Жиноят қонунчилигига комплекс тузатишлар киритилди – Абзал Қуспан
ASTANА. Кazinform – Давлат раҳбари “ҚР Жиноят кодекси ва Қозоғистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги Қонунни имзолади. Шу муносабат билан Мажилис депутати, қонун лойиҳаси бўйича ишчи гуруҳ раҳбари Абзал Қуспан Кazinform агентлигига ўз фикрини билдирди.
Депутатнинг сўзларига кўра, 2014 йилда қабул қилинган ва 2015 йилда кучга кирган Жиноят, Жиноят-процессуал ва Жиноят-ижроия кодекслари шошилинч равишда қабул қилинган. Натижада улар барқарор ишлай олмади ва ҳар йили кўплаб ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши керак бўлди. Бу эса, ўз навбатида, ҳуқуқни қўллаш амалиётида изчилликнинг бузилишига олиб келди.
– 2022 йилда Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев жиноят қонунчилигини комплекс қайта кўриб чиқиш зарурлигини таъкидлади ва Адлия вазирлигига қонун лойиҳасини ишлаб чиқишни топширди. 2023 йилда эса, VIII чақириқ Парламентнинг биринчи сессиясида Президент ушбу кодексларни юқори сифатли ва узоқ муддатли барқарор қилиш вазифасини қўйди. Ушбу вазифа доирасида 2023 йил апрелидан 2025 йил июнигача икки йилдан ортиқ вақт давомида тизимли ишлар олиб борилди. Мен ишчи гуруҳга раислик қилдим, — деди Абзал Қуспан.
Унинг сўзларига кўра, қабул қилинган қонундаги асосий ўзгаришлардан бири Жиноят-процессуал кодексига тегишли. Хусусан, ҳимоя томонлари учун имкониятлар сезиларли даражада кенгайтирилди.
— Адвокатларнинг процессуал ҳуқуқлари мустаҳкамланди. Ҳимоя ҳуқуқига эга гувоҳнинг жиноят иши билан танишиш, экспертиза тайинлаш ва уни ўтказиш ҳуқуқлари аниқ тартибга солинган, — деди депутат.
Бундан ташқари, Жиноят кодексига жамиятдаги долзарб муаммоларга жавоб берадиган янги жиноят таркиблари киритилди. Буларга таъқиб қилиш, пулни олиб қўйиш, ноқонуний банк ва инкассация фаолияти киради. Қиз ўғирлаш, яъни мажбуран никоҳлаш каби илгари жиноий жавобгарликдан озод қилинган модда қайта тикланди. Шунингдек, бизнес соҳасида уюшган жиноий гуруҳлар тўғрисидаги модданинг асоссиз қўлланилишига қонунчилик чекловлари қўйилди.
Жиноят кодексида жазони ўташ тартиби, судланган фуқароларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, шунингдек, муддатидан олдин озод қилиш шартлари аниқлаб берилди. Абзал Қуспан шунингдек, қонундаги энг муҳим янгиликлардан бири таъқибга қарши алоҳида жиноят моддасининг киритилиши эканлигини таъкидлади.
– Бу норма илгари нафақат Қозоғистон қонунчилигида, балки бир қатор қўшни давлатларнинг ҳуқуқий тизимларида ҳам мавжуд эмас эди. Таъқиб қилиш - бу жабрланувчининг хоҳишига қарши амалга ошириладиган, унинг шахсий ҳаётига тажовуз қилувчи тизимли кузатишдир, — деди у.
Таъқиб қилиш шахсни такрорий таъқиб қилишни, алоқа воситалари орқали доимий таъқиб қилишни, интернет маконида кузатувни, жабрланувчининг уйига, иш жойига ёки транспорт воситасига унинг розилигисиз видео ёки аудио кузатув мосламаларини ўрнатишни, шунингдек, жабрланувчига қўрқув ва психологик босим ўтказадиган бошқа тизимли ҳаракатлардир.
– Агар бундай ҳаракатлар жабрланувчининг турмуш тарзи, психологик ҳолати ёки шахсий хавфсизлигига реал таҳдид солса, у таъқиб қилиш деб таснифланади, — деди депутат.
Унинг сўзларига кўра, ушбу нормани ишлаб чиқишда халқаро тажриба ҳар томонлама ўрганилган. 2024 йилда ишчи гуруҳ аъзолари Канадага махсус хизмат сафарига бориб, ушбу институтнинг ҳуқуқий механизмларини ўрганишди.
Янги моддада жарима ёки 50 кунгача қамоқ жазоси назарда тутилган. Депутатнинг сўзларига кўра, норма янги бўлгани учун дастлаб санкциялар соддалаштирилган ва келажакда улар ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари тажрибасига асосланиб такомиллаштирилиши мумкин.
Эслатиб ўтамиз, Президент Жиноят-процессуал кодексига ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги қонунни имзолади.
