Алкей Марғулан номидаги бирлашган археологик илмий-тадқиқот марказининг катта илмий ходими, тарих фанлари номзоди Илья Мерцнинг айтишича, Сариарқанинг шимоли-шарқий қисмидаги ўрта аср ёдгорликларини ўрганишда авваллари дафн ва хотира мажмуаларига устувор аҳамият берилган. Оддий кўчманчиларнинг манзилгоҳлари ва улардаги ишлаб чиқариш фаолияти эса етарлича ўрганилмаган.
“Олтин Ўрда давридаги дашт жамияти ҳаётини тўлиқ тушуниш учун ҳукмдорлар ва шаҳар марказлари тарихини ўрганишнинг ўзи кифоя қилмайди. Кўчманчи жамоаларнинг кундалик ҳаёти, меҳнат қуролларини тайёрлаши, хомашёдан фойдаланиши ва маиший эҳтиёжларини қондириш усуллари ҳам тарихий тадқиқотларнинг муҳим қисмидир. Ўрта асрлардаги кўчманчиларнинг оддий манзилгоҳларидан темир ишлаб чиқаришга оид изларнинг аниқланиши шу жиҳатдан муҳим аҳамиятга эга”, — дейди олим.
Тадқиқотчилар темир қуйқуми таркибида сақланиб қолган ёғоч кўмири қолдиқларига радиокарбон таҳлилини ўтказди. Японияда амалга оширилган лаборатория таҳлиллари натижалари топилган материалларнинг ўрта асрларга мансублигини аниқлаш имконини берди.
Мутахассиснинг тушунтиришича, радиокарбон усулида санани аниқлаш археологик топилманинг ёшини белгилаш билангина чекланмайди. Бу усул ишлаб чиқариш изларини муайян тарихий давр билан боғлаш ва технологиялар қачон қўлланилганини ўрганишга ёрдам беради.
Темир қуйқуми — металлни эритиш жараёнида ҳосил бўладиган чиқинди. Унинг таркиби ва археологик контекстини ўрганиш орқали олимлар қадимги ишлаб чиқаришда қўлланилган материаллар, металл эритиш усуллари ва технологик хусусиятлар ҳақида хулосалар чиқаришлари мумкин.
Баяновулдаги археологик топилмалар Олтин Ўрда давридаги дашт аҳолиси ҳаётини нафақат сиёсий воқеалар ва шаҳар маданияти, балки кундалик меҳнат, хомашёдан фойдаланиш ва ишлаб чиқариш тажрибаси нуқтаи назаридан ҳам ўрганиш имконини беради. Келгусидаги тадқиқотлар Сариарқанинг шимоли-шарқий қисмидаги ўрта асрларда темир ишлаб чиқариш тарихига янада аниқлик киритиши мумкин.