29 июль куни Қозоғистон электр энергияси ассоциациясида йиғилиш бўлиб ўтди. Унда Қозоғистон Республикаси Миллий иқтисодиёт вазирлигининг Табиий монополияларни тартибга солиш қўмитаси вакиллари ва мамлакат ҳудудларидан энергетика муассасалари раҳбарлари ва мутахассислари иштирок этди.
Йиғилиш иштирокчилари энергетика лойиҳалари қаерда молиялаштирилиши, аризалар қандай кўриб чиқилиши ва корхоналар маблағ олиш учун қандай талабларни бажариши кераклиги масалаларини муҳокама қилишди. Умуман олганда, “Энергетика ва коммунал хизматлар соҳасини модернизация қилиш” миллий лойиҳаси доирасида ушбу соҳани 2029 йилгача ривожлантириш учун 6,2 трлн тенге ажратилган.
Табиий монополияларни тартибга солиш қўмитаси номидан Стратегик таҳлил ва халқаро интеграция департаменти бошлиғи Саягул Умирзақова сўзга чиқди. У иштирокчиларга лойиҳаларни молиялаштириш тартиби, фоиз ставкаларини субсидиялаш механизмлари ва молиявий ташкилотлар билан қандай ишлашни тушунтирди.
Тизимни модернизация қилиш учун маблағларни Қозоғистон Тараққиёт Банки, иккинчи даражали банклар, халқаро молия ташкилотлари, бюджет кредитлари ва хусусий инвестициялар орқали жалб қилиш мумкин. Ушбу Миллий лойиҳанинг молиявий оператори «Бәйтерек» холдинги ҳисобланади.
Кредит қийматига ва унинг аҳоли томонидан тўланадиган тарифга қандай таъсир қилишига алоҳида эътибор қаратилди. Истеъмолчиларга оғирлик қилмаслик учун кредит фоиз ставкаларини субсидиялаш, яъни уларни пасайтириш кўзда тутилган. Бундан ташқари, бюджет пуллари ва бозор кредитларини бирлаштириш орқали ҳудудлардаги лойиҳаларнинг йиллик молиялаштириш ставкасини 19 фоиздан 13 фоизгача камайтириш мумкин.
Табиий монополияларни тартибга солиш қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилда «Бәйтерек» холдинги табиий монополия субъектларининг 625 млрд тенгега тенг 318 та лойиҳасини кўриб чиқди ва тасдиқлади. Ушбу маблағлар Қозоғистон Тараққиёт Банки, иккинчи даражали банклар, халқаро молия ташкилотлари ва ҳокимликларнинг қимматли қоғозларини сотиб олиш механизми орқали жалб қилинади.
Учрашув иштирокчиларига “Энергетика ва коммунал хизматлар соҳасини модернизация қилиш” электрон платформаси қандай ишлаши ҳам тушунтирилди. Ушбу тизимда лойиҳанинг бошидан охиригача бўлган бутун жараён шаффофдир: ариза бериш ва маблағ йиғишдан тортиб, қурилиш-монтаж ишлари ва объектни ишга туширишгача. Бундан ташқари, платформа иш вақтини, ажратилган маблағларнинг ҳажмини ва улардан фойдаланишни қатъий назорат қилади.
Энергетика муассасалари вакиллари ҳужжатларни тайёрлаш, кредит шартлари, аризаларни кўриб чиқиш, молиявий ва техник операторлар билан ҳамкорлик бўйича ўз саволларини беришди. Бундан ташқари, лойиҳани тасдиқлаш ва маблағ йиғиш жараёнида юзага келадиган амалий масалалар муҳокама қилинди.
Электр таъминоти соҳасидаги Миллий лойиҳа доирасида 15,7 минг километрдан ортиқ электр узатиш линияларини таъмирлаш режалаштирилган. Икки йилдан сўнг тармоқларнинг эскириш даражаси ўртача 67 фоиздан 62 фоизгача, авариялар сони 3,9 фоизга ва электр энергияси истеъмоли 0,6 фоизга камайиши режалаштирилган.
Тармоқни модернизация қилишдан ташқари, 2029 йилга қадар 27 та энергия ишлаб чиқарувчи объектни қуриш ва модернизация қилиш режалаштирилган. Ишга туширилиши режалаштирилган умумий қувват 7309 МВтни ташкил этади.
Йиғилиш якунида Таббий монополияларни тартибга солиш қўмитасии вакиллари энергетика муассасаларининг ҳужжатларни тайёрлаш, молиялаштириш шартлари, фоиз ставкалари субсидиялари ва “Энергетика ва коммунал хизматлар соҳасини модернизация қилиш” электрон платформаси орқали аризаларни топшириш бўйича саволларига жавоб беришди.
Йиғилиш якунида Қозоғистон Электр энергетикаси ассоциацияси, Қўмита ва энергетика муассасалари ўртасида тўғридан-тўғри, тезкор алоқа каналини яратиш бўйича келишувга эришилди. Ушбу канал орқали табиий монополия субъектлари лойиҳаларни амалга ошириш бўйича саволлар юборишлари ва молиялаштириш, ҳужжатларни тайёрлаш ва лойиҳаларни тасдиқлаш бўйича тезкор жавоблар олишлари мумкин. Ушбу канал орқали муассасалар “Энергетика ва коммунал хизматлар соҳасини модернизация қилиш” миллий лойиҳаси бўйича саволлар беришлари ва молиялаштириш, ҳужжатларни тайёрлаш ва лойиҳаларни тасдиқлаш бўйича тезкор маслаҳатлар олишлари мумкин.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон энергетика тизими қандай ўзгариши мумкинлиги ҳақида хабар берган эдик.