Иқтисодиёт фанлар номзоди, "Иқтисодий тадқиқотлар институти" АЖ Барқарор ривожланиш мақсадлари котибияти директори Бақитгул Қамбар мамлакат иқтисодий ривожланишидаги асосий ўзгаришларга эътибор қаратди.
Экспертнинг сўзларига кўра, 2019 йилдан кейинги давр COVID-19 пандемияси, геосиёсий вазият ва жаҳон иқтисодиётидаги ўзгаришлар каби омилларга тўғри келди. Қозоғистон иқтисодиётининг халқаро муносабатларга яқин боғлиқлигини ҳисобга олган ҳолда, ташқи омиллар ҳам мамлакатдаги айрим тармоқларнинг ривожланишига таъсир кўрсатди.
Шунга қарамай, сўнгги етти йил ичида аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи ички маҳсулот сезиларли даражада ўсди.
– Сўнгги 7 йил ичида Қозоғистоннинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи ички маҳсулоти 2,3 бараварга ўсиб, 2026 йилнинг биринчи чораги ҳолатига кўра 1 661 600 тенгени ташкил этди. Бу даврда аҳоли жон бошига реал ЯИМнинг ўсиш суръати ҳам ошганини кўриш мумкин. Масалан, 2025 йилда аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи ички маҳсулот 2019 йилга нисбатан 161,6% га ўсди. Бироқ, 2020 йилда бошланган пандемия ва бошқа омиллар туфайли у 2022 йилда 159,8% гача пасайди. 2025 йилда у 181,1% гача ўсди, — деди Бақитгул Қамбар.
Ишлаб чиқариш саноатининг улуши 14% га етди
Иқтисодиёт таркибидаги ўзгаришлардан бири бу ишлаб чиқариш саноатининг улушининг ошиши. 2019 йилнинг биринчи чорагида ишлаб чиқариш саноатининг ЯИМдаги улуши 11,8% ни ташкил этди. Агар 2025 йил охирида бу кўрсаткич 12,8% га етган бўлса, 2026 йилнинг биринчи ярмида у 14% ни ташкил қилди.
Иқтисодчининг сўзларига кўра, бу йўналишдаги ўзгаришларга қарамай, иқтисодиёт тузилмасини янада сифатли диверсификация қилиш Қозоғистоннинг стратегик мақсадларидан бири бўлиб қолмоқда.
Аҳоли сони тез суръатлар билан ўсди
Иқтисодий кўрсаткичлар мамлакат аҳолисининг ўсишига мослашиб бормоқда. Экспертнинг фикрига кўра, 2012-2019 йилларда Қозоғистон аҳолиси 1 миллион 720 минг 999 кишига, 2019-2026 йилларда эса 2 миллион 105 минг 180 кишига кўпайган.
Шу муносабат билан, аҳолининг ўсишига қарамай, аҳоли жон бошига тўғри келадиган иқтисодий кўрсаткичларнинг ўсиши мамлакат иқтисодиёти ҳажмининг ўсиб бораётганидан далолат беради.
7 йил ичида ўртача иш ҳақи 2,4 баравар ошди
Ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши аҳоли фаровонлигига ҳам ижобий таъсир кўрсатгани сезилади. Шуни таъкидлаш керакки, Қозоғистонда ишчиларнинг ўртача соатлик иш ҳақи сўнгги 7 йил ичида 2,2 баравар ошди.
Аҳоли реал даромадларининг ўсиши билан бирга, ўртача ойлик даромад ва ўртача даромад ўртасидаги тафовут ҳам камайди. Масалан, 2019 йилда ўртача ва медиан даромад ўртасидаги тафовут 66% ни ташкил этган бўлса, 2025 йилда 39,6% гача пасайди.
– Бу ўртача иш ҳақи ҳозирда сезиларли даражада ўсиб бораётганидан далолат беради. Аниқроғи, 2019 йилда ўртача иш ҳақи — 185 487 тенге, медиан иш ҳақи — 112 195 тенге, 2025 йил охирига келиб ўртача иш ҳақи — 443 315 тенге, медиан иш ҳақи 317 512 тенгега етди. Демак, агар ўртача иш ҳақи 7 йил ичида 2,4 бараварга ошса, даромадни аниқроқ акс эттирадиган медиан иш ҳақи 2,8 бараварга ошди, — деб тушунтирди эксперт.
Норасмий бандлик камайди
Меҳнат бозоридаги яна бир ўзгариш норасмий банд бўлганлар улушининг камайишидир. Бақитгул Қамбарнинг сўзларига кўра, 2019 йилда бу кўрсаткич 13,7% ни ташкил этган бўлса, 2025 йил охирига келиб у 10,1% гача камайди. Шундай қилиб, сўнгги ўн йил ичида норасмий банд бўлганлар улуши қарийб икки баравар камайди.
— Шунинг учун, сўнгги 7 йил мамлакатимиз ривожланиши учун барқарор пойдевор яратишда узоқ муддатли стратегик мақсадларни илгари суришда яна бир муҳим босқич бўлди, дейиш учун барча асослар бор, — деди Иқтисодий тадқиқотлар институти мутахассиси.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон сўнгги 10 йил ичидаги энг яхши натижаларга эришди.