Жаҳон сунъий интеллект конференциясида (WAIC) иштирок этганини айтиб ўтдик. Форумда сўзга чиққан Қасим-Жомарт Тоқаев Хитойнинг глобал сунъий интеллект саноатини ривожлантиришдаги етакчи ролини юқори баҳолади.

Қозоғистоннинг форумдаги алоҳида мавқеини яна бир факт яққол кўрсатди. Хитой Президенти Си Цзиньпиндан кейин Қасим-Жомарт Тоқаев конференцияда нутқ сўзлади. Бундай кетма-кетлик халқаро тадбирда меҳмонга кўрсатилган алоҳида ҳурмат белгиси ҳисобланади. Шундай қилиб, Қозоғистон сунъий интеллект келажаги бўйича асосий глобал мунозарада иштирок этаётган муҳим давлатлар қаторида эди.

– Бугунги кунда дунёда сунъий интеллект бўйича тадқиқотчиларнинг ярмидан кўпи Хитой вакилларидир. Сунъий интеллект соҳасидаги патентларнинг аксарияти хитойлик инноваторларга тегишли. Мамлакатнинг динамик инновацион экотизими эса илғор технологияларнинг кўплаб соҳаларида катта ютуқларга эришмоқда, — деди Президент.

Давлат раҳбари Сунъий интеллект бўйича Бутунжаҳон конференциясида эълон қилинган “Сунъий интеллект бутун инсоният манфаати учун” концепциясини қўллаб-қувватлашини билдирди.

Шуни таъкидлаш жоизки, форумда Қозоғистоннинг сунъий интеллектни тартибга солувчи миллий сиёсат ва ҳуқуқий механизм бўйича позицияси эшитилди. Президент сунъий интеллект тизимларини синовдан ўтказиш ва сертификатлаш учун умумий стандартларни белгилаш, шунингдек, сунъий интеллектдан нотўғри фойдаланишнинг олдини олиш ҳақида гапирди. Бошқа нарсалар қаторида, у киберҳужумлар, чуқур сохталаштиришлар ва рақамли фирибгарликдан ҳимоя қилиш учун самарали чоралар ишлаб чиқиш зарурлигини таъкидлади. У ҳатто келгуси йилни икки мамлакатда Сунъий интеллект соҳасидаги қўшма ташаббуслар йили деб эълон қилишни таклиф қилди.

Давлат раҳбари яқинда Алматида БМТ ЭСКАТО доирасида Осиё-Тинч океани минтақасидаги барқарор ривожланиш мақсадлари учун рақамли ечимлар маркази очилишини маълум қилди. Шунингдек, у Астанада Сунъий интеллект бўйича глобал ҳамкорликнинг биринчи йиғилишини ўтказишни ва тузилманинг Марказий Осиё офисини Қозоғистонда очишни таклиф қилди.

Бундай ғоя бир қатор сўзлардан кўра келажакдаги инвестициялар учун пойдевор қўйиш истагига ўхшайди. Ахир, БМТ маълумотларига кўра, сунъий интеллект инфратузилмаси ва унга боғлиқ технологияларга инвестициялар ҳар йили 47 фоизга ўсиб бормоқда. 2033 йилга бориб, глобал сунъий интеллект бозорининг ҳажми тахминан 5 триллион долларга етиши мумкин.

Data Center Valley — рақамли келажак

Инвестиция сўзидан келиб чиққан, ташриф давомида хитойлик инвесторларга маҳаллий СИ лойиҳалари тақдим этилди. Улардан бири Экибастузда амалга оширилаётган Data Center Valley лойиҳасидир. Президент бу ташаббусни нафақат мамлакат, балки Марказий Осиё минтақаси учун ҳам катта стратегик аҳамиятга эга деб атади.

— Биз ушбу лойиҳа Қозоғистон ва бутун Марказий Осиё рақамли инфратузилмасининг асосий устунига айланишига ишонамиз. Асосий мақсад — маълумотларни қайта ишлаш марказлари, булутли хизматлар ва сунъий интеллект инфратузилмасини ривожлантириш учун халқаро платформа яратиш, — дейди Қасим-Жомарт Тоқаев.

