Фуцзянь провинциясида одатий деҳқончилик усуллари ўзгармоқда. Бу ерда тракторни ҳар доим ҳам ҳайдовчи бошқариши шарт эмас, даланинг ҳолатини сунъий йўлдош орқали кузатиш мумкин ва дрон бир неча соат ичида ўнлаб гектар ерни қайта ишлаши мумкин.
Бундай технологиялар тахминан 667 гектар майдонни эгаллаган гуруч етиштириш технологиялари намойиш паркида кенг қўлланилади. Бу ерда ҳарорат, намлик, ўсимликлар ҳолати, касалликлар ва зараркунандалар ҳақида доимий равишда маълумот тўплайдиган тизим ишлайди. Камералар ва сунъий йўлдош тасвирлари, BeiDou навигацияси ва сунъий интеллект ёрдамида дала аста-секин маълумотларга асосланган бошқарув объектига айланиб бормоқда.
Бу шунчаки Хитой учун янги технологияларни синовдан ўтказиш эмас. Рақамлаштириш ортида озиқ-овқат ишлаб чиқаришни кўпайтириш вазифаси турибди.
Далаларда рақамли инқилоб
Хитойнинг асосий ғалла етиштирувчи минтақаларидан бири бўлган Хэйлунцзян алоҳида ўрин тутади. Бу провинция кетма-кет 16 йил давомида Хитойда ғалла етиштириш бўйича етакчи бўлиб келган. Қишлоқ хўжалигини механизациялаштиришнинг юқори даражаси ва кенг текисликлар учувчисиз транспорт воситалари, рақамли мониторинг ва аниқ деҳқончилик технологияларини жорий этиш учун қулай шароитлар яратди.
Шу билан бирга, модернизация мақсади одамларни машиналар билан тўлиқ алмаштириш эмас. Асосий ўзгариш қарор қабул қилишнинг бир қисмини алгоритмларга ўтказишдир. Фуцзянь шаҳрида зарур маълумотлар таҳлил қилинади ва камералар ўсимликларнинг ўсишини кузатади. Рақамли тизимлар эса даланинг етиштирилиши ёки суғорилиши кераклигини аниқлашга ёрдам беради.
Бундай ёндашувнинг самарадорлиги, айниқса, сувни тежашда яққол кўринади. Маҳаллий кооператив маълумотларига кўра, автоматлаштирилган суғориш тизими ҳар бир му учун гуруч етиштириш учун ишлатиладиган сув миқдорини (бир му 666,67 квадрат метрга тенг) тахминан 900 куб метрдан 450-500 куб метргача камайтирди.
Трактор ҳайдовчисиз ишлаганда...
Хэйлунцзян далаларида BeiDou тизими билан жиҳозланган ускуналар белгиланган маршрут бўйлаб мустақил равишда ҳаракатланади, уруғларни сепади ва ўғитларни юқори аниқликда қўллайди. Агродронлар эса бир кунда тахминан 67 гектар ерни қайта ишлайди ва 100 килограммгача ўғит ташийди.
Бироқ, бу технологияларнинг асосий афзаллиги меҳнат харажатларини камайтириш билан чекланмайди. Дронлар ва ақлли машиналар ҳар бир ер участкасининг шароитига қараб ўғит ва ўсимликларни ҳимоя қилиш воситалари миқдорини ўзгартириш имконини беради. Яъни, бутун дала майдонини тенг равишда қайта ишлаш ўрнига, фақат керакли майдонда керакли миқдорда ишлаш мумкин бўлади.
Энди жараёнларни сунъий интеллект ёрдамида бошқариш режалаштирилган. Хэйлунцзянда ўсимликларнинг ҳолатини таҳлил қиладиган, касалликларнинг тарқалишини башорат қиладиган, қайта ишлашнинг оптимал вақтини аниқлайдиган ва агрономларга етиштириш технологияларини танлашда ёрдам берадиган тизимлар ишлаб чиқилмоқда.
Пекин бундай рақамлаштиришни миллий озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш механизми сифатида кўради. Бироқ, технологияларни жорий этишнинг ўзига хос чекловлари бор. Қимматбаҳо ускуналар, сенсорлар ва сунъий интеллект тизимлари йирик қишлоқ хўжалиги тузилмаларида кичик фермер хўжаликларига қараганда тезроқ ўзини оқлайди.
