«Марказий Осиёда тинчлик, хавфсизлик ва фаровонлик йўлидаги бирлик» мавзусига бағишланган йиғилишда Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон парламентлари вакиллари иштирок этди.
Қурултой раиси йиғилиш иштирокчиларига сўзлаган нутқида Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев ташаббуси билан Қозоғистонда амалга оширилаётган кенг кўламли сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар ҳақида маълумот берди. У янги Конституция қабул қилинганига эътибор қаратиб, «Қонун ва Тартиб» тамойили, бирлик ва ҳамжиҳатликка асосланган Адолатли, Прогрессив ва Қудратли Қозоғистонни барпо этишнинг асосий йўналишларини тақдим этди. Сўнгги етти йилда
Давлат раҳбарининг ислоҳотлари натижасида мамлакат иқтисодиёти 30 фоизга ўсди, аҳоли жон бошига ялпи ички маҳсулот эса 15 минг доллардан ошди.
Шунингдек, у Президентнинг кеча Қозоғистон халқига йўллаган Мурожаатининг аҳамиятини таъкидлади. Ушбу ҳужжатда мамлакатнинг турли соҳаларида кенг кўламли қурилиш ишларини амалга ошириш вазифаси белгиланган. Бу ташаббуслар мамлакатни модернизация қилиш ва қозоғистонликлар учун янги имкониятлар яратишга хизмат қилади. Жумладан, янги йўллар, аэропортлар, вокзаллар ва шифохоналар қуриш, қишлоқ хўжалиги, транспорт ва сувдан фойдаланиш соҳаларини рақамлаштириш, энергетика секторини тубдан модернизация қилиш кўзда тутилган.
Қурултой раиси таъкидлаганидек, Давлат раҳбарининг ушбу ташаббуслари нафақат Қозоғистон тараққиётига янги суръат бағишлайди, балки бутун Марказий Осиё минтақасида иқтисодий ўсиш ва ҳамкорликни мустаҳкамлаш учун қўшимча имкониятлар яратади.
Учрашувда Айбек Дадебай мазкур форум минтақавий парламентлараро ҳамкорликнинг янги босқичига йўл очишини таъкидлади. Унинг фикрича, халқаро анжуман минтақавий барқарорликни мустаҳкамлаш, Марказий Осиёни барқарор тинчлик ва умумий тараққиёт маконига айлантиришга қаратилган.
“Бугун биз минтақавий хавфсизлик, сув ва экологик хавфсизлик, иқтисодий интеграцияни чуқурлаштириш масалаларини муҳокама қилмоқдамиз. Айтилганларнинг барчаси Марказий Осиё минтақасининг барқарор ривожланиши учун жуда муҳим. Ҳозирги қийинчиликларга фақат парламентларимизнинг саъй-ҳаракатларини бирлаштириш, қонун ижодкорлиги фаолиятини мувофиқлаштириш ва умумий ёндашувларни шакллантириш орқали жавоб беришимиз керак, деб ҳисоблайман. Парламент дипломатияси аниқ натижаларга йўналтирилган бўлиши лозим”, — деди Қурултой раиси.
Шунингдек, у давлат раҳбарлари ташаббуси билан XXI асрда Марказий Осиёни ривожлантиришга қаратилган дўстлик, яхши қўшничилик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартномани ратификация қилиш жараёни бошланганини айтди. Бундан ташқари, Парламентлараро форум, Марказий Осиё ва Озарбайжон мамлакатлари аёл етакчиларининг мулоқоти, минтақавий хавфсизлик ва ҳамкорлик мулоқоти каби майдончалар муваффақиятли фаолият юритаётганини қайд этди.
Муҳокамалар давомида Қозоғистон делегацияси минтақада тинчлик ва хавфсизликни таъминлаш, барқарор ривожланишни қўллаб-қувватлашга қаратилган парламентларнинг амалий ролини ошириш бўйича бир қатор таклифларни илгари сурди.
Жумладан, Марказий Осиёнинг ядровий қуролдан холи ҳудуд мақомини сақлаб қолиш муҳимлиги, шунингдек, Халқаро биологик хавфсизлик агентлигини ташкил этиш ташаббусининг долзарблиги таъкидланди.