Президентнинг сўзларига кўра, лойиҳа фақат маълумотларни қайта ишлаш марказларини қуриш билан чекланиб қолмайди.

— Биз ягона инновацион экотизимни шакллантириш ниятидамиз. Бу орқали суперкомпьютер қуввати, сунъий интеллект лабораториялари, тадқиқот ташкилотлари, таълим дастурлари, стартаплар ва экспортга йўналтирилган рақамли хизматлар битта каналда бирлашади, — деди Давлат раҳбари.

Шунинг учун энди Қозоғистон нафақат транзит трафик учун, балки минтақада рақамли инфратузилма ва юқори самарали ҳисоблаш қувватини жойлаштириш учун ҳам рақобатлашиш ниятида.

Киберхавфсизлик ва рақамли технологиялар бўйича мутахассис Евгений Питолиннинг сўзларига кўра, Қозоғистон минтақанинг сунъий интеллект марказига айланиш учун барча имкониятларга эга.

— Қозоғистон минтақавий етакчи ва Шарқ ва Ғарбни боғловчи рақамли кўприкка айланиш учун барча имкониятларга эга. Мамлакатда Data Center Valley, AI Research University каби лойиҳалар амалга оширилмоқда, Alem.AI экотизими ривожланмоқда ва замонавий рақамли қонунлар қабул қилинмоқда. Буларнинг барчаси рақобатбардош инновацион экотизимни шакллантириш учун асос бўлади, — дейди Евгений Питолин.

Ушбу ташаббус ташриф давомида кўтарилган энг катта ва жиддий таклифлардан бири бўлганини инкор эта олмаймиз. Унинг мақсади нафақат рақамли савдони ривожлантириш, балки илғор Хитой технологияларини ички саноат, транспорт сектори, соғлиқни сақлаш тизими ва иқтисодиётнинг бошқа соҳаларига тезда жорий этишдир.

Сўнгги йилларда биз мамлакатимиз сунъий интеллектни келажакдаги иқтисодий ўсишнинг асосий омили сифатида кўришини кўрдик. Шунинг учун аниқ институционал қарорлар қабул қилинди. Хусусан, Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазирлиги ташкил этилди ва “Сунъий интеллект тўғрисида”ги қонун, Рақамли кодекс ва 2029 йилгача сунъий интеллектни ривожлантириш концепцияси қабул қилинди.

Шундай қилиб, сунъий интеллект энди давлат бошқаруви ва иқтисодиётнинг асосий тармоқларини модернизация қилишнинг муҳим воситаси ҳисобланади.

Иқтисодий тадқиқотлар институти Фискал сиёсат маркази директорининг ўринбосари Эльмира Осипованинг сўзларига кўра, сунъий интеллект келажакда иқтисодиётга катта таъсир кўрсатиши мумкин.

– Давлат раҳбари сунъий интеллект ва рақамлаштириш янги иқтисодий моделнинг асоси эканлигини тўғри таъкидлади. Бугунги кунда Қозоғистон сунъий интеллектни иқтисодиётнинг ҳақиқий ўсиш омили сифатида илгари сурмоқда. Рақамли ва сунъий интеллект ечимлари иқтисодиётни бошқаришда сезиларли натижалар бера бошлади. Молия вазирлиги бюджет, солиқ ва фискал назорат тизимларига сунъий интеллект воситаларини жорий этмоқда. Ахборот тизимларига солиқ ва божхона маъмурияти, ғазначилик, давлат харидлари, стратегик режалаштириш ва аудит киради. Умуман олганда, сунъий интеллектнинг жорий этилиши давлат молиясини бошқаришни янада шаффоф ва мослашувчан қилади, — деди Эльмира Осипова.

Smart Cargo ва AgriTech: транспорт-логистика ва қишлоқ хўжалиги рақамли форматга ўтмоқда

Бугунги кунда Хитой ва Европа ўртасидаги темир йўл юкларининг қарийб 85 фоизи Қозоғистон ҳудудидан ўтади. Бироқ, Президентнинг сўзларига кўра, ҳозирги вазиятда транспорт йўналишларининг рақобатбардошлиги нафақат инфратузилма сифати, балки маълумотларни қайта ишлаш тезлиги билан ҳам белгиланади. Шунинг учун Қозоғистон ва Хитойда транспорт йўлакларини ривожлантиришда рақамли технологиялардан фойдаланиш долзарбдир.

