Қозоғистонликларнинг ярми СИ билан маслаҳатлашади
Қозоғистонликларнинг ярмидан кўпи (51,1%) ҳозирда ChatGPT, Gemini ва бошқа сунъий интеллект хизматларидан фойдаланади. Қозоғистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик тадқиқотлар институти маълумотларига кўра, сунъий интеллектдан энг фаол фойдаланувчилар ёшлардир.
18-29 ёшдаги фуқароларнинг 76,2% ушбу технологиялардан фойдаланишини айтишган. 30-45 ёш гуруҳида бу кўрсаткич 57,1% ни ташкил қилади. Ёш ўтиши билан қизиқиш камаяди: 46-60 ёшда - 37,5%, 61 ёшдан ошганлар орасида - 16,6%.
Ушбу маълумотлар сунъий интеллект жамият ҳаётига тез кириб бораётганини аниқ кўрсатиб турибди. Ёшлар кўпинча ундан ўрганиш ва ўзини ривожлантириш учун (48,7%), шунингдек, матн билан ишлаш учун (44,2%) фойдаланадилар. Ўрта ёш гуруҳида ҳам асосий талаб ахборотга қаратилган. 61 ёшдан ошган фуқаролар учун эса сунъий интеллект кўпинча қидирув тизимларига альтернатива бўлиб келган. Уларнинг 40,8% ундан ахборот қидириш воситаси сифатида фойдаланадилар.
Вақт ўтиши билан сунъий интеллект нафақат кундалик рақамли одатларга, балки тиббиёт соҳасига ҳам тобора кўпроқ сингиб бормоқда. Бугунги кунда баъзи қозоғистонликлар ўзларининг тиббий маълумотларини ChatGPT каби хизматларга киритадилар, аломатларини тасвирлайдилар ва дастлабки консультация олишга ҳаракат қиладилар.
ChatGPT шифокор ўрнини босадими?
Умумий амалиёт шифокори, педиатр ва Евроосиё терапевтлар ассоциацияси аъзоси Лаура Азимханнинг айтишича, бундай беморлар сони кўпайган.
«Кўпинча ота-оналар интернетда ёки ChatGPT каби воситаларда маълумот ўқийдилар ва ҳатто ташхисга шубҳа қиладилар. Ҳозир бу нормал ҳолат. Чунки маълумотлар кенг тарқалган. Лекин у ҳар доим ҳам клиник жиҳатдан аниқ эмас. Айниқса, ёш ота-оналар аввал интернетда аломатларни қидирадилар ва шундан кейингина шифокорга мурожаат қиладилар. Баъзилар енгил ҳолатларда умуман касал бўлмайдилар, ўз-ўзини даволашга қарор қиладилар. Ва бу баъзан вақтни беҳуда сарфлашга ёки нотўғри даволанишга олиб келиши мумкин», — дейди шифокор.
Унинг сўзларига кўра, бундай ҳолатлар баъзан касалликнинг асоратларига олиб келади.
«Масалан, менинг амалиётимда кераксиз антибиотиклар бериш ёки кеч ташхис қўйиш ҳолатларига дуч келганман. Кўпинча қабулларим пайтида ChatGPT хатоларига йўл қўйиб, вақтимни беҳуда сарфлайман. Ота-оналар бунга жуда ишонадилар. Ҳатто баъзида оилавий шифокордан нима ҳақида гапираётганимни сўраганман», — дейди мутахассис.
Шифокорнинг сўзларига кўра, интернетдаги маълумотлар фақат қўлланма сифатида қабул қилиниши керак ва фақат мутахассис аниқ ташхис қўйиши мумкин.
Бу тенденциянинг оқибатлари ҳам ҳаётий мисоллар билан тасдиқланган. Улардан бири ижтимоий тармоқларда кенг тарқалган ҳолат. Римда ўқийдиган Багим исмли қиз сочлари ёмон тўкила бошлаганини ва ChatGPT ва TikTok орқали ечим излаганини айтди.
Шифокор билан маслаҳатлашмасдан тавсия этилган дориларни қўллаганидан сўнг, у сочларининг 70 фоизини йўқотди. Энди у ўз тажрибаси билан ўртоқлашяпти ва интернет фойдаланувчиларини ўз-ўзини даволаш билан шуғулланмасликка чақиряпти.
Тиббиётда СИдан фойдаланиш: глобал тажриба ва чекловлар
Сунъий интеллект нафақат беморлар, балки тиббиёт ходимлари орасида ҳам кенг тарқалган. Бу тенденция глобал миқёсда кузатиляпти.
Бугунги кунда дунё бўйлаб 40 миллиондан ортиқ одам соғлиқни сақлаш бўйича маслаҳат олиш учун ҳар куни ChatGPTдан фойдаланади. Чатботга юборилган барча сўровларнинг 5 фоиздан ортиғи тиббий мавзулар билан боғлиқ.
