— Муҳтарам жаноб Президент! Сўнгги икки йил ичида Сиз ва Хитой Раиси Си Цзиньпиннинг стратегик раҳбарлигида Хитой ва Қозоғистон ўртасидаги узоқ муддатли кенг қамровли стратегик шериклик чуқурлашиб, янги маъно касб этди. Икки томонлама муносабатларнинг ҳозирги ривожланиш даражасини қандай баҳолайсиз?
— Хитой ҳар доим Қозоғистон учун ниҳоятда дўст мамлакат бўлиб келган ва шундай бўлиб қолмоқда. Бизни узоқ чегара ва кўп асрлик яхши қўшничилик тарихи бирлаштиради.
Тарихнинг ўзи Қозоғистон ва Хитойни бирга бўлишга, бир-бирини қўллаб-қувватлашга ва халқларимиз учун ёрқин келажакни биргаликда қуришга олдиндан белгилаб қўйган. Қозоқ халқининг машҳур мақолида айтилганидек, "Йўли бирнинг — юки бир".
Биз Хитой билан дўстлигимизни қадрлаймиз. Айнан шу икки мамлакат ўртасидаги муносабатлар халқларимизнинг асосий манфаатларига жавоб беради ва бутун Евроосиё минтақасида тинчлик ва барқарорликнинг муҳим омили бўлиб хизмат қилади.
Қозоғистон-Хитой муносабатлари ҳозирда мисли кўрилмаган даражада юқори даражада, деб айтиш мумкин. Бу катта қувонч манбаидир.
Қозоғистонга бўлган самимий муносабати ва мамлакатимнинг нуфузли Евроосиё давлати сифатидаги ролини тушуниши учун Хитой Халқ Республикаси Раиси Си Цзиньпинга чин дилдан миннатдорман. Бизнинг давом этаётган сиёсий мулоқотимиз Қозоғистон-Хитой стратегик ҳамкорлигининг асосий марказига айланди.
Учрашувларимиз ҳар доим очиқ ва ишончли муҳитда ўтади. Биз икки томонлама кун тартибидаги асосий масалаларни батафсил муҳокама қиламиз ва долзарб минтақавий ва глобал ривожланиш масалалари бўйича позицияларни таққослаймиз.
Бу турдаги стратегик шериклик шунчаки дипломатик формуладан кўпроқ нарсани англатади. Бу, моҳиятан, савдо-иқтисодий ва инвестициявий ҳамкорлик, сиёсий мулоқотни чуқурлаштириш, халқаро майдонда ўзаро алоқаларни мустаҳкамлаш ва гуманитар алоқаларни кенгайтириш каби кенг кўламли соҳаларда яхши қўшничилик муносабатларини мустаҳкамлаш бўйича машаққатли ишдир.
Бизнинг стратегик ҳамкорлигимиз чинакамига кенг қамровли бўлиб, савдо, инвестиция, энергетика ва транспортдан тортиб саноат кооперацияси, қишлоқ хўжалиги, рақамлаштириш, тиббиёт, фан, таълим ва маданиятгача бўлган барча асосий соҳаларни қамраб олганини таъкидлашдан мамнунман.
Икки томонлама савдо янги рекордларни ўрнатишда давом этаётгани муҳим аҳамиятга эга. 2025 йил охирига келиб, унинг ҳажми 11 фоизга ўсиб, 50 миллиард долларга яқинлашди. Жорий йилнинг дастлабки олти ойида савдо айланмаси 27,2 миллиард долларга етди, бу деярли чоракка кўп. Хитой Қозоғистоннинг ташқи савдо шериклари орасида биринчи ўринда туради.
Шунингдек, яна бир жиҳатга эътибор қаратмоқчиман. Биз учун нафақат савдонинг миқдорий ўсиши муҳим; биз иқтисодий ҳамкорликнинг тузилишини ўзгартиришдан ҳам манфаатдормиз.
