Европа
Швецияда ота-оналарга бола туғилгандан кейин жами 480 кунлик ҳақ тўланадиган таътил берилади. Ушбу кунларнинг 390 куни учун тўланадиган нафақа ота-оналарнинг даромадига қараб ҳисобланади. Агар тўлов ҳафтада етти кун амалга оширилса, ота-оналар даромадларининг тахминан 80 фоизини олишлари мумкин, қолган 90 кун учун эса кунига 180 швед кронаси (тахминан 18 доллар) миқдорида нафақа берилади. Таътилни ота ва она бўлишиб олиши мумкин. Бироқ, 90 кун онага, 90 кун эса отага ажратилган. Бу кунларни бир-бирига ўтказиб бўлмайди.
Швеция ижтимоий суғурта агентлиги маълумотларига кўра, ота-оналар таътилнинг маълум бир қисмидан бола 12 ёшга тўлгунга қадар фойдаланишлари мумкин. Шунингдек, ҳақ тўланадиган кунларнинг бир қисмини боланинг бобоси ва бувисига ёки бошқа васийга ўтказиш имконияти ҳам мавжуд.
Норвегияда ҳақ тўланадиган ота-она таътилининг давомийлиги ота-оналар қайси тўлов схемасини танлашига боғлиқ. Улар 49 ҳафта давомида аввалги даромадларининг 100 фоизини ёки 61 ҳафта ва бир кун учун 80 фоизини олишлари мумкин. Мамлакатнинг бандлик ва ижтимоий ишлар миллий агентлиги (NAV) маълумотларига кўра, бу таътил онага ҳам, отага ҳам берилади, аммо ҳар бирининг ўзига хос даври бор.
Агар 49 ҳафталик таътилни танласа, она ва отанинг ҳар бири 15 ҳафта олади. Яна 16 ҳафтани ота-оналар ўзаро бўлишиши мумкин. Қолган уч ҳафта туғруқгача она учун ажратилган. Агар 61 ҳафта ва бир кунлик таътил танланса, она ва ота 19 ҳафталик таътил олиш ҳуқуқига эга. Агар ота таътилга чиқмаса, бу муддат одатда онага берилмайди. Бироқ, давлат томонидан компенсация қилинадиган даромаднинг юқори чегараси мавжуд. Бундан ташқари, тўловни олиш учун иш тажрибаси ва даромадга оид талаблар бажарилиши керак.
Бундан ташқари, Норвегияда ҳар бир ота-она 12 ойгача қўшимча ҳақ тўланмайдиган таътил олиш ҳуқуқига эга. Бу даврда иш жойи сақланиб қолади, аммо болаларни парвариш қилиш бўйича нафақа тўланмайди. Қўшимча таътил асосий таътилдан сўнг дарҳол олиниши керак.
Германияда аёлларга туғруқдан олдин олти ҳафта ва туғруқдан кейин саккиз ҳафта таътил берилади. Германия Федерал оила ишлари вазирлигининг маълумотларига кўра, бу даврда уларнинг олдинги соф даромади одатда тўлиқ қопланади. Оталар ҳам, оналар ҳам иш жойларини сақлаб қолган ҳолда уч йилгача болаларни парвариш қилиш учун таътил олишлари мумкин. Бироқ, бу вақт учун тўланмайди.
Мамлакатда давлат болаларни парвариш қилиш бўйича нафақалар беради (Elterngeld). Асосий шакл одатда олдинги соф даромаднинг 65 фоизини ташкил этади ва ойига 300 дан 1800 еврогача тўланади. Ота-оналар қисқа муддатга кўпроқ миқдорни ёки узоқроқ муддатга камроқ миқдорни олишни танлашлари мумкин. Масалан, бир йил давомида ойига 1200 евро олиш ўрнига, улар икки йил давомида 600 евро олишлари мумкин. Бу бир хил нафақа олишнинг икки хил усули. Агар ота ҳам, она ҳам болага ғамхўрлик қилиш билан бирга ҳафтасига 24 дан 32 соатгача ишласалар, уларнинг ҳар бири қўшимча икки-тўрт ойлик нафақа олишлари мумкин.