OpenAI компаниясининг маълумотларига кўра, ChatGPT ҳар ҳафта миллиардлаб тиббий сўровларни қабул қилади. 800 миллиондан ортиқ фойдаланувчилардан ҳар тўртинчиси саломатлик билан боғлиқ савол беради.
АҚШда ушбу технология беморлар ва шифокорлар учун кундалик воситага айланди. Тиббиёт ассоциацияси тадқиқотига кўра, 2024 йилда шифокорларнинг 66 фоизи сунъий интеллектдан фойдаланади (2023 йилдаги 38 фоиздан кўпроқ). Улар ундан ташхис қўйиш учун эмас, балки ҳужжатлаштириш, даволаш режаларини тузиш ва илмий маълумотларни таҳлил қилиш учун фойдаланадилар.
Wolters Kluwer томонидан ўтказилган тадқиқот бу тенденцияни тасдиқлайди. АҚШдаги тиббиёт ходимларининг 40 фоиздан ортиғи ChatGPT каби воситалардан ҳафтасига камида бир марта фойдаланадилар. Улар орасида ҳамширалар ва фармацевтлар юқори фоизни ташкил этади.
OpenAI маълумотларига кўра, сунъий интеллект, айниқса тиббий хизматлар етишмайдиган қишлоқ жойларда муҳим роль ўйнайди.
Киберхавфсизлик бўйича мутахассис Абилай Исиннинг сўзларига кўра, дунё мамлакатлари энди ўзларининг тартибга солиш тизимларини мустаҳкамлаяпти.
«АҚШ, Европа, Хитой ва Японияда сунъий интеллект тиббиёти қатъий назорат остида», — дейди у.
Қозоғистондаги вазият
Мамлакатимиз тиббиётга янги технологияларни жорий этиш йўлида дастлабки қадамларни қўймоқда. Бироқ, мутахассисларнинг таъкидлашича, инфратузилма ва тайёргарлик ҳали тўлиқ шаклланмаган.
«Қозоғистон соғлиқни сақлаш тизими аҳоли томонидан сунъий интеллектдан оммавий фойдаланишга ҳали тўлиқ тайёр эмас. Бунинг учун жамоатчиликни ўқитиш, ишончли хизматлар, ҳуқуқий асос ва маълумотларни ҳимоя қилиш тизими керак. Агар бу йўналиш тўғри ривожланса, кейинги 2-3 йил ичида хавфсиз ва самарали сунъий интеллект ёрдамчилари пайдо бўлади», — дейди эксперт.
Шу билан бирга, мамлакатимизда сезиларли натижалар мавжуд. Улардан бири - Cerebra.Al тизими. У бир нечта клиникаларда инсульт диагностикасини тезлаштирди ва ўлимни камайтиришга ёрдам берди. Тизим илгари КТ тасвирларини 30 дақиқада таҳлил қилган бўлса, энди уларни 5-10 дақиқада қайта ишлайди. Бу баъзи ҳолларда ҳаётни сақлаб қолиш имконини беради.
Бундан ташқари, саратон ва пневмонияни эрта аниқлаш, телетиббиёт ва лаборатория диагностикаси соҳаларида ҳам лойиҳалар ишлаб чиқилган. Бу йил Соғлиқни сақлаш вазирлиги сунъий интеллект орқали тиббий хизматлар сифатини яхшилаш бўйича кенг қамровли режани ишга тушириш ниятида.
Бироқ, Мажлис депутати Даулет Муқаев таъкидлаганидек, соҳадаги масалаларни бартараф этиш зарур.
«Бизда таҳлил ва ўқитиш тизимлари учун зарур бўлган бирлаштирилган маълумотлар кам», — дейди депутат.
Унинг фикрича, мамлакатимизда интеграция заиф. Шунга қарамай, Қозоғистон сунъий интеллект тўғрисидаги қонунни қабул қилди ва бу соҳани тартибга солишни бошлади.
«Сунъий интеллект тўғрисидаги қонун қабул қилинди. Бироқ тиббиёт учун асосий устуворликлар белгиланиши керак. Беморлар хавфсизлиги, клиник текширув, маълумотларни ҳимоя қилиш, нотўғри ташхис қўйиш учун жавобгарлик ва шифокорларнинг сунъий интеллект билан ишлаш қобилияти. Бу масалаларнинг ечими узоқ кутилмайди», — дейди депутат.
P.S. Сунъий интеллект тиббиёт ва кундалик ҳаётга тез кириб боряпти, бироқ унинг имкониятлари ва чекловларини мувозанатлаш асосий талабдир. Мутахассисларнинг фикрига кўра, технология ривожига қарамай, якуний қарор ва масъулият ҳар доим одамларда қолиши керак.