6,5 триллион тенге: хорижий нашр Қозоғистоннинг йирик қурилиш дастурига эътибор қаратди

ASTANА. Кazinform — Европа нашри EU Reporter Президент Қасим-Жомарт Тоқаев ташаббуси билан бошланган 'Халқ қурилиши' дастурига мақола бағишлади.

Фото: Ағибай Аяпбергенов\Kazinform

"Қурилиш ва яна қурилиш! Қозоғистон инфратузилмани ривожлантириш суръатини тезлаштирмоқда" мақоласида муаллиф халқаро тажрибага эга мактаблар, касалхоналар ва йўллар қуриш учун Миллий жамғармадан тахминан 6,5 триллион тенге ажратиш тўғрисидаги қарорни таққослади. Ижтимоий соҳага инвестицияларнинг узоқ муддатли фойдалари, Қозоғистон тажрибасидан бошқа мамлакатларда фойдаланиш имкониятларига алоҳида эътибор қаратилди.

Дастур доирасида мактаблар, касалхоналар, клиникалар, спорт иншоотлари, кўприклар ва йўллар қурилади. Нашрнинг ёзишича, сўнгги етти йил ичида Қозоғистон аҳолиси икки миллиондан ортиқ кишига кўпайган. Шунинг учун аҳолининг кундалик эҳтиёжларини қондириш учун аҳолиси кўпайиб бораётган шаҳарлар ва ҳудудларда инфратузилмани ривожлантириш муҳимдир.

Фото: Ағибай Аяпбергенов\Kazinform

Янги дастур давлатнинг ижтимоий соҳани ривожлантириш йўналишидаги ишларининг давомидир. Сўнгги етти йил ичида Қозоғистон ушбу соҳага қарийб 88 триллион тенге ажратди. Шундан 33,2 триллион тенге таълимга, 15,5 триллион тенге эса соғлиқни сақлашга сарфланди. Бу даврда шаҳар ва қишлоқларда мактаблар, болалар боғчалари ва тиббиёт муассасалари пайдо бўлди.

Фото: Ағибай Аяпбергенов\Kazinform

"Халқ қурилиши" дастурини амалга ошириш бошланди. Биринчи босқичда 1,3 триллион тенгедан ортиқ лойиҳалар тасдиқланди. Режада таълим, соғлиқни сақлаш, маданият ва спорт иншоотларини қуриш, коммунал тармоқларни ётқизиш ва йўллар қуриш кўзда тутилган.

Мақола муаллифининг сўзларига кўра, давлат инвестицияларининг самарадорлиги фақат қурилган иншоотлар сони ёки майдони билан ўлчанмайди. Сифатли таълим ва тиббий ёрдамнинг мавжудлиги, турмуш даражасининг яхшиланиши инсон капиталини ривожлантиришга бевосита ҳисса қўшади. Бу меҳнат унумдорлигини оширади ва аҳоли даромадларини оширишга йўл очади. Инфратузилмага инвестициялар ўнлаб йиллар давомида иқтисодий фойда келтириши мумкин.

Халқаро тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бу позиция ўринли.

Фото: Ағибай Аяпбергенов\Kazinform

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт дастурининг 2025 йилги ҳисоботига кўра, Қозоғистон Инсон тараққиёти индекси бўйича 193 мамлакат ва ҳудудлар орасида 60-ўринни эгаллади. Мамлакат кўрсаткичи 0,837 ни ташкил этади. Бу Марказий Осиёдаги энг юқори натижадир. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт дастурининг доимий вакили Катажина Ваверня мамлакат аҳолининг турмуш даражасини яхшилаш, инсон тараққиёти ва рақамлаштиришда сезиларли ютуқларга эришганини таъкидлади.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Болалар жамғармаси (ЮНИCEФ) «Generation 2050» ҳисоботида Марказий Осиё аҳолисининг ярмидан кўпи 30 ёшгача эканлиги айтилган. Болалар саломатлиги, таълими ва ривожланишига қўшимча инвестициялар минтақанинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯИМни 2050 йилга бориб дастлабки прогнозга нисбатан 6-14 фоизга ошириши мумкин.

Қозоғистонда соғлиқни сақлаш соҳасининг ривожланиши, тиббий ёрдамнинг сифати ва ундан фойдаланиш имконияти ҳамда унинг сифатининг яхшиланиши ўлим даражасининг пасайишига ва умр кўриш давомийлигининг ошишига олиб келди. 2025 йилда мамлакатда умр кўриш давомийлиги қарийб 76 ёшни ташкил этади. Бу мустақилликдан бери энг юқори кўрсаткичдир.

Нашрда шунингдек, мактаб таълимига киришни кўпайтиришга устувор аҳамият берган Индонезия тажрибаси ҳам келтирилган. Иқтисодчи Эстер Дюфлонинг тадқиқоти шуни кўрсатдики, бу соҳага инвестициялар болаларнинг таълим олиш муддатини узайтириши ва келажакда юқори даромадларга ҳисса қўшиши мумкин.

Муаллиф ушбу тадқиқот натижаларини Қозоғистоннинг ўсиб бораётган аҳолиси учун янги таълим муассасаларини қуриш режаси билан таққослади.

EU Reporter нашрининг ёзишича, Қозоғистон тажрибаси давлат жамғармаларидан ҳудудларни ривожлантириш учун қандай фойдаланиш мумкинлигини кўрсатади. Дастур тугаганидан кейин ҳам қурилган иншоотлар аҳолига фойда келтиради ва кўп йиллар давомида хизмат қилади. Ушбу соҳага инвестиция киритишнинг асосий афзаллиги шундаки, у жамиятга узоқ муддатли фойда келтиради.

Эслатиб ўтамиз, Президент кенг кўламли қурилиш ҳаракатига «Халқ қурилиши» деб ном беришни таклиф қилди.