Буюк Британияда аёллар 52 ҳафтагача туғруқ таътилига чиқиш ҳуқуқига эга. Мамлакат ҳукумати маълумотларига кўра, бу ҳафталарнинг атиги 39 ҳафтаси қонунга мувофиқ тўланади. Дастлабки олти ҳафта давомида аёлнинг ўртача ҳафталик иш ҳақининг 90 фоизи тўланади. Қолган 33 ҳафта учун тўлов 194,32 фунт стерлингдан (тахминан 258 доллар) ошмайди. Агар аёлнинг ўртача ҳафталик иш ҳақининг 90 фоизи ушбу миқдордан кам бўлса, энг кам миқдор тўланади.
Осиё
Жанубий Кореяда ҳар бир ота-она бир йилгача ота-оналик таътилига чиқиши мумкин. 2025 йилдан бошлаб, маълум талабларга жавоб берадиган оилалар учун бу муддат бир ярим йилгача узайтирилади. Мамлакат Меҳнат ва бандлик вазирлигининг маълумотларига кўра, болага ғамхўрлик қилувчи ходимларга дастлабки уч ой давомида аввалги маошининг 100 фоизи тўланади. Бироқ, нафақа ойига 2,5 миллион вондан ошмайди. Тўртинчи ойдан олтинчи ойгача максимал тўлов 2 миллион вонни, еттинчи ойдан бошлаб эса иш ҳақининг 80 фоизини, максимал 1,6 миллион вонгача бўлади.
Шунингдек, мамлакатда оталарни болаларни парвариш қилишга жалб қилиш учун "6 6" дастури мавжуд. Агар ота ҳам, она ҳам бола 18 ойлик бўлгунга қадар олти ойлик таътилга чиқса, уларнинг ҳар бирига аввалги маошининг 100 фоизигача тўланади. Шу билан бирга, максимал тўлов ҳар ой ошиб боради ва олтинчи ойда 4,5 миллион вонга етади. Масалан, агар эр-хотиндан бири ойига 2 миллион вон ишлаб топса, иккаласи ҳам таътилга чиқиб, ойига 2 миллион вон миқдорида нафақа олишлари мумкин. Шундай қилиб, оиланинг умумий ойлик даромади 4 миллион вонни ташкил қилиши мумкин. Ота-оналар таътилни бир вақтнинг ўзида ёки навбат билан олишлари мумкин.
Хитойда туғруқ таътилининг давомийлиги ҳудудга қараб фарқ қилади. Мамлакатдаги аёлларга камида 98 кунлик таътил берилади ва маҳаллий ҳокимият бу муддатни узайтириши мумкин. Масалан, Шанхай шаҳар ҳокимиятининг маълумотларига кўра, аёлларга 158 кун ёки беш ойдан сал кўпроқ вақт берилади, шундан сўнг улар ишга қайтишлари керак. Бироқ, агар иш берувчи рози бўлса, улар болага қараш учун яна 6,5 ойлик таътил олишлари мумкин. Бу даврда уларнинг аввалги маошининг камида 80 фоизи тўланади. Шундай қилиб, маълум шартларга кўра, аёл бола бир ёшга тўлгунча уйда қолиши мумкин. Бундан ташқари, Шанхайда ҳар бир ота ва онага бола уч ёшга тўлгунча ҳар йили беш кунлик ҳақ тўланадиган таътил берилади.
Хитой болаларни тарбиялаш харажатларини камайтириш учун молиявий ёрдамни ҳам оширмоқда. 2025 йилдан бошлаб уч ёшгача бўлган ҳар бир бола йилига 3600 юан миқдорида давлат нафақасини олади. Бу шуни англатадики, туғилгандан уч ёшгача жами 10 800 юан берилади. Ушбу тўлов оиладаги болалар сонидан қатъи назар, ҳар бир болага алоҳида ажратилади.
