Россиялик инвесторлар Қозоғистонда 70 та йирик лойиҳани амалга оширмоқда – Россия Президенти

Қозоғистон Республикасига давлат ташрифим арафасида Россия-Қозоғистон муносабатларининг ҳозирги ҳолати ва уларнинг истиқболлари ҳақидаги фикрларим билан ўртоқлашмоқчиман.

Россия ва Қозоғистон мустаҳкам дўстлик, яхши қўшничилик ва ўзаро манфаатли муносабатларни ўрнатган. Бу бизнинг умумий тарихимизга, чамбарчас боғлиқ маданиятимизга ва халқларимиз тақдирига асосланади. Икки мамлакатнинг стратегик шериклиги ва иттифоқи ўзаро ҳурмат ва ишонч тамойилларига асосланади. Бундай ҳамкорлик бутун Евроосиёда тинчлик, барқарорлик ва ижтимоий-иқтисодий ривожланишни таъминлашда муҳим омил ҳисобланади.

Биз кучли ҳамда ўсиш ва фаровонлик йўлига қадам қўйган Қозоғистонга алоҳида ҳурмат билан қараймиз. Мамлакатларингиз иқтисодиёти тез суръатлар билан ривожланмоқда. Халқ томонидан қўллаб-қувватланадиган самарали сиёсий тизим шакллантирилди. Яқинда Қозоғистонда замон талабларига жавоб берадиган ва мамлакат келажагини белгилайдиган янги Конституция қабул қилинди. Республика фуқароларининг аксарияти ушбу ҳужжатни ёқлаб овоз берди. Шу тариқа Президент Қасим-Жомарт Тоқаевнинг давлат институтларини мустаҳкамлаш, мамлакатни ҳар томонлама янгилаш ҳамда ижтимоий-иқтисодий ва маънавий жиҳатдан ривожлантириш йўлидаги ташаббусларини қўллаб-қувватлашини кўрсатди. Ишонаманки, бу кенг кўламли ислоҳотларнинг барчаси муваффақиятли амалга оширилади, давлатни мустаҳкамлашга ва халқ фаровонлигини оширишга ҳисса қўшади.

Биз Қасим-Жомарт Кемелевич билан самимий ва дўстона муносабатлар ўрнатдик. Учрашувларимиз ва музокараларимиз доимо равон ва самарали ўтади. Биз икки мамлакат ўртасида барча соҳаларда ўзаро манфаатли муносабатларни мустаҳкамлашдан манфаатдормиз.

Албатта, биз иқтисодий соҳага алоҳида эътибор қаратамиз. Чунки, Россия ва Қозоғистон йирик савдо шерикларидир. Мамлакатларимиз кетма-кет бир неча йил давомида экспорт ва импорт ҳажмининг юқори даражасини сақлаб келмоқда. Биз савдонинг катта қисмини миллий валютада амалга оширамиз. Қозоғистон иқтисодиётига инвестиция қилинган Россия капиталининг умумий ҳажми тахминан 30 миллиард долларни ташкил этади. Қозоғистондаги хорижий капитал иштирокидаги юридик шахсларнинг 40 фоиздан ортиғи россиялик шериклар билан биргаликда ташкил этилган компаниялардир. Республикада россиялик инвесторлар иштирокида 70 га яқин йирик лойиҳалар амалга оширилмоқда. Улар орасида автомобиль йиғиш, оғир машинасозлик, кимё саноати ва бошқа технологик соҳаларга оид янги лойиҳалар мавжуд. Бунинг натижасида аллақачон 60 мингдан ортиқ янги иш ўринлари яратилди.

Икки мамлакат энергетика соҳасидаги ҳамкорлик ҳам жадал ривожланмоқда. Қозоғистоннинг жаҳон бозорига экспорт қиладиган нефтининг 80 фоиздан ортиғи Каспий қувур линияси консорсиуми (КҚК), яъни Россия ҳудуди орқали ўтади. Республикани барқарор энергия таъминоти билан таъминлаш мақсадида биз "Газпром" иштирокида миллий газ транспорти инфратузилмасини оптималлаштириш ва кенгайтиришни режалаштирмоқдамиз. Шу билан бирга, Россия бизнес вакиллари Қозоғистондаги ҳамкорларига муқобил ва "тоза" энергия сектори учун зарур бўлган ноёб ишланмалар ва технологияларни таклиф қилмоқдалар.

