Қозоғистон — Германия муносабатларида янги суръат
Қозоғистон ва Германия ўртасидаги ҳозирги муносабатлар 30 йилдан ортиқ вақтдан бери давом этиб келмоқда. Президент ҳузуридаги ҚСТИ бош илмий ходими Ерболат Сейлехановнинг айтишича, Германия Қозоғистоннинг Европадаги алоҳида ҳамкори ҳисобланади.
Германия — Қозоғистоннинг Европадаги асосий стратегик ҳамкори. Икки мамлакат ўртасидаги муносабатлар барқарор ривожланмоқда. 2019, 2020 ва 2023 йилларда Президент Қасим-Жомарт Тоқаев Германияга ташриф буюрди. Ҳозирги ташриф Давлат раҳбарининг ушбу мамлакатга тўртинчи ташрифи бўлади.
Шунингдек, 2023 йилда Германия Президенти Франк-Вальтер Штайнмайер Қозоғистонга, 2025 йилда эса Германия Бундесрат президенти Анке Релингер Астпнага ташриф буюрди.
Савдо айланмаси таркиби ўзгармоқда
Бу ҳақда Германиянинг «Берлинер цайтунг» нашри шарҳловчиси Николас Бутилин ҳам айтмоқда.
— Қозоғистон — Марказий Осиёдаги энг тез ривожланаётган бозорлардан бири. Қозоғистон Германия учун стратегик муҳим хомашё, қайта тикланадиган энергия манбалари ва яшил водород соҳаларида асосий шериклардан биридир. Шунингдек, у Европа ва Осиё ўртасидаги Ўрта йўлакни ривожлантиришда муҳим рол ўйнайди. Германия эса ўз технологиялари, инвестициялари ва илғор тажрибаси орқали Қозоғистон иқтисодиётини модернизация қилиш ва диверсификация қилишга ҳисса қўшиши мумкин, — деди шарҳловчи.
Унинг фикрича, энди икки мамлакат ҳамкорлиги саноат ва логистикадан тортиб, таълим ва фангача бўлган соҳаларни қамраб олади.
— Геосиёсий беқарорлик шароитида ишончли шериклик ва ўзаро манфаатли муносабатлар зарур. Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаевнинг ушбу ташрифи ҳамкорликни янги босқичга кўтариши мумкин, — дейди Н. Бутилин.
Қозоғистон ва Германия ўртасидаги савдо-иқтисодий муносабатлар ижобий динамикани сақлаб қолмоқда. Бироқ, ўзаро савдо таркиби ҳали ҳам мувозанатсиз. 2026 йил январь-июль ойларида икки мамлакат ўртасидаги савдо айланмаси 2,57 миллиард долларни ташкил этди. Бу 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 4,4 фоизга кўп. Ўсишнинг асосий қисми Қозоғистон экспорти ҳисобига таъминланди, Германиядан импорт ҳажми эса деярли ўзгармади.
Савдо ва интеграция вазирлиги маълумотларига кўра, 2026 йилнинг дастлабки етти ойида Қозоғистоннинг Германияга экспорти 15,3 фоизга ўсиб, 728,9 миллион доллардан 840,1 миллион долларгача етди. Импорт эса ўтган йилги даражада қолди — 1,73 миллиард доллар. У атиги 0,13% га камайди.
Натижада икки мамлакат ўртасидаги савдо номутаносиблиги бироз пасайди. 2025 йил январь-июль ойларида салбий сальдо тахминан 1,01 миллиард долларни ташкил этган бўлса, 2026 йилнинг шу даврида бу кўрсаткич 890 миллион долларга камайди.
Экспорт динамикасининг асосий хусусияти унинг битта товарга юқори даражада боғлиқлигидир. Қозоғистоннинг Германияга экспортининг ўсиши нефть ҳисобидан таъминланади. Хом нефть экспорти 26,2% га ўсиб, 719,3 миллион долларга етди. Бироқ, жисмоний ҳажмнинг ўсиши анча паст бўлди — 3,1% ёки 1,12 миллион тонна. Шундай қилиб, нефть экспорти ҳажм жиҳатидан эмас, балки қиймат жиҳатидан ошди.
Ўрта йўлак — икки томонлама савдонинг қон томири
Транскаспий халқаро транспорт йўли Қозоғистон ва Германия учун иқтисодий алоқаларни кенгайтиришнинг асосий йўналишига айланиб бормоқда.
Ушбу йўналиш Қозоғистонга Европа бозорларига қўшимча кириш имконини беради. Германия учун эса Марказий Осиё ва Хитой билан алоқаларни ўрнатиш учун муқобил йўлни таклиф этади. Шунинг учун Транскаспий йўналишини янада ривожлантириш, унинг қувватини ошириш ва юкларни етказиб бериш вақтини қисқартириш савдо ва саноат ҳамкорлигини кенгайтиришнинг муҳим шартига айланиши мумкин.
Ерболат Сейлехановнинг сўзларига кўра, Германия бизнеси учун муҳим мавзулардан бири Ўрта йўлакни ривожлантиришда иштирок этиш имкониятларини муҳокама қилиш бўлиши мумкин.
— Ноёб ер металларидан ташқари, менимча, Германия компанияларининг Ўрта йўлакда иштирок этиш масаласи ҳам муҳокама қилинади. Бунга логистика марказларини яратиш ва Каспий денгизи орқали транспортни яхшилаш киради, — деди эксперт.
