Қозоғистонда митохондриал алмаштириш терапияси синовдан ўтказилмоқда
ALMATY. Кazinform – Қозоғистон онадан юқадиган оғир ирсий касалликларнинг олдини олишга имкон берувчи инновацион усул бўлган митохондриал алмаштириш терапиясини қўллаган дунёдаги илк давлатлардан бирига айланиши мумкин.
Бу ҳақда Қозоғистон репродуктив тиббиёт ассоциацияси президенти, Халқаро репродуктив тиббиёт академияси ректори Вячеслав Локшин маълум қилди.
– Ўтган йилдан бери биз PERSONA клиникаси базасида АҚШдан келган таниқли олим, дунёга машҳур эмбриолог ва Орегон соғлиқни сақлаш ва фан университетининг эмбрион ва ген терапияси маркази директори Шуҳрат Миталипов билан биргаликда клиник тадқиқотлар олиб бормоқдамиз. Қозоғистон Буюк Британия ва Грециядан кейин ушбу усулни қўллаган илк давлатлардан бири бўлиши мумкин. Бу ирсий касалликларнинг олдини олишда янги имкониятлар очади, — деди у Минтақавий коммуникациялар хизматида бўлиб ўтган брифингда.
Унинг сўзларига кўра, ушбу технология онадаги шикастланган митохондриалларни соғлом донор митохондриаллари билан алмаштиради, шу билан бирга ота-оналарнинг генетик материалини сақлайди. Бу йўналиш генетика, тиббиёт ва биоэтика кесишмасидаги энг истиқболли ютуқлардан бири ҳисобланади.
Умуман олганда, 2026 йил ушбу соҳа учун муҳим босқич бўлди. Қозоғистонда ЭКО дастури орқали туғилган биринчи бола 30 ёшга тўлди. Бу вақт ичида мамлакатнинг репродуктив тиббиёти дастлабки тажрибалардан генетика ва молекуляр биология билан интеграциялашган юқори технологияли тизимгача ривожланди.
— Сўнгги уч ўн йилликда Қозоғистонда репродуктив тиббиёт соғлиқни самарали сақлайдиган йирик соҳага айланди. Мутахассисларнинг профессионаллиги туфайли мамлакатимизда 46 мингдан ортиқ узоқ кутилган болалар туғилди. Бу шифокорлар, эмбриологлар ва илмий ҳамжамиятнинг меҳнати туфайлидир, — деди Локшин.
Қозоғистон репродуктив тиббиёт ассоциацияси президентининг сўзларига кўра, «Аңсаған сәби» дастури доирасида ЭКО учун ажратилган квоталар сони етти бараварга ошди. Бу навбатни камайтирди ва минглаб оилаларга бепуштлик давосини олиш имконини берди. Фақат 2021-2025 йилларда мамлакатдаги 18 та клиникада 34 мингга яқин ЭКО цикллари ўтказилди, натижада 13 мингдан ортиқ бола туғилди.
Қозоғистон бу соҳада тиббий туризм марказига айланиб бормоқда. Сўнгги 10 йил ичида 40 дан ортиқ мамлакатдан беморлар даволаниш учун мамлакатга келишди. Шундай қилиб, маҳаллий клиникалар Марказий Осиё мутахассислари учун ўқув базасига айланди.
Локшиннинг сўзларига кўра, бундай муваффақиятларга қарамай, бу соҳада ҳам баъзи қийинчиликлар мавжуд. Улар орасида 35 ёшдан ошган аёлларда туғилишнинг пасайиши, тухумдонлар захираси паст бўлган ҳолларда даволашнинг мураккаблиги, шунингдек, технологияларни турли ижтимоий гуруҳлар учун янада қулайроқ қилиш бор.
Шу билан бирга, суррогат она бўлиш, донорлик дастурлари ва генетик технологиялардан фойдаланиш каби ахлоқий жиҳатларга эътибор қаратилмоқда.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, репродуктив тиббиётнинг келажаги фанлараро ёндашувларни ривожлантиришга, сунъий интеллект, тўқима биомуҳандислиги ва катта маълумотларни таҳлил қилишга боғлиқ.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистонда эгизаклар сони кўпайди, муддатидан олдин туғилган чақалоқлар улуши камайди.