Узоқ муддатли икки томонлама ҳамкорлигимизнинг яна бир муҳим йўналиши - бу "тинч атом" соҳасидаги ҳамкорлик. Қозоғистон ўзининг биринчи атом электр станциясини қуришни бошлади. Ушбу кенг кўламли лойиҳада "Росатом" давлат корпорацияси иштирок этмоқда. Ўтган йили Алмати вилоятидаги Балқаш кўли яқинида жойлашган АЭС майдончасида муҳандислик ишларини бошлаш маросими бўлиб ўтди.

Муҳим табиий ресурсларни ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш соҳасида икки томонлама ҳамкорлик мустаҳкамланмоқда. Бу жараён мамлакатларимизнинг узоқ муддатли технологик ва хомашё мустақиллигини мустаҳкамлашга бевосита ҳисса қўшади.

Йирик Россия IT компаниялари томонидан ишлаб чиқарилган инновацион дастурий маҳсулотлар Қозоғистон бозорида юқори талабга эга. Биз энг замонавий, яъни сунъий интеллектга асосланган рақамли платформалар ва ечимларни саноат ва қишлоқ хўжалиги, логистика ва транспорт, давлат ва муниципал бошқарув, солиқ тизими, таълим ва тиббиёт каби соҳаларга жорий этиш учун кучларни бирлаштириб, қўшма лойиҳаларни амалга оширмоқдамиз.

Бу йил биз космик тадқиқотларда муҳим қадам ташладик. 30 апрелда Россия-Қозоғистон ҳамкорликдаги илғор ўрта синфдаги "Союз-5/Сункар" ракетаси биринчи марта "Байтерек" мажмуасидан учирилди. Ушбу воқеа Юрий Гагариннинг Байқўнғир космодромидан Ернинг паст орбитасига тарихий парвозининг 65 йиллигига тўғри келди. Бу катта рамзий аҳамиятга эга.

Географик жиҳатдан қулай жойлашувимиз туфайли мамлакатларимиз логистика соҳасида улкан салоҳиятга эга. Шунинг учун биз "Шимол-Жануб" ва "Европа-Ғарбий Хитой" халқаро транспорт йўлакларини ривожлантиришга катта аҳамият берамиз.

Ҳамкорлигимизнинг яна бир муҳим йўналиши - экология ва биологик хилма-хилликни ҳимоя қилишдир. Қозоғистондаги дўстларимиз Амур йўлбарслари популяциясини тиклашга ёрдам бериш сўровини билдиришди. Шу муносабат билан тегишли муассасаларимиз сўнгги бир йил ичида аниқ ишларни амалга оширдилар. Хабаровск ўлкасида иккита йўлбарс ва уларнинг иккита боласи махсус овланди. Ҳайвонларнинг ҳолати батафсил ўрганилгандан сўнг, улар «Аэрофлот» рейси билан Қозоғистонга олиб келинди. Энди икки мамлакат олимлари Или-Балқаш давлат табиат қўриқхонасида ушбу ҳайвонларни маҳаллий муҳитга мослаштириш устида биргаликда ишламоқдалар. Йўлбарслар тез орада ўзларининг табиий яшаш жойларига қайтадилар.

Минтақалараро ва чегаралараро ҳамкорлик бизнинг яхши қўшничилик муносабатларимизни мустаҳкамлашга катта ҳисса қўшади. Савдо, таълим, фан ва маданият соҳаларида 80 дан ортиқ шартномалар имзоланди. Минтақавий форумлар ва кўргазмалар мунтазам равишда ўтказиб турилади. Турли делегациялар ва бизнес вакиллари тез-тез учрашиб туришади.

Гуманитар ва таълим соҳаларидаги алоқалар, академик ва илмий ҳамкорлик мустаҳкамланмоқда. Президент Тоқаев икки томонлама ҳамкорликни ривожлантиришда ёшларнинг иштироки муҳимлигини бир неча бор таъкидлаган. Мен бу фикрга тўлиқ қўшиламан. Сабаби, бизнинг ёшларимиз Россия-Қозоғистон муносабатларининг келажагини белгилайди, ютуқларимизни кўпайтиради ва ҳамкорлигимизга янги туртки беради.

Ҳозирда 60 мингдан ортиқ қозоғистонлик талабалар Россия университетларида, жумладан, Қозоғистондаги саккизта филиалда таҳсил олмоқда. Келгуси ўқув йилида Қозоғистон фуқаролари учун ҳукумат квотаси 800 тагача кўпаяди.

