Лицензиялаш бозорни тозалайдими?
Қонун лойиҳасида ҳайдовчилик мактаблари учун лицензиялаш талабларини қайта жорий этиш кўзда тутилган. Мутахассисларнинг фикрига кўра, бу масала соҳада кўп йиллардан бери долзарб бўлиб келган.
Автосаноат эксперти Алексей Алексеевнинг сўзларига кўра, сўнгги ўн йил давомида автомактаблар хабарнома тартибида ишлаб келган, яъни муассаса очиш учун ваколатли органга фақат хабарнома юборишнинг ўзи етарли бўлган.
“Ҳозирда мамлакатда 727 та ҳайдовчилик мактаби фаолият юритиб келади. Улар лицензиясиз, хабарнома асосида хизматлар кўрсатадилар, яъни ҳайдовчилик мактабини очиш учун махсус рухсатнома олишнинг ҳожати йўқ, eGov портали орқали фаолият бошланганлиги ҳақида хабарнома юбориш кифоя. Бундай ҳолларда давлат таълим муассасасининг моддий-техник базасини, ўқитувчилар таркибини ёки таълим сифатини дастлабки текширишни ўтказмайди. Баъзи ҳайдовчилик мактабларида таълим сифатининг пасайишига заиф назорат сабаб бўлмоқда”, - деди эксперт.
Шу муносабат билан, лицензиялаш талабларининг қайта жорий этилиши бозорни тизимлаштириш ва талабларга жавоб бермайдиган ташкилотларни фильтрлаш имконини беради. Автотранспорт воситалари ҳайдовчиларини тайёрлаш бўйича профессионал ассоциация вакили Адил Алибековнинг сўзларига кўра, агар янги талаблар кучга кирса, ҳайдовчилик мактабларининг катта қисми фаолиятини тўхтатиши мумкин.
“Менимча, мактабларнинг ярмидан кўпи ёпилади. Чунки моддий-техника базаси, ўқитувчилари ва транспорт воситалари бўлмаган ташкилотлар мавжуд. Улар фақат сертификатлар сотиш билан шуғулланадилар”, – деди Адил Алибеков.
Унга кўра, автомактаб очиш учун ИИВ ахборот тизимига атиги бешта ҳужжат киритиш кифоя. Энг муҳими - бу тафсилотлар олдиндан текширилмаган. Натижада, баъзи ташкилотлар сохта сертификатни арзон нархда таклиф қилади, бу ҳалол ишлайдиган ҳайдовчилик мактабларининг рақобатбардошлигига салбий таъсир қилади.
Биометрик ва геолокация: курсантларнинг иштирок этиши қандай текширилади?
Ўзгаришлар лицензиялаш талаблари билан чекланиб қолмайди. Ҳужжатда ҳайдовчиларни тайёрлаш жараёнини тўлиқ рақамли назоратга ўтказиш назарда тутилган. Шу доирада курсантларнинг дарсларда ҳақиқий иштирокини назорат қилиш учун биометрик идентификация ва геолокация тизимини жорий этиш таклиф этилмоқда.
Адил Алибековнинг сўзларига кўра, бу чора автомактаблардаги формал ўқитиш амалиётига чек қўяди.
“Ўқувчи гуруҳда рўйхатдан ўтган бўлса-да, дарсга келмай, фақат тест жавобларини ёд олади. Буни тўхтатиш учун геолокация ва юзни аниқлаш тизими таклиф этилади. Курсант телефон орқали тизимга кирса, унинг ҳақиқий автомактабда ўқиётгани текширилади”, - деди маърузачи.
Қонун лойиҳасида йўл ҳаракати қоидаларини бузишни автоматик равишда аниқлайдиган техник воситалардан кенг фойдаланиш кўзда тутилган. Шунингдек, тиббий қарши кўрсатмалари бўлган фуқароларнинг транспорт воситасини бошқаришига йўл қўймаслик учун Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маълумотлари ИИВ ахборот тизимлари билан интеграция қилиниши режалаштирилмоқда. Шу билан бирга, тўланмаган жарималари бўлган ҳайдовчилар учун бир қатор давлат хизматларини олишда чекловлар жорий этиш масаласи кўриб чиқилмоқда.
Бундай ташаббусларга эҳтиёж соҳа текшируви давомида аниқланган камчиликлар орқали намоён бўлди. Жорий йил апрель ойида ИИВнинг ҳудудий бўлинмалари автомактаблар фаолиятини назорат қилиб, бир қатор қонунбузарлик ҳолатларини аниқлади. Текширув натижаларига кўра, баъзи автодромларда йўл белгилари ва ёритиш тизими талабларга жавоб бермаслиги маълум бўлди. Шунингдек, техник носозлиги бўлган транспорт воситаларидан фойдаланилгани аниқланган.
Бундан ташқари, мажбурий техник кўрикдан ўтмаган ҳамда суғурта полисига эга бўлмаган транспорт воситаларидан фойдаланган 59 та автомактаб фош этилди. Натижада 701 та ўқув гуруҳининг фаолияти тўхтатилди.
Амалий машғулотлар - асосий масала
Ҳайдовчиларни тайёрлаш тизимидаги муаммоларни фақат назоратни кучайтириш орқали ҳал қилиб бўлмайди. Чунки асосий муаммо ҳайдовчилик мактабларининг иши эмас, балки ўқитиш усулидир.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, бугунги кунда назарий дарсларнинг аксарияти имтиҳон варақаларини ёдлашга асосланган. Албатта, бу ёндашув ҳақиқий йўл ҳаракати вазиятларида тўғри қарорлар қабул қилишга ёрдам бермайди.
“Ҳайдовчиларни тайёрлаш усулини янгилаш керак. Маъруза йўл-транспорт ҳодисаларини таҳлил қилишга, қийин йўл участкаларини тушунтиришга ва кенг тарқалган хатоларни кўрсатишга қаратилиши керак.
Қозоғистонда ҳам балл тизимини жорий этиш масаласи муҳокама этиляпти. Тизимда қоидаларни бузган ҳайдовчининг баллари камайтирилади. Бундай амалиёт кўплаб мамлакатларда самарали восита сифатида қўлланилади”, - деди Алексей Алексеев.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, ҳайдовчилик мактабларининг яна бир камчилиги амалий дарсларнинг йўқлигидир. Натижада, ҳайдовчилик гувоҳномасини олган баъзи фуқаролар қийинчиликларга дуч келади. Айниқса, шаҳар бўйлаб ҳаракатланиш, машинани тўхтатиш, йўлакни алмаштириш каби кундалик машғулотларда тажриба етишмайди.
“Янги ҳайдовчилар ҳиссиётларга кўпроқ мойил бўладилар. Улар телефондан фойдаланиш, мусиқа тинглаш, суҳбатлашиш каби машғулотлар билан чалғийдилар. Улар масофани сақламайдилар, диққатлари бир жойга қаратилган. Умуман, машина ҳайдаш катта масъулиятдир”, - дейди мутахассис.
Унинг сўзларига кўра, ёши ҳам ҳайдовчининг йўлдаги хатти-ҳаракатларига таъсир қилади. Ёшлар кўпинча жасур ҳаракат қилишса-да, улар хавфларни тўлиқ баҳоламайдилар. Кекса одамлар, аксинча, кўпроқ ишончсиз ва қўрқинчли бўлиши мумкин. Шунинг учун, қисқа муддатли курсларда хавфсиз ҳайдаш кўникмаларини шакллантиришга устувор аҳамият бериш ва ўзларини ёдлаш билан чекламаслик керак.