Ҳозирги глобал ривожланиш шароитида биз асосан хомашёга асосланган моделдан саноат ва технологик ҳамкорликка босқичма-босқич ўтишимиз керак — йирик қўшма корхоналар яратиш, илғор қайта ишлашни ривожлантириш, юқори қўшимча қийматга эга маҳсулотлар ишлаб чиқаришни кўпайтириш ва илғор технологияларни узатиш.
Мен бу борада келгусидаги ҳамкорлигимиз учун катта салоҳиятни кўрмоқдаман. Хитойлик дўстларимиз ва ҳамкорларимиз бизнинг фикримизни баҳам кўришлари қувонарли.
Яна бир стратегик соҳа транспорт ва логистикадир. Қозоғистон Шарқ ва Ғарб ўртасидаги табиий боғловчи омил ҳисобланади. Хитойлик ҳамкорларимиз билан биргаликда биз ушбу географик устунликни Евроосиё миқёсидаги замонавий транспорт ва логистика инфратузилмасига айлантирмоқдамиз.
"Бир макон, бир йўл" мегалойиҳасининг, Транскаспий халқаро транспорт йўлининг ривожланиши, янги темир йўл линияларининг қурилиши, қуруқ портлар ва логистика терминалларининг кенгайиши ва чегара инфратузилмасини модернизация қилиш Осиё ва Европа ўртасидаги транспорт алоқаларининг тубдан янги конфигурациясини шакллантирмоқда.
Ҳамкорлигимизнинг технологик жиҳати айниқса муҳимдир. Хитой сунъий интеллект, рақамли технологиялар, робототехника, янги энергия манбалари ва юқори технологияли ишлаб чиқариш соҳасида глобал миқёсда етакчи ўринни эгаллайди. Қозоғистон ўз навбатида тезлаштирилган рақамли трансформация йўлини белгилаб берди.
Сунъий интеллект бўйича Бутунжаҳон конференциясида иштирок этиш учун яқинда Шанхайга ташрифим давомида мен етакчи Хитой технология компаниялари раҳбарлари билан мазмунли учрашувлар ўтказдим.
Рақамли иқтисодиёт, ақлли ишлаб чиқариш, электрон тижорат, илмий тадқиқотлар ва кадрлар тайёрлаш соҳаларида қўшма лойиҳаларни амалга оширишда ўзаро манфаатдорлик аниқланди. Келгуси йилларда биз пойтахтимизда иқтидорли болалар учун ихтисослашган Қозоғистон-Хитой сунъий интеллект мактабини ташкил этишни режалаштирмоқдамиз.
Технологик ҳамкорлик Қозоғистон-Хитой ҳамкорлигининг янги босқичининг энг муҳим йўналишларидан бирига айланиши мумкин.
Мамлакатларимиз халқаро майдонда жадал ҳамкорлик қилмоқда. Биз Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг марказий ролини мустаҳкамлаш, халқаро ҳуқуқ тамойилларини ҳимоя қилиш, воситачилик ва чинакам кўп томонлама ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда низоларни тинч йўл билан ҳал қилиш борасида ўхшаш позицияларга эгамиз.
Қозоғистон "Яхлит Хитой" сиёсатига қатъий амал қилади ва давлатларнинг ҳудудий яхлитлиги тамойилининг бузилишига қарши чиқади.
Биз БМТ, ШҲТ ва ОҲИЧК доирасида мувофиқлаштиришни давом эттирамиз. Қозоғистон “Марказий Осиё — Хитой” форматидаги ҳамкорликни тўлиқ қўллаб-қувватлайди.
Кейинги йил Қозоғистон ва Хитой ўртасида дипломатик муносабатлар ўрнатилганининг 35 йиллигини нишонлайди. Тарихий меъёрларга кўра, бу нисбатан қисқа давр ичида мамлакатларимиз узоқ йўлни босиб ўтди.
Тўпланган сиёсий ишонч даражаси ва халқларимизнинг дўстлик ва ҳамкорликка бўлган самимий истаги кейинги тараққиёт учун ноёб истиқболларни очади.
Шунинг учун биз улкан, аммо тўлиқ эришиш мумкин бўлган мақсадларга дуч келмоқдамиз: ўзаро савдо ҳажмини 100 миллиард долларга етказиш ва иқтисодий ҳамкорлик сифатини ошириш.