– ХХI асрда транспорт йўлагининг рақобатбардошлигини инфратузилма сифати билан ўлчашнинг ўзи етарли эмас. Бугунги кунда бундай лойиҳаларнинг муваффақияти биринчи навбатда маълумотлар алмашинуви тезлигига, рақамли интеграция даражасига ва логистика шаффофлигига боғлиқ. Шунинг учун биз халқаро юк ташиш учун ягона рақамли экотизимга асос солмоқдамиз, — дея қўшимча қилди Қасим-Жомарт Тоқаев.

Бу йўналишдаги асосий лойиҳалардан бири — Smart Cargo платформаси. Бу божхона процедуралари, логистика ва тижорат хизматларини ягона рақамли муҳитга бирлаштириш имконини беради.

– Асосий мақсад — Евроосиёнинг ягона рақамли транспорт маконини шакллантириш. Хулоса қилиб айтганда, биз товарлар чегараларни рақамли тармоқлар орқали маълумотлар узатилиши каби тез ва самарали равишда кесиб ўтадиган макон яратишимиз керак, — деди Президент.

Шанхайдаги музокараларнинг бир қисми AgriTech ва қишлоқ хўжалигини рақамлаштиришга бағишланди. Давлат раҳбари замонавий технологияларнинг жорий этилиши туфайли Қозоғистон кетма-кет икки йил давомида рекорд даражада — 27 миллион тонна ғалла йиғиб олганини таъкидлади.

— Ҳозирда мамлакатимизда 200 дан ортиқ қишлоқ хўжалиги корхоналари "ақлли фермер хўжаликлари" тамойили асосида фаолият юритмоқда. Яна 650 дан ортиқ фермер хўжаликлари рақамли ечимларни босқичма-босқич жорий этмоқда. Биз Қозоғистонни Марказий Осиёдаги етакчи AgriTech маркази сифатида ривожлантириш ниятидамиз. Ушбу мақсадга эришишнинг тўғридан-тўғри йўли сунъий интеллект, роботлаштириш ва Industry 4.0 технологиясини жорий этишдир, — деди Президент.

All China Review: Марказий Осиёдаги асосий ҳамкор

Хитойнинг All China Review бизнес нашри президентнинг Шанхайга ташрифини эътибордан четда қолдирмади ва эксперт мақоласини чоп этди. Унда Қозоғистон Марказий Осиёдаги иқтисодий етакчи ва Хитойнинг минтақадаги энг ишончли ҳамкори сифатида баҳоланди.

Нашр маълумотларига кўра, ўтган йили Қозоғистоннинг ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) 306 миллиард долларга етди, бу Марказий Осиё иқтисодиётининг 53,7 фоизини ташкил этди. Таққослаш учун, 2025 йилда Ўзбекистоннинг ялпи ички маҳсулоти 147 миллиард доллар, Туркманистонники 77 миллиард доллар, Қирғизистонники 21 миллиард доллар ва Тожикистонники 17 миллиард долларни ташкил этган.

Қозоғистон аҳоли фаровонлиги бўйича ҳам минтақада етакчи ҳисобланади. Мамлакатнинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯИМ тахминан 15 000 долларни ташкил этса, Ўзбекистонда бу кўрсаткич атиги 3800 долларни ташкил этади.

Хитойлик мутахассислар Қозоғистоннинг инвестиция жозибадорлигига алоҳида аҳамият беришади. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Савдо ва тараққиёт конференцияси (ЮНКТАД)маълумотларига кўра, Марказий Осиёга киритилган 220,5 миллиард долларлик тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларнинг 151,3 миллиард доллари ёки тахминан 69 фоизи Қозоғистонга тўғри келади.

Хитой шунингдек, Қозоғистонни Евроосиёдаги асосий транспорт ва логистика маркази сифатида кўради. Ҳозирда Хитой ва Европа ўртасида қуруқлик орқали ташиладиган юкларнинг қарийб 85 фоизи Қозоғистон ҳудудидан ўтади. Икки мамлакат ўртасидаги савдо айланмаси ҳозирда 50 миллиард долларга яқин. Келгуси йилларда бу кўрсаткични 100 миллиард долларга етказиш режалаштирилган.

