Ушбу кашфиёт энергетика, транспорт ва аэрокосмик саноат учун металлар яратишга ёрдам бериши мумкин.
Тадқиқот натижалари Nature журналида чоп этилди. Кучли совуқда кўплаб металлар мустаҳкам бўлади, аммо эгилиш ва чўзилиш қобилиятини йўқотади. Шу муносабат билан, ҳатто иссиқ муҳитда зарарсиз бўлиб туюладиган кичик ёриқ ҳам совуқда тезда ўсиши мумкин, бу эса металлнинг йўқ қилинишига олиб келади. Темир, вольфрам ва хром каби маълум бир кристалл тузилишга эга металлар бунга айниқса мойил.
Ўрганилган қотишмалар, аксинча, ўзининг эгилувчанлигини сақлаб қолди ва ҳатто -253°С ҳароратда ҳам олимлар ҳеч қандай мўртликни кузатмадилар. Металл деформациясининг одатий механизми совуқда ишламай қолганда, бу қотишмалар ишга тушадиган захира механизмга эга. Металл ички тузилишини қайта ташкил қилади ва ёрилиш ўрнига деформация қилишнинг янги усулини топади. Муаллифлар буни шаҳар йўли тўсилганда очиладиган айланма йўлларга ўхшатадилар.
Олимларнинг таъкидлашича, бу механизмни тушуниш жуда совуқ шароитларда фойдаланиш учун металларни лойиҳалаш учун янги стратегия яратиши мумкин.
— Биз бу қотишмалар ҳатто 20 К ҳароратда ҳам шикастланишга нисбатан ўзининг ажойиб қаршилигини сақлаб қолишини билиб ҳайрон бўлдик. Бундай материаллар иш пайтида жуда юқори ва жуда паст ҳароратларга дучор бўладиган компонентлар учун жуда фойдали бўлиши мумкин, — деди Оксфорд университетининг муҳандислик фанлари кафедраси профессори Донг Лю.
Тадқиқотнинг бош муаллифи, ҳозирда Кембриж университети профессори Дэвид Кук тадқиқотни Берклидаги Калифорния университетида олиб борди. Унинг сўзларига кўра, натижалар ҳатто ҳаддан ташқари ҳароратларда ҳам автоматик равишда мослашувчан бўлиб қолиш йўлини топадиган ички металл конструкцияларни лойиҳалаш имконини беради.
Тажриба учун олимлар намуналарни гелий билан -253°С гача совутиб, синов машинасида чўзиб, улар бардош бера оладиган юкни ўлчадилар. Кейин металл электрон микроскоплар ва компьютер симуляциялари ёрдамида текширилди. Синовлар Оксфордширдаги ISIS нейтрон ва Мюон тадқиқот марказида ўтказилди.
Тадқиқот Оксфорд университети, Берклидаги Калифорния университети, Берклидаги Лоуренс миллий лабораторияси ва Буюк Британия, АҚШ ва Сингапурдаги бошқа тадқиқот марказлари олимлари томонидан олиб борилди.
Эслатиб ўтамиз, хитойлик олимлар ядровий оптик соат яратдилар.