Қозоғистон Хитой билан узоқ муддатли ва ҳар томонлама стратегик шерикликни изчил мустаҳкамлашга, уни янги мазмун билан тўлдиришга ва ҳамкорлик учун янги уфқлар очишга тайёр.
Ишончим комилки, Қозоғистон-Хитой муносабатларининг келажаги порлоқ, чунки мамлакатларимиз халқлари айнан шуни орзу қилади. Хитой мақолига кўра, "Агар одамлар бирлашса, ҳатто Тайшань тоғи ҳам кўчирилади".
— Евроосиёнинг марказида жойлашган Қозоғистон "Бир макон, бир йўл" ташаббусини биргаликда қуришда муҳим шерикдир. Сўнгги йилларда Хитой ва Қозоғистон чегара ўтиш пунктларини модернизация қилиш, ақлли божхона ва рақамли логистика яратиш соҳаларида ҳамкорликнинг янги форматларини фаол равишда ўрганиб чиқмоқдалар, шунингдек, чегаралараро темир йўл транспорти ва халқаро транспорт йўлакларини ривожлантиришда янги натижаларга эришмоқдалар. Икки мамлакат ўртасидаги алоқа ва логистика йўлакларини қуриш соҳасидаги ҳамкорлик истиқболларини қандай баҳолайсиз? Ушбу ҳамкорлик Қозоғистоннинг минтақавий транспорт ва логистика маркази сифатидаги ролини қандай қилиб янада мустаҳкамлайди?
— Юқорида айтиб ўтилганидек, транспорт ва логистика салоҳиятини ривожлантириш Қозоғистон учун стратегик устувор йўналиш ҳисобланади. Хитойдан Европага олиб бориладиган барча ер усти транзит юк ташишларининг тахминан 85 фоизи мамлакатимизга тўғри келади ва биз бу ҳажмни оширишга интиламиз. Шунинг учун Қозоғистон Хитойнинг "Бир макон, бир йўл" ташаббусини тўлиқ қўллаб-қувватлайди ва миллий стратегияларимизни янада уйғунлаштиришда фаол иштирок этишни давом эттиришга тайёр. Уч қитъани бирлаштирган ушбу мега-лойиҳа ғояси биринчи марта Президент Си Цзиньпин томонидан Астанада эълон қилингани рамзий маънога эга.
Мамлакатларимиз Евроосиё учун янги транспорт архитектурасини изчил шакллантирмоқда. Бу ишларнинг кўлами юк ташиш динамикасида яққол кўриниб турибди. 2025 йил охирига келиб, чегаралараро темир йўл транспорти ҳажми 35 миллион тоннадан ошди.
Автомобиль транспортида ҳам транспорт ҳажми ўсиб бормоқда. Ўтган йили тахминан саккиз миллион тонна юк ташилди, бу аввалги йилга нисбатан 40 фоизга кўп.
Яқинда мен Шарқ-Ғарб йўналишида юк ташиш ҳажмини икки баравар оширадиган ва Қозоғистон бўйлаб юк ташиш вақтини беш кундан уч кунгача қисқартирадиган янги Орол-Каспий денгизи автомагистралини қурилишига старт бердим.
Йўловчилар ҳаво қатнови ҳам ривожланмоқда. Мамлакатларимиз ўртасида ҳафтасига 21 та йўналишга 100 дан ортиқ режалаштирилган йўловчи рейслари амалга оширилади. Қозоғистон ва Хитойнинг энг йирик шаҳарлари ва вилоятлари ўртасидаги йўналишлар географияси ҳар йили кенгайиб бормоқда.
Яқинда Шанхайга ташрифим давомида Дўстликдан Алашанкоугача иккинчи темир йўл линиясини қуриш бўйича ҳукуматлараро келишув имзоланди. Унинг ишга туширилиши ушбу муҳим чегара ўтиш жойининг қувватини икки баравар оширади.
Аягўз — Тачэн йўналишида учинчи темир йўл линияси қурилиши давом этмоқда, бу мавжуд инфратузилмадаги тирбандликни сезиларли даражада камайтиради ва қўшимча 20 миллион тонна юк ташишни таъминлайди.
