Ўтган йили яратилган иш ўринларининг 361,9 минги ёки 64 фоизи доимий, 202,3 минги ёки 36 фоизи эса вақтинчалик иш ўринларидир.
Доимий иш ўринларининг кўпайиши аҳоли фаровонлигини оширишга ёрдам беради. Бундай иш фуқароларга барқарор даромад келтиради, уларга профессионал тажриба орттириш ва меҳнат унумдорлигини ошириш имконини беради.
Ҳозирда аҳолининг пул даромадининг учдан икки қисми ёлланма меҳнатдан келади.
Давлат раҳбарининг “Адолатли Қозоғистон – барчамиз ва ҳар биримиз учун. Ҳозир ва ҳар доим” сайловолди дастурида 2030 йилга бориб 3,3 миллион кишини иш билан таъминлаш кўзда тутилган. Бу йил 480 минг фуқарони иш билан таъминлаш режалаштирилган.
Қайси ҳудудларда энг кўп доимий иш ўринлари яратилди?
2025 йилда янги яратилган иш ўринлари орасида доимий иш ўринларининг улуши қуйидаги ҳудудларда энг юқори бўлди:
• Ақмола вилояти – 76% ёки 17,2 минг доимий иш ўрни;
• Қостанай вилояти – 76% ёки 24,5 минг;
• Жамбил вилояти – 72% ёки 38 минг;
• Ақтўбе вилояти – 71% ёки 38,5 минг;
• Чимкент шаҳри – 71% ёки 22,5 минг.
Ҳудудларда янги иш ўринларининг яратилиши аҳолининг яшаш жойларида ишлаши учун шароит яратади. Натижада, иш излаб бошқа жойга кўчиб ўтиш зарурати камаяди ва маҳаллий тадбиркорлик ва хизмат кўрсатиш соҳаси ривожланади.
Қайси соҳаларда янги иш ўринлари яратилди?
2025 йилда энг кўп доимий иш ўринлари қуйидаги соҳаларда яратилди:
• Бошқа иқтисодий фаолият турлари – 137,7 минг (38%);
• Таълим – 80,5 минг (22,3%);
• Қишлоқ хўжалиги, ўрмончилик ва балиқчилик – 60,4 минг (16,7%);
• Қурилиш – 27,6 минг (7,6%);
• Соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар – 25,2 минг (7%);
• Улгуржи ва чакана савдо, автотранспорт воситалари ва мотоциклларни таъмирлаш – 16,3 минг (4,5%);
• Транспорт ва омборхона – 10,9 минг (3%);
• Саноат – 3,2 минг (0,9%).
Бу маълумотлар шуни кўрсатадики, янги иш ўринлари нафақат ишлаб чиқариш ва инфратузилмани ривожлантириш соҳаларида, балки аҳолига ижтимоий ва бошқа хизматлар кўрсатувчи соҳаларда ҳам яратилмоқда. Бироқ, иқтисодиёт учун ишлаб чиқариш соҳасида иш ўринларини кўпайтириш жуда муҳимдир. Чунки бундай иш ўринлари қўшимча қиймат яратади ва бошқа соҳалардан маҳсулот ва хизматларга талабни оширади.
Бу ишлаб чиқаришни кўпайтириш ва соҳалар ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлаш имконини беради. Масалан, қурилишда иш ўринларининг кўпайиши қурилиш материаллари, юк ташиш ва логистика хизматларига, пудратчи ташкилотлар ишига талабни оширади. Худди шундай, саноат ва қишлоқ хўжалигининг ривожланиши нафақат корхоналарда, балки маҳсулотни қайта ишлаш, транспорт, савдо ва хизмат кўрсатиш соҳаларида ҳам янги иш ўринларини яратишга ёрдам беради.
Янги иш ўринларини яратиш иқтисодиётга қандай таъсир қилади?
Янги иш ўринларини яратиш иқтисодий ўсишнинг афзалликларини аҳолига етказишнинг энг муҳим усулларидан биридир.
Бандликни ошириш:
• аҳолининг меҳнат даромадларини оширади;
• ички бозорда истеъмол талабини оширади;
• бюджет ва ижтимоий жамғармаларга тушумларни оширади;
• ишсизликни ва ижтимоий тўловларга боғлиқликни камайтиради;
• ҳудудларда иқтисодий фаолликни кучайтиради;
• янги саноат тармоқлари учун зарур кадрлар салоҳиятини шакллантиради;
• товарлар ва хизматларга талабни кенгайтиради;
• янги корхоналар ва лойиҳалар туфайли кичик ва ўрта бизнесни ривожлантиришга ҳисса қўшади.
Бироқ, нафақат иш ўринлари сони, балки уларнинг сифати ҳам муҳим. Бу ерда иш ўринларининг барқарорлиги, иш ҳақи, меҳнат унумдорлиги ва касбий ўсиш имкониятларини ҳисобга олиш керак. Бу нафақат фуқаролар учун қисқа муддатли иш билан таъминлашни таъминлайди, балки уларнинг даромадларининг узоқ муддатли барқарор ўсишига йўл очади.
Расмий статистика маълумотларига кўра, 2026 йилнинг иккинчи чорагида Қозоғистонда иш билан банд бўлганлар сони 9,4 миллион кишига етди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 79,2 минг кишига кўп. Ўсиш асосан ёлланган ишчилар сонининг кўпайиши ҳисобига бўлди.
Шунинг учун келажакда барқарор ва юқори маошли иш ўринларини яратиш ва меҳнат унумдорлигини оширишга устувор аҳамият бериш керак. Айниқса, ишлаб чиқариш саноати, қурилиш, қишлоқ хўжалиги, транспорт ва қўшимча қиймат яратиш учун юқори салоҳиятга эга бошқа соҳаларни ривожлантириш муҳимдир.
Бундай чоралар аҳолининг барқарор бандлигини таъминлашга, фуқаролар даромадларини оширишга ва мамлакатда иқтисодий фаолликни мустаҳкамлашга ёрдам беради.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистоннинг қайта ишлаш саноатида 17,3 минг янги иш ўрни яратилади.