Рақамли кодекс кучга кирди: қозоғистонликлар учун нималар ўзгаради

2026 йил 12 июлдан бошлаб Қозоғистон Республикасида Рақамли кодекс расман кучга кирди. У рақамли технологияларни тизимли ривожлантириш, сунъий интеллектдан кенг фойдаланиш ва барқарор рақамли муҳитни шакллантириш учун асос яратувчи муҳим ҳужжат ҳисобланади. Ушбу қонуннинг қабул қилиниши мамлакатнинг алоҳида-алоҳида ечимлардан давлат даражасидаги комплекс рақамли трансформацияга ўтишини англатади.

Рақамли кодекс илк бор қонунчилик даражасида инсоннинг рақамли ҳуқуқларини белгилаб беради. Фуқароларга ўз шахсий маълумотларини бошқариш, жумладан уларни ўчириш, анонимлаштириш ва қайта ишлашни чеклаш ҳуқуқи кафолатланади.

Биометрик маълумотлардан фойдаланишга алоҳида эътибор қаратилган: энди улардан фойдаланиш қатъий тартибга солинади. Муҳим янгиликлардан бири — автоматлаштирилган тизимлар ва сунъий интеллект алгоритмлари томонидан қабул қилинган қарорларни қайта кўриб чиқиш ҳуқуқининг жорий этилишидир. Бу жорий этилаётган технологияларнинг шаффофлиги ва ҳисобдорлигини таъминлайди.

Ҳужжат рақамли ҳужжатлар, маълумотлар ва тасдиқларни (жумладан, push-хабарномалар ва кодларни) тушунчаларини жорий этиш орқали ҳуқуқий майдонни кенгайтиради. Шунингдек, унда рақамли объектларнинг турлари (рақамли ёзувлар, активлар, ресурслар, платформалар, дастурий таъминот, рақамли тизимлар, рақамли инфратузилма объектлари, рақамли маълумотлар маҳсулотлари ҳамда Қозоғистон Республикаси қонунларида назарда тутилган бошқа рақамли объектлар) аниқ белгилаб берилган. Уларнинг асосий рақамли объектлар сифатидаги мақоми ҳам белгиланади.

Хусусан, давлат функцияларини бажариш, давлат хизматларини кўрсатиш ёки давлатнинг рақамли архитектурасини барқарор ишлашини таъминлаш учун мўлжалланган стратегик рақамли объектлар миллий рақамли объектлар мақомига эга бўлади. Бундай мақом Қозоғистон Республикаси қонунлари билан белгиланади.

Шунингдек, смарт-контрактлар ва тақсимланган тизимлардан фойдаланиш учун зарур шароитлар яратилади.

Муҳим янгиликлардан бири — рақамли маълумотлар маҳсулотларини алмашиш ва айланиши платформасини жорий этиш бўлди. Бу рақамли майдонча бўлиб, унда жойлаштирилган рақамли маҳсулотларга улардан фойдаланиш шартлари аниқ белгиланган ҳолда шаффоф кириш имконини беради. Кодексда «рақамли маълумотлар маҳсулоти» деганда маълумотларни қайта ишлаш натижасида ҳосил бўлган, расмийлаштирилган ва рақамли муҳитда самарали қўллашга тайёр бўлган яхлит натижа тушунилади.

Бунда бундай платформалар эгалари зиммасига киберхавфсизликни таъминлаш бўйича қатъий мажбуриятлар юклатилади: улар рухсатсиз кириш, маълумотлар сизиб чиқиши ҳамда Қозоғистон Республикаси қонунчилиги билан чекланган ҳолларда маълумотларни чегаралар орқали узатишнинг олдини олиши шарт. Шундай қилиб, бундай платформаларнинг яратилиши мамлакатда рақамли маълумотларнинг қонуний, хавфсиз ва шаффоф айланишини таъминлаш имконини беради.

Янги меъёрларга кўра, рақамли трансформация давлат органлари ва квазидержавий сектор учун мажбурий жараёнга айланади. Энди ҳар йиллик трансформация дастурлари раҳбарлар фаолияти самарадорлигининг асосий кўрсаткичи (KPI) бўлади.

Кодекс, шунингдек, киберхавфсизлик бўйича кучайтирилган стандартларни белгилайди ва ногиронлиги бўлган шахслар учун рақамли хизматлардан фойдаланиш имкониятини кафолатлайди.

Рақамлаштириш ва сунъий интеллект йилида Рақамли кодекснинг қабул қилиниши Қозоғистон фуқаролари манфаатларини ҳимоя қилиш ва технологик тараққиёт ўртасидаги мувозанатни таъминловчи яхлит ҳуқуқий базани яратади.

Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев жорий йил январь ойида Қозоғистоннинг Рақамли кодексини имзолаган эди.