Транскаспий халқаро транспорт йўналиши ёки Ўрта йўлак бизнинг ҳамкорлигимиздаги устувор йўналиш бўлиб, Хитой ва Европа ўртасидаги транспорт тизимида муҳим бўғинга айланади.
Бизнинг умумий мақсадимиз — ушбу йўналишни иложи борича рақобатбардош қилиш. Шунинг учун биз ақлли божхона тизимини жорий этиш, ҳужжат айланишини рақамлаштириш, ахборот тизимларини синхронлаштириш ва чегара процедураларини автоматлаштиришга алоҳида аҳамият берамиз.
Қозоғистон ва Хитой чегарадан товарларни тезлаштириш учун мустаҳкам инфратузилма пойдеворини яратишда муваффақиятга эришдилар.
Ляньюньгандаги қўшма логистика терминали, Қорғас-Шарқий дарвоза қуруқ порти, Сиань ва Алматидаги терминаллар ва Ақтаудаги контейнер маркази муваффақиятли ишламоқда. Чэнду шаҳрида Қозоғистон-Хитой темир йўл юк терминали учун янги лойиҳа амалга оширилмоқда, у ерда Хитой томонининг розилиги билан Қозоғистон яқинда Бош консулхона очади.
Биз асосан Хитойнинг ишлаб чиқариш марказларини Қозоғистон орқали Каспий минтақаси ва ундан кейин Европа бозорларига боғлайдиган ягона тармоқ яратмоқдамиз.
Шундай қилиб, Қозоғистон Евроосиё транспорт ва логистика хабига айланишни мақсад қилган бўлиб, у ерда юк ташиш билан бир қаторда логистика, қайта ишлаш, ишлаб чиқариш, электрон тижорат ва замонавий хизматлар ривожланади.
Бошқача қилиб айтганда, биз транзит иқтисодиётидан транспорт алоқаси иқтисодиётига ўтишимиз керак. Охир-оқибат, мақсад бизнинг ноёб географик жойлашувимиз умумий тараққиётга, минтақавий ривожланишга ва фуқароларнинг фаровонлигини оширишга ҳисса қўшишини таъминлашдир.
— Ҳозирги вақтда Хитой ва Қозоғистон ўртасидаги амалий ҳамкорлик аста-секин анъанавий энергетика ва савдо соҳаларидан ташқарига чиқиб, ишлаб чиқариш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш ва яшил энергия каби янги соҳаларга кенгайиб бормоқда. Шу билан бирга, Сиз 2026 йилни Қозоғистонда рақамлаштириш ва сунъий интеллект йили деб эълон қилдингиз ва буни миллий ривожланишнинг асосий соҳаларидан бири сифатида белгиладингиз. Сизнингча, келажакда Хитой-Қозоғистон ҳамкорлиги учун янги ўсиш соҳалари қайси соҳаларда пайдо бўлади?
— Сиз мамлакатларимиз ўртасидаги ҳамкорлик сифат жиҳатидан янги босқичга кўтарилаётганини тўғри таъкидладингиз. Бугунги кунда у тобора кенгайиб бораётган соҳаларни қамраб олади — реал сектордаги анъанавий ҳамкорликдан тортиб, рақамли иқтисодиётдаги шерикликни ривожлантиришгача.
Қозоғистонда Хитой капитали иштирокидаги 9000 дан ортиқ компания муваффақиятли фаолият юритмоқда, бу мамлакатимиздаги деярли ҳар еттинчи хорижий корхонани ташкил этади. Улар орасида CNPC, CITIC, Huawei ва бошқа йирик компаниялар бор.
Хитой билан саноат ҳамкорлиги инвестиция ҳажми 62 миллиард доллардан ортиқ бўлган 260 та лойиҳани ўз ичига олади. Машинасозлик саноати бу соҳадаги ҳамкорликнинг динамик ривожланишининг ёрқин намунасидир. BYD, Howo, Yutong, Golden Dragon, Shacman, Jac, Jetour ва бошқа брендлар мамлакатимизда ишлаб чиқаришни йўлга қўйди. Ўтган йили Changan, Great Wall Motor ва Chery енгил автомобилларининг оммавий ишлаб чиқарилиши йўлга қўйилди.