Германиянинг Rhenus Logistics компанияси глобал савдо архитектураси ўзгариши билан Транскаспий йўналиши тобора муҳим аҳамият касб этаётганини тушунади. Ташкилот бош директори ва бошқарув раиси Тобиас Бартцнинг сўзларига кўра, Ўрта йўлакни янада ривожлантириш учун алоҳида инфратузилма лойиҳаларини ягона тизимга бирлаштириш зарур.
— Ҳозирги асосий вазифа алоҳида инфратузилма лойиҳаларини босқичма-босқич барқарор тармоққа бирлаштиришдир. Шунда бутун йўналиш бўйлаб қувватлар, операцион хизматлар ва мустаҳкам ҳамкорлик ягона тизим сифатида ишлайди. Қозоғистон бу ерда Хитой, Марказий Осиё, Каспий ҳудуди ва Европани боғлайдиган асосий бўғин ҳисобланади. Шунинг учун, Қозоғистон Президентининг Берлинга ташрифи ва ундан кейинги ҳамкорлар билан қўшма қадамлар узоқ муддатли ривожланиш нуқтаи назаридан муҳим ва минтақадаги узоқ муддатли ишимизнинг давоми ҳисобланади, — дейди у.
Энергетика ва яшил технологиялар
Анъанавий нефть савдосидан ташқари, Қозоғистон ва Германия қайта тикланадиган энергия манбалари ва яшил водород соҳаларида ҳамкорликни ривожлантирмоқда.
Манғистау вилоятида Svevind Energy Group билан биргаликда яшил водород ишлаб чиқариш лойиҳаси амалга оширилмоқда.
— Яшил водород ишлаб чиқаришдан ташқари, шамол электр станцияларини қуриш ва қуёш энергиясидан фойдаланиш ҳам муҳокама қилиниши мумкин. Қозоғистон бу соҳаларга жуда қизиқади. Шунинг учун, менимча, у немис ҳамкорларига ушбу йўналишда қўшма корхона тузиш шаклларини таклиф қилади, — деди Ерболат Сейлеханов.
Шунингдек, у Германияга Қозоғистон нефтини етказиб бериш йўналишларини диверсификация қилиш масаласига ҳам тўхталди.
— Қозоғистон ва Германия ўртасида амалга оширилаётган йирик лойиҳалардан бири бу Шведт шаҳридаги нефтни қайта ишлаш заводига Қозоғистон нефтини етказиб беришдир. Германия бунга жуда қизиққанлиги сабабли, бошқа нефть таъминоти каналларидан фойдаланиш масаласи албатта кўтарилади, — деди эксперт.
Қишлоқ хўжалиги ва стратегик материаллар
Қозоғистон Германия ва Европа бозорларига қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари экспорти ҳажмини оширишдан манфаатдор. Ерболат Сейлехановнинг сўзларига кўра, Қозоғистон маҳсулотлари Европа талабларига жавоб бериши муҳимдир.
— Қозоғистон Германия бозорига қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етказиб бериш имкониятларини таклиф этади. Экологик тоза маҳсулотлар Қозоғистонда ишлаб чиқарилади ва бундай маҳсулотлар ҳозирда бутун дунёда, жумладан, Европада ҳам талабга эга. Бу йўлдаги асосий тўсиқ — бу тўсиқсиз муҳитни яратишдир. Европа стандартлари Қозоғистондагига қараганда анча қаттиқроқ. Стандартларимизни Европа талабларига мослаштириш экологик тоза маҳсулотларимизнинг Европа Иттифоқи бозорига киришига имкон беради, — деди эксперт.
Яна бир истиқболли йўналиш — бу стратегик аҳамиятга эга материаллар соҳасидаги ҳамкорлик. Экспертнинг сўзларига кўра, бу фақат кончилик билан чекланиб қолмаслиги, балки тўлиқ ишлаб чиқариш сиклини яратишни ўз ичига олиши мумкин.
— "Европа Иттифоқи — Марказий Осиё" саммити давомида Европа Комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйен Европа Иттифоқи учун хомашё қазиб олишдан тортиб, тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқаришгача бўлган тўлиқ ишлаб чиқариш занжири муҳимлигини айтди, — деди у.
Халқ — бирдамлик кўприги
Иқтисодий бирдамлик ҳам барқарор гуманитар алоқалар билан мустаҳкамланади.
Алматида Гёте институтининг ваколатхонаси фаолият юритади. DAAD ваколатхонаси, Қозоғистон — Германия университети ва PASCH тармоғига кирувчи мактаблар мавжуд.
Олаф Шольцнинг 2024 йил сентябрь ойида Астанага ташрифи давомида пойтахтда Қозоғистон — Германия мактабини ташкил этиш тўғрисида меморандум имзоланди. Мактаб немис стандартларига мувофиқ таълим беради, биринчи синфдан бошлаб немис тилини ўргатади ва иккала мамлакатда ҳам тан олинган сертификат беради.
Қозоғистонликлар Германияга ўқиш ва ишлаш учун боришади. Германия фуқаролари эса мамлакатга таълим бериш, маданий ва бизнес дастурлари учун келишади.
Қозоғистон учун асосий вазифа юқори қўшимча қийматга эга маҳсулотлар экспортини кенгайтириш ва қўшма ишлаб чиқаришни ривожлантиришдир. Президент Қасим-Жомарт Тоқаевнинг Германияга расмий ташрифи бу соҳаларга янги туртки бериши мумкин.