Жаҳон динлари етакчиларининг VIII қурултойида нималар муҳокама этилади
ASTANA. Kazinform – 17-18 сентябрда Астана шаҳрида Жаҳон ва анъанавий динлар етакчиларининг VIII қурултойи бўлиб ўтади. Кенг кўламли тадбирга Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев раислик қилади. Диний анжуманда дунёнинг 60 та давлатидан 100 дан ортиқ киши иштирок этади. Улар орасида турли дин ва халқаро ташкилотлар вакиллари, экспертлар, сиёсатшунослар, жамоат арбоблари бор. Бўлажак йиғилишда қандай масалалар муҳокама этилиши мумкин? Kazinform мухбири бу саволга жавоб излади.
Халқаро платформага айланган майдон
Жаҳон ва анъанавий динлар етакчилари қурултойи - Қозоғистон мустақилликка эришганидан бери ўтказилган энг йирик ва ноёб тадбирлардан биридир. Унинг биринчи қадамлари 2003 йилда бошланган. Ўша йили Астанада бўлиб ўтган биринчи йиғилишда 13 давлатдан 17 делегация иштирок этган эди. Бироқ, бу воқеа жаҳон тарихида алоҳида ўрин тутди. Чунки инсоният цивилизациясида илк бор турли диний конфессия вакиллари, маънавият пешволари, жамоат арбоблари бир дастурхон атрофида тўпланиб, очиқ мулоқот майдони яратдилар.
Ўша тарихий дақиқадан бошлаб Қозоғистон дунёга янги овоз – тинчлик, тотувлик ва ўзаро ҳамжиҳатликка чақирди. Вақт ўтиши билан бу ташаббус доимий анъанага айланиб, бугунги кунда йигирма икки йиллик тарихга эга халқаро форумга айланди. Агар биринчи қурултойда иштирокчилар сони оз бўлган бўлса, бугунги кунда бу кўрсаткич бир неча баробар ортиб, 60 та давлатдан 100 дан ортиқ делегат иштирок этиш даражасига етди. Бу – Қозоғистоннинг динлар ўртасидаги мулоқотни ривожлантириш ишларида ишончли ҳамкорга айланганининг ёрқин исботидир.
Қурултой - нафақат фикр алмашиш имконияти, балки аниқ қарорлар қабул қилиш учун халқаро майдон бўлиши билан ҳам ўзига хосдир. Бу ерда кўтарилган масалалар кўлами кенг: конфессиялараро англашувни мустаҳкамлаш, диний экстремизм ва радикализмнинг олдини олиш, маданиятлар ўртасида кўприк ўрнатиш, глобал тинчлик ва барқарорликка ҳисса қўшиш. Қурултой давомида қабул қилинган декларация ва мурожаатлар фақат Қозоғистон билан чекланиб қолмай, БМТ Бош Ассамблеясининг расмий ҳужжатлари сифатида тарқатиляпти. Бу - форум қарорлари халқаро миқёсда эътироф этилаётганининг ёрқин ифодасидир.
Кеча ва бугун: Қурултойнинг тарихи
Жаҳон ва анъанавий динлар етакчиларининг қурултойлари йиллар давомида уларнинг тарихини шакллантириб келмоқда. Ҳар бир йиғин янги ташаббуслар, қимматли қарорлар учун замин ҳозирлади. Масалан, II Қурултой доирасида Маданиятлар ва динлар халқаро маркази ташкил этилиб, “Динлараро мулоқот тамойиллари” ҳужжати қабул қилинди. III Қурултой Диний етакчилар кенгашини тузиб, конфессиялараро ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқди. IV Қурултойда бағрикенглик ва эътиқод қадриятларини тарғиб қилувчи G-Global портали тақдим этилди, V Қурултой эса илк бор халқаро мукофотлар ва “Құрмет” медали билан тақдирланди. VI Қурултой конфессиялараро мулоқот марказига асос солди. VII Қурултой 2023–2033 йилларга мўлжалланган тараққиёт концепциясини қабул қилди ва ёш диний етакчилар форумини ўтказишга қарор қилди.
Сенат раиси, Жаҳон ва анъанавий динлар етакчилари қурултойи котибияти раҳбари Маулен Ашимбаевнинг таъкидлашича, ушбу ташаббус Қозоғистон халқаро ҳамжамиятда хавфсизлик ва барқарорликни таъминлашга ҳисса қўшиши мумкин бўлган самарали воситалардан биридир.