Ҳамкорликнинг яна бир муҳим соҳаси металлургиядир. Бизнинг энг йирик компаниямиз Qarmet ишлаб чиқариш қувватларини модернизация қилиш, технологик самарадорликни ошириш ва асосий воситаларни янгилаш бўйича етакчи Хитой корпорациялари билан фаол ҳамкорлик қилмоқда.
Яшил энергия ҳамкорлиги доирасида Хитой иштирокида умумий қуввати тахминан 1,5 гигаватт бўлган 29 та лойиҳа амалга оширилди. Умумий қуввати 1,7 гигаваттдан ортиқ бўлган яна 11 та лойиҳа амалга оширилмоқда.
Илғор технологияларни жорий этиш борасида дунё ҳақиқатан ҳам янги технологик циклга кирмоқда. Сунъий интеллект, робототехника, катта маълумотлар ва автоматлаштириш аллақачон алоҳида соҳаларни эмас, балки иқтисодий ривожланиш моделини ўзгартирмоқда.
2026 йил Қозоғистонда рақамлаштириш ва сунъий интеллект йили деб эълон қилинди. Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазирлиги ташкил этилди ва Digital Qazaqstan миллий стратегияси тасдиқланди.
Шу тариқа Қозоғистон рақамли трансформация иқтисодиётни ва бутун жамиятни модернизация қилишнинг асосий воситаси эканлигини аниқ эълон қилди.
Шунинг учун Хитой билан рақамлаштириш соҳасида ҳамкорлик Қозоғистон учун жуда муҳимдир. Мамлакатингиз кучли технологик экотизимни шакллантирди ва сунъий интеллект, робототехника, электрон тижорат ва бошқа соҳаларни ривожлантиришда таъсирчан натижаларга эришди.
Ҳамкорлик истиқболлари чиндан ҳам улкан. Буларга сунъий интеллектни саноат ва кончиликда қўллаш, ақлли энергия тармоқларини бошқариш, ҳайдовчисиз транспорт, рақамли тиббиёт, ақлли шаҳарлар, сунъий йўлдош технологиялари, электрон тижорат, маълумотлар марказлари ва давлат хизматларини рақамлаштириш киради.
Бизнинг фикримизча, сунъий интеллект энг технологик жиҳатдан ривожланган мамлакатларнинг кичик доирасининг мулкига айланмаслиги, геосиёсий қарама-қаршилик ва босимнинг янги воситасига айланмаслиги керак. У бутун инсоният тараққиётига хизмат қилишга мўлжалланган. Мамлакатлар замонавий технологиялар, билим ва ҳисоблаш ресурсларидан адолатли фойдаланиш имкониятига эга бўлиши керак.
Шу муносабат билан бизнинг ёндашувларимиз Хитойнинг позициясига мос келади. Жорий йилнинг июль ойида Шанхайда Қозоғистон Жаҳон сунъий интеллект ҳамкорлик ташкилотининг (WAICO) 29 та асосчи аъзосига қўшилди. Бу сунъий интеллект соҳасидаги мамлакатларнинг саъй-ҳаракатларини мувофиқлаштириш учун очиқ ва самарали халқаро тизимни яратиш йўлидаги муҳим қадамдир.
Қозоғистон Евроосиё учун рақамли марказга айланишга интилади. Шу муносабат билан Экибастуздаги "Маълумотлар маркази водийси" лойиҳаси катта аҳамиятга эга.