Бундан ташқари, сунъий интеллектнинг самарадорлиги унинг юқори сифатли маълумотларга таянишига боғлиқ. Шунинг учун Хитойнинг мақсади қишлоқ хўжалигида одамларни тўлиқ алмаштириш эмас. Бу ерда машиналар такрорий ишларни бажаради, алгоритмлар маълумотларни таҳлил қилади ва одамлар мураккаб қарорлар қабул қиладиган модел шаклланмоқда.
Хэйлунцзян мутахассисларининг фикрига кўра, бу йўналиш ҳали ҳам бошланғич босқичда. Ҳозирда рақамли ечимлар синовдан ўтказилмоқда.
Хитой тажрибаси Қозоғистонга нима бериши мумкин?
Қозоғистон ва Хэйлунцзянда қишлоқ хўжалигининг иқлими ва тузилиши ҳар хил. Шунинг учун Хитой тажрибасини тўлиқ нусхалашнинг ҳожати йўқ. Бироқ, суғориш, мониторинг ва аниқ деҳқончилик билан боғлиқ айрим технологиялар Қозоғистонда самарали бўлиши мумкин.
Масалан, автоматик суғориш тизимлари, тупроқ намлиги сенсорлари ва об-ҳаво таҳлили технологиялари жанубий минтақаларда сув сарфини камайтириш имконини беради. Шимолнинг ғалла етиштирувчи ҳудудлари учун эса учувчисиз тракторлар, сунъий йўлдош мониторинги ва агро-дронлар муҳим воситаларга айланиши мумкин.
Бу йўналишдаги ҳамкорлик фақат ускуналар алмашинуви билан чекланиб қолмайди. Қозоғистон ва Хитой илмий ташкилотлари Қозоғистон шароитларига мослаштирилган буғдой, маккажўхори, жўхори, кунгабоқар ва рапснинг қурғоқчиликка чидамли навларини тадқиқ қилиш ва биргаликда ишлаб чиқиш масаласини муҳокама қилмоқдалар. Томонлар 18 сентябрь куни Қозоғистон Республикаси Миллий Фанлар академиясида бўлиб ўтган учрашувда бу масалага алоҳида эътибор қаратдилар.
Хитойнинг Қозоғистон учун аҳамияти нафақат технология нуқтаи назаридан, балки қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари учун катта бозор сифатида ҳам ортиб бормоқда. Қозоғистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги маълумотларига кўра, жорий йилнинг январь-июнь ойларида Хитойга 1,1 миллиард долларлик қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари экспорт қилинди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан деярли икки баравар кўп. Асосий экспорт товарлари орасида ғалла, ўсимлик ёғи, мойли уруғлар ва ем-хашак бор.
Экспорт ҳажми ошгани сайин, Хитой бозорининг сифат, хавфсизлик ва маҳсулотни кузатишга бўлган талаблари ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Бу ерда рақамли технологияларнинг роли ортиб бормоқда. Улар сизга маҳсулотнинг даладан охирги истеъмолчигача бўлган бутун йўлини кузатиб бориш имконини беради.
Бу йўналишдаги яна бир қадам — Қозоғистон ва Хитой томонидан ғалла ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари учун қўшма электрон платформанинг ишга туширилиши. Платформанинг дастлабки натижаларидан бири Қозоғистондан Хитойга 24 минг тонна зиғир етказиб бериш бўйича шартномадир.
Саноат мутахассисларининг фикрига кўра, платформа қозоғистонлик фермерларга Хитойнинг турли минтақаларига маҳсулот етказиб бериш бўйича давлат тендерларида бевосита иштирок этиш имконини беради. Бундан ташқари, иштирокчилар учун томонларнинг ўз вақтида ҳисоб-китобларини ва маҳсулотларни етказиб беришни таъминлайдиган тўлов механизми ишлаб чиқилган.
Қишлоқ хўжалигининг янги модели
Хитой моделини Қозоғистонга тўлиқ нусхалаш мумкин эмас ва шарт эмас. Муҳими, Хэйлунцзян тажрибасидаги каби технологияларнинг ўзи эмас, балки муайян муаммоларни ҳал қилиш ёндашувини кўриб чиқишдир.
Қозоғистон учун бундай ечимлар биринчи навбатда сув ресурсларини тежаш, меҳнат харажатларини камайтириш, унумдорликни ошириш, маҳсулотларнинг рақамли кузатилишини таъминлаш ва Хитой бозорига кириш вазифалари билан боғлиқ. Шу билан бирга, қишлоқ хўжалигининг келажаги имкониятларнинг самарали комбинациясида ётади.