Улардан бири — Қизилўрда вилояти, Қармақши тумани, Қармақши қишлоғидаги Абила шамол тегирмони. Маҳаллий аҳамиятга эга тарихий ва маданий ёдгорликнинг юмалоқ пойдеворининг диаметри — 6 метр, баландлиги эса 6-7 метр. Ички тузилиши — 360 сантиметр. У ташқи томондан юмалоқланган, ҳажми 196 сантиметр бўлган омбордан иборат. Девор хом ғиштдан қурилган, қалинлиги — 74 сантиметр. Ғиштнинг ўлчами — 30×11×8 сантиметр. Айланувчи ускуналари шимоли-шарққа қараган.
Иншоот 1940 йилда усталар Қусейин Мамиров ва Алнур Таттибаев раҳбарлигида қурилган.
— Қармақши вилояти тарихи нафақат қадимий шаҳарлар ва мақбаралардан, балки мамлакатнинг кундалик ҳаёти ва меҳнат маданияти ҳақида ҳикоя қилувчи кейинги даврлардаги иншоотлардан ҳам иборат. Шамол тегирмони улардан бири. Унинг тарихи маҳаллий аҳоли ҳаёти ва қишлоқ хўжалиги билан чамбарчас боғлиқ. Маҳаллий тарихий материалларда қишлоқ аҳолисининг ўзлари томонидан қурилган иншоот оғир даврда халққа хизмат қилгани айтилади. Айниқса, Иккинчи Жаҳон уруши йилларида ғаллани қайта ишлаш ва ун ишлаб чиқариш каби ишлар қишлоқ ҳаёти учун алоҳида аҳамиятга эга бўлган. Шамол тегирмони электр энергияси кенг қўлланилмаган бир пайтда табиий энергиядан самарали фойдаланишнинг намунасига айланди, — деди К. Рустембеков туман жировлар уйининг ёдгорлик мутахассиси Гулфайруз Байкўбекова.
Шамол энергияси уни механик ҳаракатга келтиради ва донни майдалаш имконини беради. Абила – XX асрда Қозоғистон даштида қурилган ноёб ёдгорлик бўлиб, бугунги кунда у тарихий ёдгорликка айланган.
— Унинг қиймати саноат мақсадларида фойдаланилган бино бўлганида эмас. Бир томондан, бу объект ўтган асрда Қармақши қишлоғининг ижтимоий ва маиший ҳаётини, меҳнаткашларнинг меҳнатини ва ўша даврдаги маҳаллий иқтисодиётнинг ривожланиш хусусиятларини акс эттирувчи тарихий объектдир. Шунинг учун Абила шамол тегирмонини XX асрдаги Қармақши тарихининг бир қисми деб ҳисоблаш мумкин. Бу орқали биз ёшларни аждодларимизнинг турмуш тарзи, меҳнатсеварлиги ва табиий ресурслардан самарали фойдаланиши ҳақида хабардор қилишимиз мумкин, — деди маҳаллий тарихчи.
Эслатиб ўтамиз, Жанд шаҳрида Олтин Ўрданинг зарбхонаси фаолият юритган.