Биз Alatau City лойиҳасига алоҳида эътибор қаратмоқдамиз. Ушбу лойиҳа ноёб иқтисодий ва технологик экотизимни яратишга қаратилган. Бу ерда рақамли ечимлар ва сунъий интеллект шаҳар бошқаруви, транспорт, энергетика, таълим ва давлат хизматларига интеграция қилинади. Биз халқаро тажрибани, жумладан, бир неча ўн йиллар давомида йирик юқори технологияли марказга айланган Шэньчжэннинг таъсирчан мисолини синчковлик билан ўрганиб чиқдик. Умид қиламанки, Хитой компаниялари Қозоғистонда шунга ўхшаш лойиҳаларни амалга оширишда муҳим рол ўйнайди. Ишончим комилки, келгуси йилларда мамлакатларимиз узоқ муддатли ва ҳар томонлама стратегик шерикликнинг янги юқори технологияли соҳасини ярата оладилар.
Шунингдек, 2026 йил 25 сентябрда Алматида бўлиб ўтадиган “Қозоғистон — Хитой” инвестиция форумини алоҳида таъкидламоқчиман. Мен иқтисодий ва инвестициявий ҳамкорлик учун янги, аниқ лойиҳаларни ишга тушириш учун платформа бўлиб хизмат қиладиган ушбу форумда иштирок этишни режалаштирмоқдаман.
— Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти, Хитой-Марказий Осиё механизми ва Осиёда ўзаро ҳамкорлик ва ишонч чоралари бўйича кенгаш (ОҲИЧК) Хитой ва Қозоғистон иштирокидаги кўп томонлама ҳамкорликни ривожлантириш учун муҳим платформалардир. Халқаро ва минтақавий вазиятдаги ҳозирги чуқур ўзгаришлар фонида ушбу механизмларнинг минтақавий бирдамлик ва ҳамкорликни мустаҳкамлаш, хавфсизлик ва барқарорликни сақлаш, Марказий Осиё мамлакатларининг ривожланиши ва тикланишини рағбатлантиришдаги ролини қандай баҳолайсиз? Сизнингча, Хитой ва Қозоғистон минтақавий хавфсизлик ва барқарорликни яхшироқ таъминлаш, умумий ривожланиш ва фаровонликни рағбатлантириш учун минтақавий ва халқаро ишларда мувофиқлаштириш ва ўзаро таъсирни қандай қилиб янада кучайтиришлари мумкин?
— Замонавий халқаро муносабатлар тизими чуқур инқирозда. Ўзаро ишончсизлик даври бошланди, геосиёсий қарама-қаршилик тубдан кучайди ва БМТнинг универсал, баҳссиз халқаро ташкилот сифатидаги обрўси ва салоҳияти пасайиб кетди. Чегаралараро муаммолар ҳам кучайди — терроризм ва иқлим ўзгаришидан тортиб, технологик тенгсизлик ва узилишларгача, глобал таъминот занжирларигача. Қозоғистон глобал тинчлик ва хавфсизликни таъминлаш учун барча халқаро саъй-ҳаракатларни бирлаштириш зарур деб ҳисоблайди. Бу ерда Хитойнинг йирик тинчликсевар куч сифатидаги ролини ортиқча баҳолаш қийин.
Шу нуқтаи назардан, Қозоғистон ШҲТ, “Марказий Осиё — Хитой” формати ва ОҲИЧКнинг конструктив ролини кўриб чиқади. Ушбу кўп томонлама тузилмалар тубдан умумий мақсадларга эга - тинчлик, хавфсизлик, ҳамкорлик ва тараққиёт. Шунинг учун ШҲТ алоҳида қизиқиш уйғотади. Бу йил Ташкилот ўзининг 25 йиллигини нишонламоқда. Мен 1996 йил апрель ойида "Шанхай бешлиги" ташкил этилган Шанхай саммитида иштирок этиш бахтига муяссар бўлдим. Унга кўплаб мамлакатларда қизиқиш ортиб бориши билан у кейинчалик кенгайиб, мустаҳкамланиб, бугунги ШҲТга - энг нуфузли ва самарали халқаро ташкилотлардан бирига айланди.
ШҲТ ўзининг энг муҳим хусусиятини — ўзаро ишонч, тенглик, мулоқот, маданий хилма-хилликка ҳурмат ва биргаликдаги ривожланишга содиқликка асосланган "Шанхай руҳини" сақлаб қолишга муваффақ бўлди. Мен бу тамойилларни халқаро ҳамкорлик учун "стандарт" деб биламан.
