Мобиль алоқа ҳақидаги суҳбат кўпинча тарифлар нархидан бошланади. Абонент тўлови қанчага ошди, интернет пакети қанча туради, бизнинг алоқамиз бошқа мамлакатларга нисбатан арзонми? Бироқ, интернетнинг мавжудлигини фақат унинг нархига қараб баҳолаш тўғри эмас. Шунингдек, унинг тезлиги ва тарифга киритилган интернет миқдорини ҳам ҳисобга олиш керак.
Broadband Genie тадқиқотига кўра, 2026 йилда Қозоғистонда бир гигабайт мобиль интернетнинг ўртача нархи тахминан 30 центни ташкил этган. Бу тариф пакетларидаги ўртача нарх эмас, балки медиан нарх. Тадқиқотга киритилган 234 та мамлакат ва ҳудуд орасида Қозоғистон 53-ўринни эгаллади.
Дунёда бир гигабайт интернетнинг ўртача нархи 1,23 долларни ташкил этади, бу Қозоғистондаги нархдан тўрт баравардан кўпроқ. Бироқ, интернетнинг арзонлиги унинг тез ва сифатли эканлигини англатмайди. Шунинг учун, тариф нархидан ташқари, интернетнинг қанчалик тез ишлашига ҳам эътибор бериш керак.
Қозоғистон тезкор интернетга эга мамлакатлар орасида еттинчи ўринда туради
Speedtest Global Index рейтинги тезкор мобиль интернетга эга 55 мамлакат маълумотларини таққослайди. Ушбу мамлакатлар орасида Қозоғистон энг арзон ойлик тариф бўйича еттинчи ўринда туради.
Broadband Genie маълумотларига кўра, Қозоғистонда мобиль интернетнинг ўртача ойлик нархи 10,65 долларни ташкил этади. Юқорида тилга олинган 55 мамлакатда ўртача нарх 27 доллардан ортиқ. Шундай қилиб, бизнинг мамлакатимизда мобиль интернет ушбу гуруҳдаги мамлакатларга қараганда икки ярим баравардан кўпроқ арзон.
2026 йил сентябрь ойидаги маълумотларга кўра, рўйхатдаги энг арзон интернет — Вьетнамда. У ерда ойлик тариф нархи 5,14 долларни ташкил этади ва интернет тезлиги секундига 230,31 мегабитга етади. Грузияда тариф нархи 5,72 долларни, тезлиги 147,46 Мбит/с ни ташкил қилади.
Украинада ойлик тўлов 7,64 долларни ташкил этади, аммо интернет тезлиги 94,75 Мбит/с ни ташкил қилади. Ҳиндистонда тариф 7,82 долларни, тезлиги 126,92 Мбит/с ни ташкил қилади. Озарбайжонда интернетнинг ойлик нархи 9,93 долларни, тезлиги эса 98,92 Мбит/с ни ташкил қилади. Камбоджада эса тариф 9,98 долларни, интернет тезлиги эса 123,88 Мбит/с ни ташкил қилади.
Қозоғистонда ойлик тариф 10,65 долларни, интернет тезлиги эса секундига 93 мегабитни ташкил этади, бу бизнинг мамлакатимиздаги интернет юқоридаги баъзи мамлакатларга қараганда бироз қимматроқ бўлса-да, тезлик жиҳатидан улардан қолишмайди.
Тезкор интернетга эга бўлган барча мамлакатлар ҳам арзон уланишга эга эмас. Масалан, Бирлашган Араб Амирликлари, Қатар ва Қувайт тезлик рейтингида юқори ўринларда. Аммо бу мамлакатларда мобиль интернетнинг ойлик нархи 58,8 доллардан бошланади ва 80 доллардан ошади. Канадада интернет Қозоғистонга қараганда секинроқ бўлса-да, абонентлар беш ярим баравар кўпроқ пул тўлайдилар.
Қозоғистонликлар интернетдан жуда кўп фойдаланадилар
Нархи ва тезлигидан ташқари, алоқанинг мавжудлигини интернетдан фойдаланувчи одамлар сонида ҳам кўриш мумкин.
Халқаро электралоқа иттифоқи (ITU) маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистондаги битта мобиль интернет абоненти йилига ўртача 283 гигабайт маълумотдан фойдаланган. Бу ҳажм бутун дунё бўйлаб 184 гигабайтга тенг, яъни қозоғистонликлар интернетдан дунё бўйича ўртача кўрсаткичдан тахминан бир ярим баравар кўп фойдаланадилар.
Ойлик ҳисобда Қозоғистондаги битта абонент 23,6 гигабайтдан фойдаланади. Дунё бўйича ўртача кўрсаткич 15,3 гигабайтни, МДҲ мамлакатларида эса 22 гигабайтни ташкил этади. Шундай қилиб, қозоғистонликларнинг интернетдан фойдаланиш ҳажми минтақадаги ўртача кўрсаткичдан юқори.