«Қурултой самарали халқаро платформа эканлигини тўлиқ исботлади. Қозоғистон бу ташаббусни 20 йилдан ортиқ вақтдан бери изчил илгари суриб келяпти. Форумнинг шаклланиши ва ривожланишида Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаевнинг ҳиссаси катта. Бугун биз ишонч билан айтишимиз мумкинки, Конгресс дунёнинг етакчи маънавият пешволари йиғиладиган нуфузли ва таниқли халқаро майдондир», - деди у.
2022 йилда бўлиб ўтган VII Қурултой ўзининг мазмун-моҳияти ва иштирокчиларининг юксак мавқеи билан унутилмас бўлди. Унда Рим Папаси Франциск ва Ал-Азҳар бош имоми шайх Аҳмад ат-Тойиб иштирок этди.
Рим папаси Франциск тенглик ғояларини илгари суриш ва ижтимоий ҳимояга муҳтож гуруҳлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда муҳим роль ўйнади. У ислом ва насроний дунёси ўртасидаги ўзаро тушунишни ривожлантиришга алоҳида эътибор берган. Ташриф чоғида у Қозоғистонни мулоқот ва учрашувлар майдони сифатида юқори баҳолаб, халқимизнинг очиқлиги ва ўзаро ҳурматини таъкидлади. Шайх Аҳмад ат-Тойиб ислом оламида жуда ҳурматга сазовор шахс. Унинг фикрича, бизнинг давримизда мулоқот ва ўзаро тушуниш ҳар қачонгидан ҳам муҳимроқ.
VIII Қурултойнинг асосий мавзуси нимадан иборат?
VII Қурултойнинг асосий ялпи мажлиси “Динлар мулоқоти: келажак сари синергия” мавзусига бағишланади. Бу - анъанавий қадриятларни замонавийлик муаммолари билан уйғунлаштириш истагининг ёрқин ифодасидир. Режалаштирилган дастур доирасида иштирокчилар дунё тинчлигини мустаҳкамлашда диннинг ўрни, диний бағрикенглик ва экстремизмнинг олдини олиш масалалари, шунингдек, рақамли технологиялар ва сунъий интеллектнинг диний соҳага таъсирини муҳокама қилади.
Рақамли этика ва онлайн маконда диний туйғуларни ҳимоя қилишнинг қурултой кун тартибига киритилиши диний ташкилотларнинг ҳозирги рақамли даврга фаол жавоб бераётганидан далолат беради. Бу мавзулар авваллари асосан дунёвий ва технологик муҳитда кўриб чиқилган.
Сўнгги йилларда, айниқса, COVID-19 пандемияси даврида маънавий макон тезлик билан рақамли форматга ўтди. Онлайн ибодат, виртуал зиёрат, мобиль диний иловалар, шунингдек, сунъий интеллектга асосланган диний маслаҳат хизматлари замонавий замоннинг рақамли табиатига мослашган янги маънавий тажрибани яратди.
Бу йилги Қурултойда таниқли диний етакчилар ва халқаро ташкилотлар вакиллари ҳам иштирок этади.
Қурултой доирасида бир қатор тадбирлар ўтказилади. Улар орасида Қурултой Ишчи гуруҳи йиғилиши, Котибиятнинг XXIII йиғилиши, шунингдек, Ёш диний етакчиларнинг II Форумини ўтказиш режалаштирилган. Махсус тадбирлардан бири БМТ Цивилизациялар альянси ташаббуси билан ташкил этилган диний обидаларни муҳофаза қилиш бўйича махсус сессия бўлади. Сессияда етакчи диний арбоблар, дипломатлар, жамоат ва халқаро ташкилотлар вакиллари ташриф буюриб, зиёратгоҳлар, муқаддас ва маданий обидаларга таҳдидлар билан боғлиқ глобал муаммоларни муҳокама қилади.
Бундан ташқари, Эксперт давра суҳбати ўтказилади. Унинг мақсади замонавий дунё муаммоларини муҳокама қилишда диний дипломатияга илмий фикрларни сингдирган ҳолда кенг қамровли, реал ва самарали суҳбат ўтказишдан иборат.
Шундай қилиб, VIII Қурултой Декларацияси нафақат диний етакчилар, балки бутун жаҳон ҳамжамиятининг эътиборини муҳим масалаларга қаратиш, инсонлар бирлиги ва тинчлигини мустаҳкамлашга қаратилган стратегик ҳужжат бўлади.