Юқорида айтиб ўтганимдек, Қозоғистон "Марказий Осиё — Хитой" форматини тўлиқ қўллаб-қувватлайди. Қисқа вақт ичида ушбу тузилма ўзининг долзарблигини исботлади ва минтақамиз давлатлари ва Хитой ўртасидаги кенг кўламли ўзаро таъсир учун фойдали механизмга айланмоқда.
Ўтмишга назар ташласак, Хитой Марказий Осиё халқлари билан биргаликда Буюк Ипак йўлининг ривожланиши ва гуллаб-яшнашига қандай ҳисса қўшганини кўришимиз мумкин. Хитой халқи ҳеч қачон қозоқларга ёмонлик қилмаган; аксинча, уларга ёрдам берган. Бу анъана бугунги кунгача сақланиб қолгани қувонарли.
Астанада бўлиб ўтган иккинчи “Марказий Осиё — Хитой” саммити давомида мамлакатларимиз авлодлараро дўстлик тамойилини ҳуқуқий шаклда мустаҳкамлаган ва олтита мамлакат ўртасидаги муносабатлар тарихида янги босқичга айланган абадий яхши қўшничилик, дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартномани имзоладилар.
Ушбу янги даврда Марказий Осиё мамлакатлари ва Хитой аллақачон ўзаро манфаатли минтақавий ҳамкорлик намуналарини кўрсатмоқда. Қозоғистон учун минтақамиз тинчлик, барқарорлик, ижодий шериклик ва барқарор ривожланиш ҳудуди бўлиб қолиши тубдан муҳимдир.
Ҳозирда биз ўз саъй-ҳаракатларимизни муайян муаммоларни ҳал қилишга қаратмоқдамиз: транспорт йўлакларини ривожлантириш, савдо тўсиқларини бартараф этиш, қўшма корхоналар ташкил этиш, замонавий қишлоқ хўжалиги технологиялари ва сувни тежайдиган ечимларни жорий этиш ва энергетика, рақамли иқтисодиёт, фан ва таълим соҳаларида ҳамкорликни кенгайтириш.
Бошқача айтганда, биз мамлакатларимизнинг географик яқинлигини барқарор иқтисодий ўзаро боғлиқликка, ҳамкорликнинг улкан салоҳиятини эса барқарор ўсишга ва халқларимиз фаровонлигини оширишга айлантириш вазифаси олдида турибмиз.
Осиёда ўзаро таъсир ва ишончни мустаҳкамлаш бўйича кенгаш Қозоғистон учун алоҳида аҳамиятга эга. Ўттиз йилдан кўпроқ вақт олдин мамлакатимиз БМТ доирасида бундай форумни яратиш ташаббуси билан чиққан эди. Осиёда ҳамкорлик ва ишончни мустаҳкамлаш бўйича кенгаш Осиё ҳудудининг қарийб 90 фоизини ва дунё аҳолисининг тахминан ярмини қамраб олиши ва хавфсизлик масалалари ва ишончни мустаҳкамлаш чораларини муҳокама қилиш учун тобора оммалашиб бораётган форумга айланиб бораётгани қувонарли.
Қозоғистон Хитойга ОҲИЧКни доимий қўллаб-қувватлагани учун миннатдор. Биз ОҲИЧКни тўлақонли халқаро ташкилотга айлантириш учун биргаликда ишлашда давом этамиз.
— 2026 йил Хитой ва Қозоғистон ўртасида маданий алмашинув йили деб эълон қилинди. Сўнгги йилларда икки мамлакат ўртасидаги гуманитар алоқалар тобора фаоллашиб бормоқда ва туризм, таълим, оммавий ахборот воситалари ва ёшлар алмашинуви соҳаларидаги ҳамкорлик икки мамлакат халқларини янада боғлаб, жадал ривожланмоқда. Хитой ва Қозоғистон ўртасидаги гуманитар алмашинувларда сўнгги йилларда эришилган натижаларни қандай баҳолайсиз? Сизнингча, икки томон икки томонлама муносабатларнинг ижтимоий пойдеворини янада мустаҳкамлаши мумкин, токи Хитой ва Қозоғистон ўртасидаги абадий дўстлик ғояси халқларимиз қалбида янада чуқурроқ илдиз отиши учун?