Қозоғистонда кўплаб етакчи Россия университетларининг филиаллари, жумладан, Москва давлат университети ва Москва давлат халқаро муносабатлар институтининг филиаллари фаолият юритади. 2025 йил сентябрь ойида Россияда Ал-Фаробий номидаги Қозоғистон миллий университетининг филиали очилди. Бу мамлакатимизда филиал очган биринчи хорижий олий таълим муассасаси. Буни таъкидлаш керак.

Биз Алмаида «Қозоғистон-Сириус» халқаро умумтаълим мактаби ва Иқтидорли болалар ва ўсмирлар марказини қуриш устида биргаликда ишлаяпмиз. Биз ушбу таълим муассасаларини 2029 йилда очишни режалаштирмоқдамиз. Шу билан бирга, биз Астанада иккинчи шунга ўхшаш мажмуа қуриш бўйича келишувга эришдик.

Биз ҳаммамиз Россия ва Қозоғистон халқларининг умумий тарихига катта ҳурмат билан қараймиз. Буюк Ватан урушидаги ғалаба биз учун айниқса муҳимдир. Мамлакатларимиз бирлашган ҳолда нацизмга қарши курашган ва катта йўқотишларга қарамай, фидойилик кўрсатиб, бутун Европада тинчлик ўрнатган оталаримиз ва боболаримизнинг қаҳрамонликларини ҳеч қачон унутмайди. Биз 8-9 май кунлари Буюк Ғалабанинг 81 йиллигига бағишланган тантаналарда иштирок этиш учун Москвага махсус келган Президент Тоқаевга самимий миннатдорчилигимизни билдирамиз.

Ўтган йилнинг ноябрь ойида Қозоғистон Президентининг мамлакатимизга давлат ташрифи арафасида "Российская газета"да "Абадий дўстлик - халқларимиз учун ёрқин йўл" сарлавҳали мақола чоп этилди. Унда Қасим-Жомарт Тоқаев икки мамлакатнинг стратегик иттифоқи Евроосиёда барқарорлик ва хавфсизликни сақлашда жуда муҳим омил эканлигини таъкидлади. Ўша пайтда, ноябрь ойида Москвада имзоланган Ҳар томонлама стратегик шериклик тўғрисидаги декларацияда икки давлат халқаро ҳуқуқ нормаларини, жумладан, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Низомини ҳурмат қилган ҳолда, янада адолатли кўп қутбли дунё тартибини ўрнатишдан манфаатдор эканлиги аниқ кўрсатилган эди. Россия ва Қозоғистон ўзаро тенглик тамойилларига, барча давлатларнинг қонуний манфаатлари ва уларнинг маданий ва тсивилизатсия хусусиятларини ҳисобга олишга асосланган ҳолда демократия талабларига мувофиқ халқаро муносабатларни ривожлантиришни қўллаб-қувватлайди.

Ҳозирги геосиёсий беқарорлик шароитида Россия ва Қозоғистон томонидан мустаҳкам ўрнатилган минтақавий ҳамкорлик механизмларининг аҳамияти ортганлиги аниқ. Бу ерда мен, аввало, кейинги саммити яқин кунларда Астанада бўлиб ўтадиган Евроосиё иқтисодий иттифоқи ҳақида гапиряпман. Бундан ташқари, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги, Коллектив Хавфсизлик Шартномаси Ташкилоти, Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти, Осиёда ўзаро ҳамкорлик ва ишончни мустаҳкамлаш бўйича конференция ва "Россия-Марказий Осиё" форматидаги учрашувларни ҳам тилга олишимиз мумкин.

Қасим-Жомарт Кемелович ташаббуси билан ташкил этилган Халқаро рус тили ташкилоти доирасида ҳам кўп ишлар қилинмоқда. Қозоғистон бунга катта ҳисса қўшмоқда. Биз буни юқори баҳолаймиз. Ушбу ноёб тузилманинг иши март ойида Москвада бўлиб ўтган биринчи вазирлар конференциясида бошланган. Ушбу ташкилот рус тилининг ролини ва рус тилидаги маданий-гуманитар маконни дунёдаги сақлаб қолишга қаратилган.

Умуман олганда, Россия Федерацияси Қозоғистон Республикаси билан кўп қиррали иттифоқчилик муносабатларини ҳар томонлама ривожлантиришга доимо тайёр. Ишонаманки, бўлажак ташриф давомидаги музокаралар Россия-Қозоғистон ҳамкорлигини янада мустаҳкамлашга янги туртки беради. Фурсатдан фойдаланиб, дўстона Қозоғистоннинг барча фуқароларига сиҳат-саломатлик ва фаровонлик тилайман!

Владимир ПУТИН,

Россия Федерацияси Президенти