Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаевнинг Қатарга ташрифи икки мамлакат ўртасидаги юқори даражадаги сиёсий ишончни яна бир бор тасдиқлади. Қатар амири Шайх Тамим бин Ҳамад Ол Соний билан учрашувда томонлар нафақат икки томонлама стратегик шерикликни янада ривожлантириш, балки Яқин Шарқдаги вазиятни ўз ичига олган долзарб халқаро масалаларни ҳам муҳокама қилишди. Иқтисодий ҳамкорлик, инвестициялар, логистика ва минтақавий барқарорликни мустаҳкамлаш истиқболларига алоҳида эътибор қаратилди. Президент Қасим-Жомарт Тоқаев Қозоғистон ва Қатар ўртасидаги сиёсий мулоқотнинг юқори даражасини яна бир бор тасдиқлади. Евросиё ва Яқин Шарқнинг кенгроқ геосиёсий контекстида икки мамлакат ўртасидаги муносабатларнинг тобора ортиб бораётган аҳамиятини қандай баҳолайсиз?
— Бугунги кунда Қозоғистон ва Қатар ўртасидаги шериклик шунчаки икки томонлама муносабатлардан кўра анча кенгроқ аҳамиятга эга бўлмоқда. Аввало, у Марказий Осиё ва Форс кўрфази ҳамкорлик кенгаши ўртасида стратегик кўприкни ташкил этади, Евроосиё ва Яқин Шарқни боғлайдиган муҳим геосиёсий йўлакни яратади. Бундан ташқари, иккала мамлакат ҳам ушбу ҳамкорликдан ўзларининг стратегик мустақиллигини мустаҳкамлаш, анъанавий глобал куч марказларига қарамлигини камайтириш учун фойдаланмоқда.
Бундан ташқари, шериклик Қатарнинг молиявий имкониятлари ва суюлтирилган табиий газ соҳасидаги кенг тажрибасини Қозоғистоннинг улкан минерал ва хом ашё салоҳияти, шунингдек, қишлоқ хўжалиги соҳасидаги имкониятлари билан бирлаштиради.
— Учрашув давомида Президент Тоқаев ва Қатар Амири нафақат икки томонлама ҳамкорликни, балки Яқин Шарқдаги воқеаларни ҳам ўз ичига олган ҳозирги халқаро вазиятни муҳокама қилишди. Бугунги кунда Қозоғистон ва Қатар каби ўрта державалар ўртасидаги мулоқот глобал муаммоларни ҳал қилишда қанчалик муҳим?
— Бундай давлатларнинг роли тобора муҳим аҳамият касб этмоқда. Қозоғистон ва Қатар дунёнинг энг йирик давлатлари ўртасидаги тобора кучайиб бораётган рақобат шароитида барқарорлаштирувчи омил бўлиб хизмат қилмоқда. Айнан шундай давлатлар халқаро қутбланишни камайтиришга қодир. Улар халқаро ҳамжамият томонидан нейтрал воситачилар сифатида қабул қилинади, бу уларни можароларни ҳал қилиш ва воситачиликда айниқса самарали қилади. Бундан ташқари, ўрта давлатлар ўртасидаги мулоқот халқаро ҳуқуқни мустаҳкамлаш ва глобал бошқарув институтларини такомиллаштиришдан манфаатдор давлатларнинг бирлашишига ёрдам беради.
— Қозоғистон кўп векторли ташқи сиёсатни давом эттирмоқда, бир вақтнинг ўзида Европа Иттифоқи, АҚШ, Хитой, Туркия, Форс кўрфази давлатлари ва бошқа ҳамкорлар билан муносабатларни ривожлантирмоқда. Ушбу дипломатик стратегия мамлакатнинг халқаро мавқеини қай даражада мустаҳкамлайди?
— Қозоғистоннинг кўп векторли сиёсати унинг халқаро майдондаги мавқеини сезиларли даражада мустаҳкамлайди. Биринчидан, ташқи сиёсий алоқаларини диверсификация қилиш мамлакатга бирон бир қўшни ёки глобал кучга ҳаддан ташқари қарамликдан қочиш имконини беради. Иккинчидан, Европа Иттифоқи, АҚШ, Хитой, Туркия ва Форс кўрфази давлатлари билан ҳамкорликка очиқлик хорижий инвестицияларни жалб қилишга ёрдам беради, бу эса миллий иқтисодиётнинг барқарорлигини сезиларли даражада оширади. Ниҳоят, бу мувозанатли ёндашув Қозоғистонни аста-секин барча йирик халқаро ўйинчилар томонидан тенг равишда талаб қилинадиган Евроосиёдаги асосий дипломатик ва логистика марказига айлантирмоқда.
— Президент Қасим-Жомарт Тоқаев Қозоғистон ташқи сиёсатининг асоси сифатида мулоқот, воситачилик ва кўп томонлама ҳамкорликнинг аҳамиятини доимий равишда таъкидлайди. Ушбу устуворликлар замонавий халқаро воқеликларга қай даражада мос келади?