— Қадимий ҳақиқат шундай: давлатлар ўртасидаги муносабатлар одамлар ўртасидаги ишончдан бошланади. Одамлар бир-бирини билган, тушунган ва ҳурмат қилганда чинакам кучли давлатлараро муносабатлар пайдо бўлади. Шунинг учун биз “Қозоғистон — Хитой” ҳамкорлигининг гуманитар жиҳатига катта эътибор қаратамиз.
Ушбу муҳим соҳада ижобий натижаларга эришилди. Расмий сиёсий ва иқтисодий алоқалар билан бир қаторда, мамлакатларимиз фуқаролари ўртасида тўғридан-тўғри алоқалар ҳам фаол ривожланди.
2026 йилда Қозоғистон ва Хитой ўртасида "Маданиятларнинг ўзаро боғлиқлиги йили"нинг ўтказилиши бу тенденциянинг яққол тасдиғидир. Ўтган йили мен Пекинда Қозоғистон маданият марказини очдим. Хитой жамоатчилиги энди тарихий меросимиз, адабиётимиз, мусиқамиз, киномиз, миллий анъаналаримиз ва замонавий санъатимиз билан танишиш имкониятига эга.
Мен таълимга алоҳида аҳамият бераман. Бугунги кунда ўн минглаб қозоғистонлик талабалар Хитойда таҳсил олмоқда. Шу билан бирга, Қозоғистон университетларини танлаётган Хитой фуқаролари сони ортиб бормоқда. Қозоғистонда етакчи Хитой университетларининг филиаллари ва "Лу Бань устахонаси" муваффақиятли фаолият юритмоқда, академик мобиллик ва университетлараро ҳамкорлик дастурлари кенгаймоқда. Мен аллақачон айтиб ўтганимдек, рақамлаштириш ва сунъий интеллект бўйича Қозоғистон — Хитой мактабини яратишни таклиф қилдим.
Менинг фикримча, бу нафақат таълим лойиҳалари, балки икки томонлама муносабатлар келажагига стратегик инвестициялардир.
Ўзаро визасиз режимнинг жорий этилиши туризмни ривожлантиришга сезиларли туртки бўлди. Ўтган йили Қозоғистонга ташриф буюрган хитойлик сайёҳлар сони 962 минг кишига етди, бу 2024 йилдаги кўрсаткичдан 47 фоизга кўп. Тўғридан-тўғри ҳаво алоқаларининг кенгайиши ва янги автомобиль йўлларининг очилиши фуқароларимизнинг ўзаро саёҳатларга бўлган қизиқишини кучайтирмоқда.
Биз хитойлик дўстларимиз Қозоғистонни барча хилма-хиллиги билан — замонавий Астана ва қадимий Туркистон, Алмати тоғлари ва Манғистаунинг ноёб ландшафтлари, Буюк дашт ва Буюк Ипак йўли мероси, мусиқамиз, миллий чолғуларимиз, ошхонамиз ва меҳмондўстлик анъаналаримиз билан кўрсатмоқчимиз.
Шу билан бирга, Қозоғистон Хитойни катта қизиқиш билан кашф этмоқда — бугун тараққиётнинг таъсирчан намунасини намойиш этаётган қадимий цивилизацияга эга мамлакат.
Қозоқ ва хитой халқлари кўп асрлар давомида ёнма-ён яшаб келишган. Буюк Ипак йўли бир вақтлар одамларни, маданиятларни, билимларни ва цивилизацияларни боғлаган. Бизнинг умумий буюк ўтмишимиз халқларимиз ўртасидаги дўстликнинг ёрқин келажагининг пойдеворига айланди ва умумий тарихий тақдирга эга Миллатлар ҳамжамиятининг муваффақиятини олдиндан белгилаб берди.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон Хитой билан абадий ҳар томонлама стратегик шерикликни изчил мустаҳкамлашга тайёр — Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев.