Сунъий интеллект динозаврларни изларидан аниқлашни ўрганди

АSTANА. Kazinform — Берлиндаги Гельмгольц ва Эдинбург университети олимлари динозаврларнинг изларини мустақил равишда таниб, қайси турга мансублигини аниқлайдиган машинали ўқитиш усулини ишлаб чиқишди. Тадқиқот натижалари Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) журналида чоп этилди.

Тадқиқот давомида триасдан ҳозирги қушларгача бўлган даврни қамраб олган 1974 та из маълумотлар базаси қўлланилди. Усулнинг асосий хусусияти унинг инсон классификациясидан тўлиқ мустақиллигидир. Илгари нейрон тармоқлар изларни олдиндан белгилашни талаб қиларди, бу натижаларга бир томонлама таъсир кўрсатиши мумкин эди.

Бўлинган вариацион автокодер (β-VAE) асосидаги янги алгоритм изларнинг 8 та асосий хусусиятини мустақил аниқлади: босилиш шакли ва юкламаларнинг тарқалиши, бармоқларнинг ажралиши, бармоқларнинг мустаҳкамланиши, товонга юклама, бармоқлар ва товонлар ўртасидаги босилишнинг тарқалиши, товоннинг жойлашиши ва чап-ўнг юклама. Эксперт баҳолари билан солиштириш ҳолатларнинг 80-93% мос келишини кўрсатди.

Қушларга ўхшаш сўнгги триас ва эрта даврдаги баҳсли уч бармоқли излар алоҳида қизиқиш уйғотди. Агар бу изларни қушлар қолдирган бўлса, бу гуруҳнинг пайдо бўлиш санасини скелет топилмаларидан тахминан 60 миллион йил олдинга суриб қўяди.

Ҳозир олимлар икки тушунтиришни кўриб чиқмоқда. Биринчиси, қушлар ҳақиқатан ҳам эртароқ пайдо бўлган, аммо уларнинг суяклари ҳали топилмаган ёки изларни қушсимон оёқлари бўлган, юриши ўхшаш кичик динозаврлар қолдирган. Шотландиядан олинган излар уларнинг кўпчилиги тероподларга яқинлигини кўрсатди, бироқ уларнинг бир қисми орнитоподлар билан мос келади, бу гуруҳнинг энг қадимги вакиллари эканлигини англатади.

DinoTracker илова омма учун мўлжалланган. Фойдаланувчилар топилган изнинг шаклини юклаб, уни нейрон тармоққа асосланган классификацияни амалга ошириб, маълумотлар базаси билан солиштириш имконига эга.

— Бизнинг тадқиқотимиз кузатувсиз ҳам машинали ўқитиш моделларини ва қазилмаларни тўғри аниқлашга ёрдам бериш орқали илгари мавжуд бўлган палеонтологик муаммоларни ҳал қилиш мумкинлигини кўрсатади, — дейди олимлар.

Эслатиб ўтамиз, Хитойда тахминан 200 миллион йиллик динозавр излари топилди.