— Қозоғистон — нафақат минтақадаги энг йирик бозор, балки Хитойнинг Марказий Осиёдаги энг стратегик муҳим шерикларидан биридир. Унинг иқтисодиётининг кўлами, диверсификацияланган тузилиши, ривожланган молиявий тизими ва минтақанинг асосий дарвозаси сифатидаги роли Қозоғистоннинг келгуси йилларда Марказий Осиёда етакчи иқтисодий марказ бўлиб қолишини таъминлайди, — деб ёзган All China Review.

Бу фикр Шанхайдаги юқори даражадаги музокаралар контекстида билдирилгани тасодиф эмас. Муҳими, Астана ва Пекин ўртасидаги алоқа унинг транзит ва савдо доирасида қолмаслигини кўрсатади. Юқори технологиялар, рақамли иқтисодиёт ва сунъий интеллект соҳаларидаги қўшма лойиҳалар энди устувор вазифа бўлади.

Янги технологик даврнинг қийинчиликларига биргаликда жавоб

Сиёсатшунос Мурат Шамиловнинг сўзларига кўра, дунё технологик полицентризм даврига кирди. Бу давр глобал ривожланишнинг асосий йўналишини ва таъсир марказини белгилайди.

— Хитой глобал сунъий интеллект тизимини яратаётган давлатлардан биридир. Бироқ, глобал миқёсда сунъий интеллектни бошқаришни фақат битта давлатнинг ҳукмронлиги билан боғлаб бўлмайди. Дунё технологик полицентризм даврига кирмоқда, унда бошқарув бир нечта марказларга бўлинади, — деб тушунтирди маърузачи.

Унинг сўзларига кўра, WAIC конференциясида иштирок этиш шунчаки халқаро тажрибани кузатишдан кўпроқ нарсани англатади. Учрашувда ҳар бир мамлакат рақамлаштириш, сунъий интеллект ва давлат бошқаруви соҳаларида ўз ташаббусларини тақдим этиши мумкин.

Манарбек Қабазиев Қозоғистон ва Хитой ўртасидаги сиёсий ишонч янги технологик алоқалар учун йўл очганига ишонади. Икки давлат раҳбарларининг мунтазам учрашувларидан ташқари, БМТ, ШҲТ, ОҲИЧК ва «Марказий Осиё — Хитой» формати ҳам узоқ муддатли лойиҳаларни амалга оширишга таъсир кўрсатди.

– Президентнинг Хитойга ташрифи икки мамлакат ўртасидаги муносабатларни янги каналга айлантирди деб баҳолаш мумкин. Қозоғистон ва Хитой янги технологик даврнинг қийинчиликларига биргаликда қарши туришга тайёр, – дея хулоса қилди Манарбек Қабазиев.

Дарҳақиқат, экспертларнинг фикрлари битта нуқтада: ташриф икки томонлама ҳамкорликнинг янги моделини шакллантирди. Энди сунъий интеллект, рақамли иқтисодиёт, илмий тадқиқотлар катта аҳамиятга эга.

Президент ҳам ушбу позицияни билдирди.

– Бизнинг мақсадимиз — нафақат капитални жалб қилиш. Биз биргаликда янги технологияларни ривожлантириш, илмий тадқиқот марказларини яратиш, янги ишлаб чиқариш занжирини шакллантириш ва келажак йўналишини – билим иқтисодиётини бошқарадиган инсон капиталини ривожлантиришга интиламиз, – деди Қасим-Жомарт Тоқаев.

Шундай қилиб, Шанхайга ташриф якунланди. 15 миллиард долларлик шартнома имзоланди ва Data Center Valley лойиҳаси ва келажакнинг инновацион шаҳри – Алатау тақдимоти бўлиб ўтди. Энг муҳими, Қозоғистоннинг глобал сунъий интеллект иқтисодиётидаги ўрни аниқланди. Шу билан бирга, Хитойнинг илғор технологияларни баҳам кўриш нияти ва мамлакатнинг рақамли ривожланиш стратегияси икки томонлама ҳамкорликнинг мазмунига айланади.