Унинг сўзларига кўра, ҳозирда Таълим- маориф вазирлиги мактабларда мобиль телефонлардан фойдаланиш бўйича ягона тартиб-қоидани ишлаб чиқмоқда. Эксперт таъкидлаганидек, ҳужжат якуний келишув босқичида.
“Қозоғистонда дарс вақтида телефонлардан фойдаланишни чеклаш аввалдан назарда тутилган эди. Бироқ ҳар бир таълим муассасаси қоидаларни ички тартиб асосида мустақил белгилаб келган”, — деди Жазира Асанова.
Муҳокама қилинаётган қоидаларга кўра, 1-7 синф ўқувчилари дарслар бошланишидан олдин смартфонларини топшириши таклиф этилмоқда. 8-11 синф ўқувчилари учун ёндашув юмшоқроқ бўлади — смартфонлардан фақат таълим мақсадларида, масалан, рақамли ресурслар билан ишлаш учун фойдаланишга рухсат берилади.
Бундан ташқари, 16 ёшга тўлмаган болаларнинг ижтимоий тармоқларга киришини чеклаш, экрандан фойдаланиш вақти бўйича тавсиялар, шунингдек, алоҳида таълим эҳтиёжлари ва тиббий кўрсатмалари бўлган болалар учун махсус шартлар ҳам алоҳида муҳокама қилинмоқда.
“Бунда телефон боладан бутунлай олиб қўйилмайди — дарсдан ташқари вақтда у алоқа воситаси бўлиб қолиши керак. Қоидаларни бузганлик учун ота-оналарга нисбатан огоҳлантиришдан тортиб жаримагача бўлган жавобгарлик чоралари кўриб чиқилмоқда”, — дея таъкидлади эксперт.
Жазира Асанованинг сўзларига кўра, бундай чораларнинг зарурати нафақат интизом билан боғлиқ. Бугунги кунда смартфонлар ва ижтимоий тармоқлардан фойдаланиш масаласи дунёнинг кўплаб таълим тизимларида муҳокама қилинмоқда. Мутахассислар чекловлар сабаблари сифатида диққатни жамлаш қобилиятининг пасайиши, таълим натижаларининг ёмонлашиши ва кибербуллинг хавфини келтирмоқда.
“Бола телефондаги хабарнома туфайли чалғиб кетганидан сўнг, дарсга яна тўлиқ диққатини жамлаши учун ўртача 20 дақиқа вақт керак бўлади”, — деди у.
Экспертнинг фикрича, рақамли муҳит масаласи дарсдан ташқарига ҳам чиқади. Таъқиб ва кибербуллинг мактаб чатлари ва ижтимоий тармоқларда ҳам давом этиши мумкин.
Шу сабабли кўплаб мамлакатлар смартфонлардан фойдаланиш қоидаларини қайта кўриб чиқа бошлади. Агар 2023 йилда чекловлар мамлакатларнинг чорак қисмидан камроғида амал қилган бўлса, 2026 йил март ойига келиб улар 58 фоиз мамлакатда — дунёдаги 114 та таълим тизимида жорий этилган.
Жазира Асанованинг фикрича, мактаблар ва ота-оналар буйруқ расман эълон қилинишини кутмасдан, янги қоидаларга ҳозирдан тайёргарлик кўриши керак.
“Телефонлар қаерда ва қандай сақланишини, бола ота-онаси билан қандай боғланишини, фавқулодда вазиятда нима қилиш кераклигини ва танаффус пайтида экран ўрнига нимадан фойдаланиш мумкинлигини олдиндан ўйлаб, муҳокама қилиш зарур”, — деди эксперт.
Унинг сўзларига кўра, оиладаги рақамли маданиятга ҳам алоҳида эътибор қаратиш лозим. Болаларга рақамли муҳитда ўзини тутиш қоидаларини тушунтириш ва кутилмаган вазиятларга тўғри муносабат билдиришни ўргатиш муҳим.
“Бу тақиқнинг ортида шунчаки болаларнинг телефонини олиб қўйиш ғояси турибди, холос, деб бўлмайди. Масала анча кенг. Биз боланинг диққатини жамлаш қобилиятини қайта тиклашга ва унга технологиялардан онгли равишда фойдаланишни ўргатишга ҳаракат қиляпмиз”, — дея таъкидлади Жазира Асанова.
Шу билан бирга, экспертнинг фикрича, уйда бола смартфонда кўп вақт ўтказишда давом этса, мактабдаги чекловларнинг ўзи етарли эмас.
“Агар мактабда телефон олти соатга олиб қўйилса-ю, кечқурун бола унда яна беш-олти соат вақт ўтказса, муаммони ҳал қилмаган бўламиз. Рақамли маданият фақат мактаб, оила ва жамият биргаликда ҳаракат қилгандагина шаклланади”, — дея хулоса қилди у.
Муаллиф: Карина Кущанова