— Бугунги кунда бундай стратегия замонавий халқаро вазиятнинг муаммоларига тўлиқ жавоб беради. Президент Тоқаевнинг кўп томонлама ҳамкорликка урғу бериши анъанавий халқаро хавфсизлик архитектурасининг аста-секин йўқ бўлиб кетишига бевосита жавобдир. Қозоғистон энг мураккаб халқаро масалалар бўйича музокаралар учун нейтрал платформа тақдим этиш қобилиятини аллақачон исботлади. Сурия бўйича Астана жараёни бунга ёрқин мисол бўла олади. Бу сиёсат Бирлашган Миллатлар Ташкилоти тамойилларига тўлиқ мос келади ва дунёнинг йирик давлатлари бир-бири билан алоқани тўхтатган тақдирда ҳам мулоқот каналларини сақлаб қолиш имконини беради.
— Сўнгги йилларда Қатар дипломатик ўйинчи сифатидаги мавқеини сезиларли даражада мустаҳкамлади ва Қозоғистон Марказий Осиёдаги етакчи ўрта державалардан бири сифатидаги мақомини мустаҳкамламоқда. Астана ва Доҳа ўртасидаги яқинроқ ҳамкорлик Евроосиё ва Яқин Шарқда барқарорликни оширишга ҳисса қўша оладими?
— Албатта. Қатарнинг Яқин Шарқдаги кенг дипломатик алоқалари ва Қозоғистоннинг Евроосиёдаги чуқур сиёсий алоқалари бир-бирини тўлдиради ва можароларнинг олдини олишга ёрдам берадиган кенг ўзаро таъсир тармоғини шакллантиради. Қўшма дипломатик ташаббуслар асосий халқаро транспорт ва энергетика йўналишлари бўйлаб кескинликни камайтиришда муҳим рол ўйнаши мумкин. Бундан ташқари, Қозоғистон ва Қатар биргаликда Осиёда ҳамкорлик ва ишончни мустаҳкамлаш чоралари бўйича конференция (ОҲИЧК) каби халқаро платформалар ишига янги туртки беришлари ва минтақавий хавфсизликни таъминлашдаги амалий ролларини кучайтиришлари мумкин.
— Қозоғистон ва Қатар иқтисодий диверсификация, рақамли трансформация, логистика ривожланиши ва халқаро транспорт алоқаларига фаол сармоя киритмоқдалар. Кейинги ўн йилликда ҳамкорликнинг қайси соҳалари энг катта стратегик салоҳиятни таклиф қилади?
— Ўрта транспорт йўлагини ривожлантириш энг истиқболли кўринади. Қатарнинг логистика бўйича тажрибасини Транскаспий халқаро транспорт йўналиши салоҳияти билан бирлаштириш Хитой ва Европа ўртасидаги транспорт самарадорлигини сезиларли даражада ошириши мумкин. Агросаноат комплекси ва озиқ-овқат хавфсизлиги соҳасидаги ҳамкорлик ҳам катта салоҳиятни таклиф этади. Қозоғистон улкан қишлоқ хўжалиги ресурсларига эга ва Форс кўрфази давлатларига юқори сифатли маҳсулотларнинг ишончли етказиб берувчисига айланиши мумкин. Яна бир истиқболли соҳа рақамли иқтисодиёт ва молиявий технологиялар соҳасидаги ҳамкорликдир. Астана халқаро молия маркази ва Қатар молия маркази ўртасидаги ҳамкорлик яшил облигациялар бозори, рақамли банк иши ва замонавий молиявий воситаларни ривожлантиришга ёрдам бериши мумкин.
— Президент Тоқаев Қатар Амирини Қозоғистонга ташриф буюришга таклиф қилди. Бундай ташриф қанчалик муҳим бўлиши мумкин ва қандай амалий натижаларни кутиш мумкин?
— Бундай давлат ташрифи икки томонлама муносабатларни сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариши мумкин. Икки мамлакат ўртасида кенг қамровли стратегик шериклик шартномасини имзолаш эҳтимоли юқори. Бундан ташқари, ушбу ташриф “Самруқ-Қазна” миллий жамғармаси ва Қатар инвестиция бошқармаси ўртасида кўп миллиард долларлик қўшма лойиҳаларни амалга ошириш учун йўл очиши мумкин. Амалий натижаларга тўғридан-тўғри ҳаво алоқаларини кенгайтириш, виза режимини янада либераллаштириш ва гуманитар ва маданий алмашинувларни ривожлантириш ҳам кириши мумкин.
— Президент Қасим-Жомарт Тоқаев кўп йиллар давомида, ташқи ишлар вазири бўлган давридан бери Қозоғистон ва Қатар ўртасидаги муносабатларни ривожлантиришда шахсан иштирок этиб келмоқда. Узоқ муддатли стратегик шерикликни шакллантириш учун дипломатик раҳбариятдаги изчиллик қанчалик муҳим?
— Дипломатик раҳбариятдаги изчиллик асосий омил ҳисобланади. Президент Тоқаевнинг Қатар билан муносабатларни ривожлантиришдаги узоқ йиллик иштироки институционал узлуксизликни таъминлайди ва икки томонлама сиёсатни қисқа муддатли сиёсий ўзгаришлар таъсиридан ҳимоя қилади. Раҳбарлар ўртасида кўп йиллар давомида ўрнатилган шахсий муносабатлар ҳатто энг мураккаб сиёсий ва иқтисодий масалаларни ҳам анча тезроқ ҳал қилиш имконини беради. Бундан ташқари, бундай узлуксизлик халқаро инвесторлар учун муҳим сигнал бўлиб хизмат қилади, ҳукумат сиёсатининг олдиндан айтиб бўлишини намойиш этади ва узоқ муддатли инфратузилма ва энергетика лойиҳаларини амалга ошириш учун зарур шарт-шароитларни яратади.