ҚР ПТРКнинг 30 йиллигига бағишланган Республика кинолекторийлари серияси дастури якунланмоқда ва Қонаев ушбу кенг қамровли маршрутнинг сўнгги бекатларидан бири. Йил давомида медиа-холдингнинг ички ишлаб чиқариш корхонаси бўлган Ҳужжатли фильмлар маркази ҳудудлар аҳолисига ўзининг энг яхши асарларини намойиш этиб келмоқда.
Қонаевдаги намойиш дастурига ҳар бири алоҳида мавзуни ўрганадиган «Aral», «Travel Kazakhstan», «Тамшы» ва «Серт» фильмлари киритилган. Бир қарашда, фильмларнинг мавзулари бутунлай бошқача кўринади: йўқолиб бораётган денгиз ва балиқчининг тақдири, ҳалокатли сув тошқинлари ва офатдан омон қолган одамлар, экология ва туризм.
Аммо бу ҳикояларнинг барчаси битта нарсани баҳам кўради: ҳақиқийлик. Ҳар бир кадр ортида ҳақиқий воқеа, ҳар бир ҳикоя ортида уни чинакамига бошдан кечирган инсон яширинган. Айнан шу ҳужжатли ҳақиқийлик бу турли ҳикояларни мамлакатнинг ягона йилномасининг бир қисмига айлантиради, тарихни экранда жонлантиради ва томошабинларда энг самимий ва чинакам ҳис-туйғуларни уйғотади.
Алмати вилояти Ички сиёсат бошқармаси бошлиғи Тўлеген Кенжебековнинг сўзларига кўра, Алмати вилоятидаги томошабинларга тақдим этилган фильмлар табиатни муҳофаза қилишнинг долзарб масалаларини кўтаради ва атроф-муҳитга масъулиятли муносабатни шакллантиради.
— Шахсан мен бу фильмлар ҳақида кўп ўйлашга мажбур бўлим. Биринчи фильм Орол денгизига бағишланган. Бугунги кунда бизда бор нарсанинг қадрига етиш айниқса муҳимдир. Биз табиатга ғамхўрлик қилиш, тозаликни сақлаш ва атроф-муҳитни асраш маданиятини янада оширишимиз керак, — деди Тўлеген Кенжебеков.
У экологик масъулият алоҳида воқеалар билан чекланиб қолмаслиги кераклигини; у кундалик маданиятнинг бир қисми бўлиши кераклигини таъкидлади.
— Биз Президент Қасим-Жомарт Тоқаев томонидан таклиф қилинган "Таза Қозоғистон" дастури бир марталик ташаббус эмаслигига аминмиз. Бугунги кунда атроф-муҳитга масъулиятли, виждонли муносабат замонавий авлод онгига сингиб, ҳаётимизнинг бир қисмига айланиб бормоқда, — деди Тўлеген Кенжебеков.
Ҳужжатли фильмлар маркази муҳаррири ва сценарий муаллифи Нурлан Қабдай Қозоғистоннинг турли ҳудудларида ўтказилган фильм намойишлари томошабинлар орасида атроф-муҳит мавзуларига алоҳида қизиқиш уйғотганини таъкидлади. Эҳтимол, айнан шу ҳужжатли фильмнинг кучидир: у муҳим масалани инсон ҳаёти нуқтаи назаридан тасвирлаб, уни томошабин учун тушунарли ва таъсирли қилиши мумкин.
— Каспий ва Орол денгизлари нафақат Қозоғистон учун муаммо; улар глобал муаммо. Агар Каспий 1980-1990 йиллардаги Орол денгизининг тақдирини такрорласа, у глобал экологик муаммога айланади. Шунинг учун “Тамшы” фильми томошабинлар учун катта қизиқиш уйғотади, — деб таъкидлади Нурлан Қабдай.
Ушбу фильм Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев ташаббуси билан БМТ томонидан эълон қилинган Халқаро волонтёрлар йили доирасида яратилган. Бу мавзу мамлакатнинг экологик кун тартибига мос келади, унда фуқаролик масъулияти, табиатга ҳурмат ва экологик муаммоларни ҳал қилишда жамоатчилик иштироки таъкидланган.
Фильмнинг бир эпизодида жароҳатланган пеликаннинг қутқарилиши ҳақида ҳикоя қилинади. Маҳаллий аҳоли синган қанотли қушни топиб, кейин кўнгиллиларга мурожаат қилишди. Пеликан кейинчалик Алмати ҳайвонот боғига олиб кетилди.
Фильм, хусусан, Каспий денгизига хос тур бўлган Каспий тюленини сақлашга қаратилган. Томошабинларга ўлик ҳайвонлар топилгандан кейин қирғоқдаги волонтёрлар ва мутахассисларнинг иши, шунингдек, тадқиқот учун биоматериалларни тўплаш жараёни намойиш этилади.
Нурлан Қабдайнинг сўзларига кўра, "Тамшы"нинг асосий хабари нафақат Каспий денгизининг экологик муаммоларига эътибор қаратиш, балки ҳар бир инсонда шахсий масъулиятни сингдиришдир.
— "Тамшы" ғояси шундаки, тозалик ҳар биримиздан бошланиши керак. Биз "Тоза Қозоғистон" деймиз, аммо бу ғоя чинакам ишлаши учун жамиятда экологик маданиятни ривожлантириш керак. Агар ҳар бир киши ўзидан бошласа ва ўз уйи атрофида, қишлоғида, шаҳрида ёки ҳудудида тозаликни сақласа, биз экологик вазиятни яхшилай оламиз, — деди у.
Томошабинлардан бири Аяжан Асқар ўз таассуротлари билан ўртоқлашди. Унинг таъкидлашича, фильм унинг атроф-муҳит учун шахсий масъулият ҳақидаги қарашларига қарши чиққан.
— Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш нафақат экологлар ёки ҳукуматга боғлиқ — ҳар бир киши ҳисса қўшиши мумкин. Мен бунга ўз вақтини ва кучини бағишлаган кўнгиллиларга алоҳида миннатдорчилик билдирмоқчиман. Кўргандан сўнг, уларнинг иши нақадар муҳимлигини англайсиз, — деди Аяжан.
"Хроникадан келажакка" миллий кинолекторийлар серияси 2026 йил 21 май куни Астана шаҳрида бошланди. Фильм намойишлари аллақачон Қизилўрда, Туркистон, Чимкент, Тараз, Ақтау, Атирау, Орал, Ақтўбе, Ўскемен, Семей, Павлодар, Петропавл, Жезқазған, Қарағанди, Кўкшетау, Қостанай ва Талдиқорғанда бўлиб ўтган.
Маршрутдаги сўнгги шаҳар Алмати бўлади.