Яқин Шарқ
Бирлашган Араб Амирликларида туғруқ таътили давомийлиги иш жойига қараб ўзгаради. Хусусий секторда ишлайдиган аёлларга 60 кунлик таътил берилади. Дастлабки 45 кун тўлиқ, қолган 15 кун эса 50 фоиз миқдорида тўланади. Таътил туғруқдан 30 кун олдин олиниши мумкин. Марказий давлат идораларида ишлайдиган аёллар ҳам 90 кунлик тўлиқ ҳақ тўланадиган таътил олиш ҳуқуқига эга.
Агар аёл ҳомиладорлик ёки туғруқ туфайли касалланиб, ишлай олмаса, у тиббий маълумотнома асосида қўшимча 45 кунлик ҳақ тўланмайдиган таътил олиши мумкин. Агар бола касал бўлса ёки ногиронлик туфайли доимий парваришга муҳтож бўлса, онага қўшимча 30 кунлик ҳақ тўланадиган таътил ва 30 кунлик ҳақ тўланмайдиган таътил берилади. Бу қўшимча таътиллар хусусий сектор ходимлари учун. Ишга қайтган аёллар боласи олти ойлик бўлгунча эмизиш учун кунига бир соатгача ҳақ тўланадиган таътил олишлари мумкин.
Саудия Арабистонида 2025 йилда кучга кирган меҳнат қонунчилигидаги ўзгаришларга кўра, аёлларга 12 ҳафта ёки 84 кунлик тўлиқ ҳақ тўланадиган туғруқ таътили берилади. Шундан 6 ҳафтаси туғруқдан кейин дарҳол ишлатилиши керак. Қолган 6 ҳафтани аёлнинг хоҳишига кўра тақсимлаш мумкин. Таътил яна бир ойга узайтирилиши мумкин, аммо бу даврда ҳақ тўланмайди. Агар чақалоқ касал бўлиб қолса ёки ногиронлик туфайли доимий парваришга муҳтож бўлса, онага қўшимча бир ойлик ҳақ тўланадиган таътил ва бир ойлик ҳақ тўланмайдиган таътил берилади. Ишга қайтган аёл боласини эмизиш учун кунига бир соатгача ҳақ тўланадиган таътил олиши мумкин.
АҚШ
АҚШ Меҳнат вазирлиги маълумотларига кўра, қонун бўйича муайян талабларга жавоб берадиган ходимлар бола туғилгандан кейин 12 ҳафтагача таътил олишлари мумкин. Бу даврда уларнинг иш жойи сақланиб қолади, аммо уларга ҳақ тўлаш шарт эмас. Оналар ҳам, оталар ҳам таътил олишлари мумкин. Федерал ҳукумат ходимларининг айрим тоифаларига 12 ҳафтагача тўлиқ ҳақ тўланадиган таътил берилади.
Баъзи штатларда ҳақ тўланадиган таътил дастурлари мавжуд. Масалан, Калифорнияда аввалги даромадларининг 70-90 фоизи 8 ҳафтагача болани парвариш қилиш учун тўланади. Нью-Йорк штатида ота-оналар 12 ҳафтагача ўртача ҳафталик иш ҳақининг 67 фоизигача олишлари мумкин. Иккала штатда ҳам тўловлар бўйича юқори чегаралар мавжуд.
Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (ИҲТТ) томонидан 2024 йилда ўтказилган тадқиқотга кўра, АҚШ аъзо давлатлар орасида бутун мамлакат бўйлаб ҳақ тўланадиган туғруқ таътилини таъминламайдиган ягона мамлакатдир. Тадқиқотда бундай таътилнинг йўқлиги, айниқса, кам таъминланган оилалар учун қийин эканлиги таъкидланган. Ташкилот АҚШда бутун мамлакат бўйлаб ҳақ тўланадиган ота-она таътили тизимини жорий этишни тавсия қилади.
