12 ноябрь куни Франция павильонида БМТнинг Иқлим ўзгариши бўйича Ҳадли конвенцияси (CОР31) иштирокчиларининг 31-конференцияси доирасида «Declaration to Triple Nuclear Energy by 2050» номли тадбир бўлиб ўтди. Тадбир 2050 йилга қадар дунё атом энергияси қувватини уч баравар ошириш бўйича халқаро ташаббусни амалга оширишга бағишланди.
Қозоғистон Республикаси Экология ва табиий ресурслар вазири Алибек Қуантиров тадбирда иштирок этди ва Қозоғистоннинг ядро энергиясини ривожлантиришдаги ва энергетика ўтишининг экологик барқарорлигини таъминлашдаги роли ҳақида баёнот берди.
Вазир ўз нутқида Қозоғистон 2024 йил ноябрь ойида Бокуда бўлиб ўтган CОР29 конференциясида 2050 йилга қадар глобал атом энергияси қувватини уч баравар ошириш тўғрисидаги декларацияга қўшилганини таъкидлади. Ушбу ташаббус мамлакатнинг узоқ муддатли иқлим устуворликларига, жумладан, 2060 йилга бориб углерод нейтраллигига эришиш ва янгиланган миллий ҳисса (NDC 3.0) доирасида иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтиришга мос келади.
А. Қуантиров атом энергетикаси қайта тикланадиган энергия манбалари, энергия самарадорлигини ошириш ва инфратузилмани модернизация қилиш билан бирга ишончли паст углеродли энергия таъминотини таъминлаш ва иқтисодиётни декарбонизация қилишга катта ҳисса қўшиши мумкинлигини таъкидлади.
Қозоғистоннинг глобал атом саноатидаги асосий иштирокчилардан бири сифатидаги салоҳиятига алоҳида эътибор қаратилди. 2009 йилдан бери мамлакат дунёдаги энг йирик уран ишлаб чиқарувчиси мақомини сақлаб қолмоқда. 2025 йил натижаларига кўра, уран ишлаб чиқариш тахминан 25,8 минг тоннани ташкил этди, бу глобал ишлаб чиқаришнинг деярли 40 фоизига тўғри келади.
Қозоғистон 2027 йилда ўзининг биринчи атом электр станциясини қуришни бошлашни режалаштирмоқда.
Атом электр станциялари қурилиши Қозоғистон учун янги йўналишдир. Бу атом саноатининг салоҳиятини очиб бериш, мамлакатнинг илмий ва инсон ресурслари салоҳиятини ривожлантиришга туртки бериш, иқтисодиётнинг янги тармоқларини шакллантириш учун йўл очиш ва мультипликатив таъсир кўрсатиш имконини беради.
Биринчи атом электр станциясини қуриш доирасида умумий қуввати 2,4 ГВт бўлган иккита энергия блокини қуриш режалаштирилган.
Бундан ташқари, Қозоғистон иккинчи атом электр станциясини қуриш бўйича тайёргарлик ишларини олиб бормоқда.
Лойиҳаларни ишлаб чиқишда техник, инфратузилма ва экологик омиллар ҳисобга олинади.
Йирик энергетика лойиҳаларини амалга оширишдан ташқари, Қозоғистон халқаро ҳамкорликни, хусусан, Франция билан атом энергиясидан тинч мақсадларда фойдаланиш соҳасида ҳамкорликни изчил кенгайтирмоқда. Франция Қозоғистоннинг ядро саноатидаги узоқ йиллик ҳамкорларидан биридир.
Атроф-муҳит мониторинги, илмий тадқиқотлар, кадрлар тайёрлаш, илғор технологияларни жорий этиш, шунингдек, ядро ва радиация хавфсизлиги соҳасидаги халқаро тажрибадан фойдаланиш ҳамкорликнинг истиқболли йўналишлари сифатида белгиланди.
Қозоғистон экологик хавфсизлик ва барқарор ривожланишнинг юқори стандартларини сақлаб қолган ҳолда, кам углеродли энергетикани ривожлантириш бўйича глобал саъй-ҳаракатларга ҳисса қўшишга тайёрлигини тасдиқлайди.
Вазир нутқида атом энергиясини ривожлантиришнинг барча босқичларида — уран қазиб олиш ва ядро ёқилғиси ишлаб чиқаришдан тортиб, атом электр станцияларини ишлатиш, радиоактив чиқиндилар билан ишлаш ва объектларни ишдан чиқаришгача экологик ва радиация хавфсизлигини таъминлаш зарурлигига алоҳида эътибор қаратилди.
— Ядро энергиясини ривожлантириш экологик талабларга сўзсиз риоя қилиш билан бирга амалга оширилиши керак. Қозоғистон учун радиация ва экологик хавфсизлик, сув ресурслари ва биологик хилма-хилликни ҳимоя қилиш, аҳоли саломатлигини ҳимоя қилиш, шунингдек, қабул қилинган қарорларнинг шаффофлиги ва ишончли экологик маълумотларга жамоатчилик кириши устувор вазифалар бўлиб қолмоқда, — деб таъкидлади вазир.
Шу муносабат билан атроф-муҳитга таъсирни комплекс баҳолаш, ер ости сувлари, ҳаво ва тупроқ ҳолатини доимий мониторинг қилиш, шунингдек, миллий қонунчилик ва халқаро стандартларга риоя қилишнинг муҳимлиги таъкидланди.
Шунингдек, уран қазиб олиш тугагандан сўнг ишлаб чиқариш майдонларини тўғри экологик тиклаш зарурлигига алоҳида эътибор қаратилди.
Хулоса қилиб айтганда, вазир 2050 йилга қадар дунё атом энергетикаси саноатининг қувватини уч баравар ошириш мақсадига эришиш учун янги реакторлар қуриш, ишончли ядро ёқилғиси таъминоти занжирларини ривожлантириш, инвестицияларни жалб қилиш, технологик янгиликларни жорий этиш ва малакали кадрлар тайёрлаш зарурлигини таъкидлади.
Эслатиб ўтамиз, CОP31 доирасида Қозоғистон қайта тикланадиган энергия манбаларини ривожлантириш ва газ инфратузилмасини модернизация қилиш бўйича умумий қиймати 1,2 миллиард долларлик келишувларни имзолади.