Бундан ташқари, миграцияни назорат қилиш масаласи ҳам муҳокама қилинди. Қозоғистон ушбу йўналишдаги қонунчиликни мунтазам такомиллаштириб бораётгани ва ўз тажрибасини минтақадаги бошқа мамлакатлар билан бўлишишга тайёр экани қайд этилди.
Иқтисодий ва рақамли интеграция доирасида электрон савдо, божхона ишларини электрон бошқариш, инвестициялар, транспорт ва саноат кооперацияси соҳаларида қонунчилик тажрибасини алмашиш таклиф этилди. Бу йўналишлардаги ҳуқуқий тўсиқларни бартараф этиш ишбилармонлик муҳитини ривожлантиришга йўл очади. Қурултой раисининг фикрича, бундай қўшма қадамлар Қозоғистон Президентининг минтақалараро савдо ҳажмини 20 миллиард долларга етказиш ташаббусини амалга ошириш учун зарур шароит яратади.
Форумнинг асосий мавзуларидан бири сув ва иқлим хавфсизлиги бўлди. Қурултой депутатлари ҳамкасбларининг эътиборини Сувдан фойдаланиш бўйича ҳадли конвенцияни қабул қилиш ишларини жадаллаштириш зарурлигига қаратди.
Шунингдек, Орол масаласини ҳал этиш борасидаги қўшма ишларни кучайтириш масаласи кўтарилди. Шу муносабат билан Қозоғистон делегацияси сув ва иқлим масалалари бўйича экспертлар ҳамда Халқаро Оролни қутқариш жамғармаси вакилларини бирлаштирган ҳолда доимий парламентлараро мулоқотни йўлга қўйишни таклиф қилди.
Экологик мавзуни давом эттирган Айбек Дадебай минтақавий вазифаларни ҳал этишда жамият иштирокини таъминлайдиган самарали восита сифатида кўнгиллилар ҳаракатини ривожлантириш муҳимлигини таъкидлади. У кўнгиллилик ташаббусларини парламент даражасида қўллаб-қувватлашни ва ҳар йили Марказий Осиёнинг экологик масъулият ҳафталигини ўтказиш имкониятини кўриб чиқишни таклиф этди.
Шу билан бирга, Қурултой раиси таълим соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтириш ва минтақа мамлакатлари ўртасида янги технологиялар йўналишидаги алоқаларни мустаҳкамлаш истиқболларига тўхталди. Жумладан, Қозоғистон томонидан таклиф этилган сунъий интеллект соҳасидаги Марказий Осиё ҳамкорлиги дастурини ишлаб чиқиш ташаббусини қонунчилик даражасида қўллаб-қувватлаш масаласи муҳокама қилинди.
Қурултой раиси «Индустрия 4.0» соҳасидаги минтақавий ҳамкорликни ривожлантириш учун саноат маълумотларини тўплаш бўйича қўшма лойиҳаларни амалга оширишни таклиф қилди. Бунда Қозоғистонда ишлаб чиқилаётган Kazakhstan Physical AI Data Factory концепциясини асос қилиб олиш таклиф этилди.
Марказий Осиё мамлакатларининг саъй-ҳаракатларини бирлаштириши Physical AI технологиялари учун минтақавий маълумотлар хабини шакллантириш ва янги технологик ечимларни ривожлантириш имконини беради.
Ялпи мажлис якунлари бўйича форум иштирокчилари парламентлараро ҳамкорликни янада ривожлантиришга оид умумий ёндашувларни мустаҳкамлаган Душанбе декларациясини қабул қилди.
Ташриф доирасида Айбек Дадебай Тожикистон Республикаси Олий Мажлиси Миллий мажлиси раиси Рустами Эмомали ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати раиси Танзила Нарбаева билан икки томонлама учрашувлар ўтказди. Музокараларда қонун ижодкорлиги тажрибасини алмашиш йўллари муҳокама қилинди.
Форум давомида Қурултой депутатлари минтақавий хавфсизлик, парламент дипломатияси, иқтисодий интеграция ва экология масалалари кўриб чиқилган панель сессияларида ҳам фаол иштирок этди. Тадбир якунида делегация раҳбарлари Тожикистоннинг миллий қаҳрамони Исмоил Сомоний ҳайкали пойига гулчамбарлар қўйди.