АҚШ ҳукуматининг болаларни парвариш қилиш бўйича порталига кўра, декрет таътили тугаганидан сўнг, ота-оналар ишга қайтишлари ва фарзандларини махсус парвариш марказлари ёки болалар боғчаларига жойлаштиришлари мумкин. Мамлакатда олти ҳафталик чақалоқларни қабул қиладиган муассасалар ҳам мавжуд. Бундай марказлар асосан пуллик. Баъзи оилалар энага ёллашади, бошқалари эса болани қариндошлари қарамоғида қолдиради ёки ота-оналардан бири вақтинча таътил олади.
Марказий Осиё
Ўзбекистон Адлия вазирлигининг маълумотларига кўра, аёлларга ҳомиладорлик ва туғруқ туфайли 126 кунлик таътил берилади. Улардан 70 кун туғруқдан олдин ва 56 кун туғруқдан кейин берилади. Агар туғруқ пайтида асоратлар бўлса ёки эгизак ёки уч эгизак туғилса, таътил 140 кунгача узайтирилади.
Ўзбекистон ҳукуматининг расмий порталига кўра, туғруқ таътили тугаганидан сўнг, яъни 126 кун, аёл боласи икки ёшга тўлгунча унга ғамхўрлик қилиши ва қонунда белгиланган тартибда нафақа олиши мумкин. Шундан сўнг, у бола уч ёшга тўлгунча ҳақ тўланмайдиган таътил олиш ҳуқуқига эга. Бу вақт ичида иш жойи сақланиб қолади. Болани парвариш қилиш таътилидан ота, бобо, буви ёки болага аслида ғамхўрлик қилаётган бошқа қариндош ҳам фойдаланиши мумкин.
Бундан ташқари, 2027 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистонда меҳнат шартномаси бўйича ишлайдиган аёлларга туғруқ таътили тугаганидан бошлаб бола бир ёшга тўлгунга қадар давлат ижтимоий суғурта жамғармасидан нафақа тўлашнинг янги тартиби жорий этилади. Ушбу ўзгариш ҳали кучга кирмаган.
Қирғизистон Меҳнат вазирлиги маълумотларига кўра, аёлларга ҳомиладорлик ва туғиш туфайли 126 кунлик таътил берилади. Шундан 70 кун туғруқдан олдин ва 56 кун туғруқдан кейин берилади. Агар туғруқ пайтида асоратлар юзага келса ёки эгизак ёки уч эгизак туғилса, таътил 140 кунгача узайтирилади.
Туғруқ учун тўлов тартиби бошқача. Ишлайдиган аёлларга таътилнинг дастлабки 10 иш куни учун иш ҳақининг 100 фоизи тўланади. Бу маблағлар иш берувчи томонидан тўланади. 11-иш кунидан бошлаб нафақа давлат бюджетидан тўланади. Унинг миқдори ойига 2000 сомни ташкил қилади. Ушбу тартиб 2024 йил 1 январдан бошлаб қўлланилади.
Бироқ, мамлакатнинг тоғли ва чекка ҳудудларида ишлайдиган аёллар учун махсус шароитлар яратилган. Уларга туғруқ таътилининг бутун даври учун иш ҳақининг 100 фоизи тўланади. Бундай ҳудудларда таътил нормал туғруқ учун 140 кун, асоратлар учун 156 кун ва эгизак ёки ундан ортиқ бола туғилганда 180 кунгача давом этади.
Мамлакат Меҳнат кодексига кўра, 126 кунлик туғруқ таътили тугаганидан сўнг, ота-оналар бола уч ёшга тўлгунга қадар таътилга чиқишлари мумкин. Бироқ, бу даврда иш ҳақи сақланиб қолмайди. Таътилдан нафақат она, балки ота, бобо, буви ёки болага ғамхўрлик қилаётган бошқа қариндош ҳам фойдаланиши мумкин. Таътилдан тўлиқ ёки қисман фойдаланиш мумкин.
Декрет таътилининг давомийлиги ва тўлов миқдори дунёнинг турли мамлакатларида турлича. Унинг самарадорлиги нафақат таътилнинг давомийлигига, балки ота-оналарнинг даромадлари қай даражада сақланиб қолишига ҳам боғлиқ.