Бу тенденция сўнгги йилларда кучайди. 2019 йилда битта абонент йилига 120 гигабайт интернетдан фойдаланган бўлса, 2025 йилда бу ҳажм 283 гигабайтга етди. Бу даврда дунёда йиллик истеъмол 72 гигабайтдан 184 гигабайтгача ошди.
Интернетдан кенг фойдаланиш кундалик ҳаётда рақамли хизматлардан кенг фойдаланишни кўрсатади. Банк иловалари, электрон ҳукумат хизматлари, видео қўнғироқлар, онлайн ўқитиш, масофавий иш ва ижтимоий тармоқлар энди кўпчилик учун одатий ҳолга айланди. Буларнинг барчаси электрон тижорат ва рақамли тўловларнинг ривожланишига йўл очади.
Интернетдан фойдаланиш ортиши билан тармоқдаги юк ҳам ортади
Абонентлар интернетдан қанчалик кўп фойдаланса, алоқа тармоғидаги юк ҳам шунча кўп ортади. Айниқса, зич жойлашган ҳудудларда ва кечқурун барқарор интернет тезлигини сақлаб қолиш қийин.
Масалан, бу йил Tele2 тармоғида ойига ўртача 40 гигабайт интернет ишлатилган. Kcell ва Activ тармоқларида бу ҳажм 2026 йилнинг биринчи ярмида 30,4 гигабайтга етди, бу бир йил ичида 63,4 фоизга ўсган. Beeline тармоғида эса жорий йилнинг иккинчи чорагида ҳар бир абонентга ойига 22,9 гигабайт қабул қилинди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 13,4 фоизга кўп.
Талаб ортиб бориши билан операторлар қўшимча базавий станцияларни ўрнатиши, ускуналарини янгилаши ва 4G ва 5G тармоқларини кенгайтириши керак бўлади. Буларнинг барчаси катта маблағни талаб қилади.
Компанияларнинг молиявий ҳисоботларига кўра, 2023 йилдан 2026 йилнинг биринчи ярмигача «Кселл» АЖнинг асосий капиталга инвестициялари 411,8 миллиард тенгега етди. «КаР-Тел» МЧЖ бу даврда 288,6 миллиард тенге сарфлади. «Мобайл Телеком-Сервис» МЧЖ эса 2030 йилга бориб ўз алоқа тармоғини ривожлантиришга 400 миллиард тенгедан ортиқ маблағ сарфлашни режалаштирмоқда.
Ахборот ва коммуникация соҳасига инвестициялар ҳам ошди. 2023–2025-йилларда унинг умумий ҳажми тахминан 1,2 триллион тенгега етди. 2026-йил январ-сентябрь ойларида соҳага 344,7 миллиард тенге инвестиция киритилди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 47 фоизга кўп.
Алоқа тарифлари инфляцияга нисбатан секинроқ ошди
Тармоққа катта миқдордаги инвестициялар ва Интернетдан фойдаланиш ҳажмининг ошишига қарамай, алоқа тарифлари бошқа товарлар ва хизматларга қараганда секинроқ ошди.
2020 йил декабридан 2026 йил сентябригача қўнғироқлар, интернет ва SМSларни ўз ичига олган тариф режалари учун обуна тўлови 58,4 фоизга ошди. Бу даврда умумий инфляция 86,8 фоизни ташкил этди. Озиқ-овқат нархлари 88 фоизга, ноозиқ-овқат товарлари 83,4 фоизга ва пуллик хизматлар 88,5 фоизга ошди.
Аҳоли даромадлари ҳам ошди. 2026 йилнинг иккинчи чорагида ўртача даромад 410 минг тенгега етди, бу 2020 йилга нисбатан номинал кўрсаткичда икки баравардан кўпроқ.
Миллий статистика бюросининг маълумотларига кўра, аҳолининг умумий харажатларининг 3,4 фоизи алоқа хизматларига сарфланади. Бу улуш сўнгги йилларда сезиларли даражада ўзгармади.
Яна бир муҳим факт: 2020–2025 йилларда ҳар бир абонентга тўғри келадиган йиллик интернетдан фойдаланиш 160 гигабайтдан 283 гигабайтгача ошди. Бу 77 фоизга ўсишдир. Бу даврда абонент тўлови 58 фоизга ошди, яъни тўловнинг ошишига қарамай, тарифга киритилган интернет миқдори ҳам ошди. Бунинг натижасида ҳар бир абонент учун бир гигабайт интернет нархи камайди.
Умуман олганда, маълумотлар шуни кўрсатадики, Қозоғистонда мобиль интернет арзон, унинг тезлиги юқори ва ундан фойдаланувчилар ва истеъмолчилар сони ортиб бормоқда. Ҳозирги вазифа ушбу суръатни сақлаб қолиш ва интернет сифатини пасайтирмасликдир. Бунинг учун алоқа тармоқларини модернизация қилиш ва инфратузилмани янада ривожлантириш зарур.